Ad Valvas 2007-2008 - pagina 142

PAGINA 10

W E T E N S C H A P

AD VALVAS 8 NOVEMBER 2007

Uitreiking Glazen Griffioen 2007

Laveren tussen ongeloof en verwondering Nienke Beintema, Niki Korteweg en Dagmar van der Neut zijn genomineerd voor de Glazen Griffioen 2007, de VU-prijs voor de beste jonge wetenschapsjournalist. Wat is goede wetenschapsjournalistiek? Ad Valvas vraagt liet de drie genomineerden. PETER BREEDVELD

'Mensen zijn heus niet slimmer dan dieren, als u dat soms dacht. Bijen, met hun hersenen ter grootte van een zandkorrel, kunnen elkaar precies uitleggen waar ze een halfuur geleden lekkere nectar hebben gevonden, wat de kwaliteit daarvan is en hoever je ervoor moet vUegen. Ons superioriteitsgevoel ten aanzien van bijen is dus onterecht', concludeert Dagmar van der Neut in haar artikel 'Kunnen dieren denken', in het aprilnummer van Psychologie Magazine. Van der Neut trekt haar opmerkelijke conclusie op basis van onderzoek van zoölogen, biolo-

Neut daar wel eens onzeker van. "Maar nu vraag ik me af waarom hij het niet goed aan mij kan uitleggen. Niet zelden kom ik er dan achter dat de onderzoeker het zelf eigenlijk ook niet goed weet, of dat er iets niet klopt aan de argumentatie. Onderzoekers zijn ook maar mensen, ze zijn niet per se sUmmer dan ik."

Verwondering Een academisch denkniveau is daarbij vereist, vindt ook Niki Korteweg. Zij is genomineerd met haar artikel 'Leven', over de vooruitgang in de medische wetenschap en de ethische kwesties en maatschappeHjke gevolgen die daaruit voortkomen, in het 'bookazine' Dif4. "Een academicus kan een onderzoek beter op zijn waarde schatten. Je ziet toch veel fouten staan in de berichtgeving over wetenschap waar geen wetenschapsredactie bij betrokken is." Korteweg is opgeleid tot moleculair neurobioloog en zelfs gepromoveerd, maar ze koos

verwonderen. Zelf raak ik die gaandeweg kwijt, naarmate ik meer over een onderwerp te weten kom. Toen ik bijvoorbeeld voor het eerst hoorde

'Onderzoekers zijn ook maar mensen, ze zijn niet'per se slimmer dan ik' dat er tienduizenden mensen rondlopen met elektroden in him hoofd om storingen in hun hersenen te corrigeren, verbaasde ik mij daar

Duitse astronoom en landmeter Wilhelm Struve (1793-1864) die in het begin van de negentiende eeuw een netwerk van 265 meetpunten aanlegde tussen de Noordkaap en de Zwarte Zee, om de precieze vorm van de aarde te meten. Ze reisde ervoor naar Finland, Estland en Letland. "De artikelen waar ik dit soort reizen voor mag maken, zijn natuurlijk de krenten uit de pap", aldus Beintema. "En ook voor de lezer is het, denk ik, een smakelijk genre in de journalistiek. De lezer loopt aan de hand van mijn beschrijving als het ware zelf door die velden en bossen, zoals bijna tweehonderd jaar geleden ook Struve deed. Dat spreekt meer tot de verbeelding dan een opsomming van allerlei feiten die ik vanachter mijn bureau heb verzameld." Beintema, zelf bioloog, vindt zichzelf te veel een 'generalist' om zich bezig te houden met onderzoek op een klein biologisch deelgebiedje. "Daar heb ik het geduld niet voor. Ik wist al aan het begin van mijn studie dat ik of iets educatiefs wilde doen, of de joumaHstiek in zou gaan." Haar academische vorming heeft haar geleerd om analytisch te denken, zegt ze. "Maar het kan

Dagmar van der Neut: 'Ik vind dat ik liest een gefundeerde mening in mijn artikelen mag verwerken'

gen, en psychologen. "Ik ben zelf psycholoog en vind dat ik best een gefundeerde mening in mijn wetenschapsjoumaHstieke artikelen mag verwerken. In het begin van mijn carrière was ik daar terughoudend in, toen schreef ik netjes op wat andere wetenschappers zeiden, maar op een gegeven moment ben ik ook op mijn eigen autoriteit gaan vertrouwen. Ik vind het een beetje onzinnig om een onderzoeker te gaan bellen om mij iets te laten vertellen dat ik zelf ook wel weet. Dan wordt het zo'n invuloefening." Een goede wetenschapsjournalist denkt zelf na, vindt Van der Neut, en neemt niet klakkeloos over wat hem verteld wordt. "Daarvoor is oprechte nieuwsgierigheid onontbeerHjk, die maakt dat je niet meteen tevreden bent met een antwoord, datje echt wüt snappen hoe het zit." Als dat vroeger niet meteen lukte, werd Van der

Niki Korteweg: 'Ik probeer mijn aanvankelijke verwondering vast te houden'

uiteindeHjk voor een journalistieke carrière. "Simpelweg omdat ik dat leuker vind dan onderzoek, maar ook omdat ik denk dat daar mijn kracht hgt, juist met mijn achtergrond als onderzoeker. Ik vind het belangrijk dat een zo breed mogeHjk pubUek een goed beeld krijgt van het onderzoek dat er gedaan wordt en wat de impUcaties ervan kunnen zijn." Om haar artikelen 'pakkend en prikkelend' te maken, schrijft Korteweg in het begin van haar research die dingen op die haar verwonderen. "Dat zijn ook de dingen die mijn lezers zullen

enorm over, maar inmiddels is het voor mij een heel gewoon feit geworden. Om die aanvankelijke verwondering vast te houden, schrijf ik dat dus op om later in mijn artikel te kunnen verwerken."

Krenten De derde genomineerde Nienke Beintema heeft haar artikel 'Aardmeting' in Hatuurwetensóia^ en Techniek gegoten in de vorm van een reisverhaal, gelardeerd met wetenschappelijke feiten. In het artikel treedt ze in de voetsporen van de

Nienke Beintema: 'Het kan geen kwaad om juist over andere vakgebieden te schrijven'

geen kwaad om juist over andere vakgebieden te schrijven, omdat een leek makkelijker kan bepalen wat voor een breed pubüek interessant is." De uitreiking van de Glazen Griffioen is op vrijdag 23 november 2007 van 15.30 tot 17 uur in Felix Mentis, Keizersgracht 324, Amsterdam. Toegang gratis. Aanmelden en informatie: www.vupodium.nl.

De Bataafse kijk op huisdieren Honden in p o n e n en andere archeologische vondsten duiden erop dat de Bataven hun huisdieren gebruikten in rituelen. Archeoloog Maaike Groot promoveerde op opgegraven dierenbotjes bij Tiel. WELMOED VISSER

De Bataven gebruikten dieren in begrafenisrituelen. Dat concludeert archeoloog Maaike Groot uit opgravingen bij Tiel. Wat ze met de beesten deden, weet Groot niet precies. Ze heeft geen andere bronnen dan de botjes zelf Maar die resten liggen volgens haar niet toevaUig in en bij menselijke graven. Vroeger wilde Groot bioloog worden, maar na omzwervingen via een studie Engels en een studie kunstgeschiedenis, kwam ze bij archeologie

terecht. Toch hgt haar promotieonderzoek niet zo ver af van haar vroegere belangsteUing voor de levende natuur. "De meeste archeologen zijn geïnteresseerd in scherven en gebruiksvoorwerpen, maar doe mij maar botten. Dat is de meest directe bron. Veel mensen vinden dat eng, maar ik vind het juist het interessantst." Groot bestudeerde de dierlijke resten uit een grafveld en twee nederzettingen bij Tiel-Passewaaij, uit de eerste vier eeuwen van onze jaarteUing. Het gebied aan de Rijn viel destijds nog net binnen de grens van het Romeinse rijk.

Nieuwe kip De Bataven die er woonden, leefden van de landbouw. Ze hadden ongeveer dezelfde huisdieren als we nu hebben: koeien, schapen, geiten, varkens en honden. Huiskatten waren zeldzaam en de kip was nieuw. "In de periode die ik heb bestudeerd was de Idp nog een bijzonder dier", vertelt Groot. De kip, die van oorsprong uit Azië

komt, was door de Romeinen meegenomen naar het noorden. "We hebben in het dorp geen botjes van kippen teruggevonden. Dat betekent dat ze niet veel werden gegeten." Op de begraafplaats vond Groot wel kippenbotjes die tegelijk met de overblijfselen van de overledene moeten zijn begraven. Groot vond op dezelfde plekken ook varkensbotten. De kippen- en varkensbotten hebben bovendien sporen van verbranding, net als de mensehjke beenderen. "Ik vermoed dat er bij het verbranden van het lijk stukken vlees werden meeverbrand als voedsel voor de dode", verklaart Groot. De resten van koeien en paarden liggen iets verder van het graf en vertonen geen sporen van verbranding. Ze kwamen daar terecht na de begrafenis. "Dat kan een dag na de begrafenis zijn geweest of misschien een halfjaar. Dat weten we niet precies", vertelt Groot. "Maar we kunnen wel vaststellen dat er al aarde over de resten van het Ujk moet hebben gelegen." De

botten liggen vaak in de greppel die de Bataven rond een graf groeven. Groot vermoedt dat de nabestaanden enige tijd na het overHjden een maaltijd hielden bij het graf

Hond in de pot Ook binnen het dorp vond Groot dierenresten die volgens haar op rituelen wijzen. Twee honden waren in potten begraven. Daarnaast vond Groot hele skeletten van koeien en schapen en een hondenskelet samen met de schedel van een paard. De beesten lagen in de greppels rondom woonhuizen. "Dat kan bijna geen toeval zijn. Als je een dood dier begraaft, doe je dat niet vlak naast je huis. Maar als dat dier een functie heeft, bijvoorbeeld om je huis te beschermen, dan doe je dat juist wel daar", verklaart Groot. Inmiddels doet Groot onderzoek op een nieuwe locatie bij Geldermalsen. Ook hier heeft ze weer dierenskeletten in kuilen gevonden. "Dat bevestigt mijn theorie over rituelen", besluit ze.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen