Ad Valvas 2007-2008 - pagina 489

AP VA LVA S 29 MEI 2008

PAGINA 9

Help, de banaan sterft uit De genetische basis van ons voedsel is zo versmald dat plantenziekten de voedselproductie kunnen doen instorten. 'Dat is een gevaar waarbij de huidige voedselcrisis in het niet valt', voorspelt voedseldeskundige en evolutiebioloog Toby Kiers. TEKST: WELMOED VISSER FOTO: JORDI HUISMAN Bananen zijn het meest gegeten fruit ter wereld. Elke supermarkt van Nieuw­Zeeland tot aan de Noordkaap heeft ze. Maar de vruchten zouden over een paar jaar weleens zeldzaam kunnen worden. De banaan wordt namehjk bedreigd door een schimmehnfectie, de zogeheten zwarte sigatokaschimmel. Omdat bananen genetisch allemaal sterk op elkaar hjken, is het fruit kwetsbaar voor ziekten. In dit soort gevallen is de oplossing gewoonlijk om uit verschiEende, vaak wUde rassen een nieuw bananenras te kwe­ ken dat resistent is tegen de infectie, maar bij de banaan is het daarvoor eigenlijk al te laat: zijn wUde voorouders uit de Indiase oerwouden zijn vrijwel uitgestorven. Als de ziekte doorzet, zou het daarom goed kunnen dat we over een paar jaar geen bananen meer hebben. Is dat erg? We kunnen toch andere dingen eten? Volgens landbouwdeskundige en evolu­ tiebioloog Toby Kiers is het wel degelijk een probleem: "De banaan is namehjk lang niet het enige gewas waarmee dit aan de hand is. We hebben de genetische basis van onze voedselge­ wassen de afgelopen jaren zo versmald, dat de wereldvoedselproductie erdoor in gevaar kan komen." Kiers vertelt dat de tien grootste zaden­ bedrijven de zaden leveren voor veertig procent van de landbouwgewassen in de wereld. Dat betekent dat een groot deel van alle maïs, graan of aardappels dat wereldwijd wordt verbouwd, genetisch identiek is. Kiers: "Als een ziekte vat krijgt op zo'n gewas, is de ramp niet te overzien. De evolutionaire risicospreiding die je hebt als er binnen een soort veel genetische verschillen bestaan, is in hoog tempo aan het wegvallen." Een voorbeeld van het verdwijnen van nuttige eigenschappen door veredeling vond Kiers in haar eigen onderzoek: zij vergeleek bij traditio­ nele soja uit China en moderne soja het vermo­ gen om nuttige bodembacteriën te onderschei­ den van niet­nuttige bacteriën. De oude sojaras­ sen slaagden daar veel beter in dan de nieuwe.

Omstreden rapport De belangstelling voor voedsel is nog nooit zo groot geweest als nu. Elke week zijn er wel ergens ter wereld demonstraties tegen de geste­ gen voedselprijzen. "De voedselcrisis is natuur­ lijk vresehjk, maar de toegenomen aandacht voor het onderwerp is positief", zegt Kiers. "Het zou tijd worden. Voedsel verdient onze

Toby Kiers: 'Onze toekomst hangt af van boeren' aandacht." Kiers schreef mee aan het rapport van International Assessment of Agricultural Science and Technology for Development, een voedsehapport waaraan wereldwijd zo'n vier­ honderd wetenschappers meewerkten en dat in april iiitkwam. Het rapport, een initiatief van de Wereldbank en de Wereldvoedselorganisa­ tie, is omstreden. Enkele wetenschappers zijn zelfs opgestapt omdat ze de toon te activistisch vonden. Het voedsehapport pleit ervoor om landbouwvraagstukken meer vanuit de socio­ logische en pohticologische kant te bekijken en kleine boeren bij de besluitvorming te betrek­ ken. Dit staat haaks op de traditionele houding

'Voedsel is te helangrijk om over te laten aan een handjevol technocraten' vanvoedselwetenschappers, die zich meestal verre van sociale vraagstukken houden en gefo­ cust zijn op technische oplossingen. Kiers is het van harte eens met de koersverande­ ring: "Voedsel is een te belangrijk onderwerp om over te laten aan een handjevol technocraten", vindt ze. "Wetenschappers zijn met allerlei tech­ nologische vernieuwingen gekomen, maar het wereldvoedselprobleem is er niet door opgelost.

Het is in de eerste plaats een verdelingsvraag­ stuk: er is genoeg voedsel om de wereldbevol­ king te voeden, maar op sommige plekken is veel en op andere te weinig. Dat is een van de meest poHtieke kwesties die je kunt bedenken." Een echte oplossing kan er volgens Kiers alleen komen als we meer oog krijgen voor de negen­ honderd miljoen arme boeren in de wereld, die rond het bestaansminimum leven. Zij produ­ ceren veel van onze groente en fruit. "We zijn voor een aanzienlijk deel van onze voedselvoor­ ziening van deze boeren afhankelijk. Het is niet alleen in hun belang dat zij meer zeggenschap krijgen, maar ook in dat van ons, want als die boeren niet kunnen overleven en massaal naar de stad trekken, raakt onze supermarkt leeg."

Aantrekkelijk beroep Deze kleine boeren zijn ook van groot belang voor het veilig stellen van de genetische diver­ siteit van onze landbouwgewassen. Meer dan grote landbouwbedrijven maken zij gebruik van verschillende, soms traditionele plantenrassen. Kiers: "Je zou kleine boeren moeten stimuleren om hun eigen veredelingsprogramma's op te stellen voor deze gewassen, zodat zij hun zaden niet bij grote bedrijven kopen." Juist deze kleine boeren kunnen in de nabije toekomst van cru­ ciaal belang zijn voor het overleven van voed­ selgewassen, denkt Kiers: "Zij zorgen ervoor dat genetische varianten van soorten blijven bestaan, waardoor je iets hebt om op terug te vallen bij ziekten." Omdat kleine boeren zo belangrijk zijn, moeten ze volgens Kiers wereldwijd beter worden onder­ steund. Dat vergt een omschakeling in het den­ ken. "Landbouwregels en ­subsidies zijn bijna altijd in het voordeel van grote bedrijven. Als kleine boer heb je het overal moeilijk. Daarom

De cijfers De a^elopen maanden zijn de prijzen van voedsel sterk gestegen: rijst werd de helft duurder ten opzichte van vorig jaar, maïs dertig procent en de graanprijs steeg zelfs met 130 procent. De hoge voedselprijzen worden onder meer veroorzaakt doordat de voedselvoorraden op een historisch dieptepunt zijn en de olieprqs zeer hoog is. Dit heeft tot gevolg dat beleggers in voedsel zijn gaan beleggen, wat de prijs nog meer heeft opgedreven. Voedseldeskundige Toby Kiers verwacht dat voedsel de komende jaren nog duurder zal worden. Circa 850 miljoen mensen hebben te weinig te eten. Dit is geen capaciteitsprobleem ­ er is genoeg eten voor iedereen op de wereld ­ maar een verdelingsprobleem. Kiers verwacht dat we de komende decennia wel een capaciteitspro­ bleem krijgen als de wereldbevolking doorgroeit zoals verwacht en we onze landbouwopbrengs­ ten niet drastisch verhogen. Dan zal er niet genoeg voedsel meer zijn om de hele wereldbe­ volking te voeden.

stoppen er elk jaar kleine boeren en worden him stukken land opgeslokt door de grote bedrij­ ven." Kiers wil overigens wel benadrukken dat ze niet tegen grote bedrijven is. "Die hebben hun eigen functie in de voedselvoorziening, maar alleen maar schaalvergroting is niet goed. Kleine en grote boerderijen moeten naast elkaar bhjven bestaan", denkt ze. "Boer zijn moet weer een aantrekkeUjk beroep worden. Onze toekomst hangt ervan af." Reageren? Mail naar redactie@advalvas.vu.nl

VU scoort slecht in Vidi­ en Vici­beurzen De VU scoort gemiddeld in het bin­ nenhalen van Venibeurzen, maar slecht in de hoeveelheid Vidi­ en Vici­beurzen. Dat blijkt uit cijfers van het ministerie van onderwijs. BAS BELLEMAN/HOP De Universiteit van Amsterdam en de Universi­ teit Utrech slepen relatief de meeste Veni­, Vidi­ en Vici­subsidies binnen. Hun toponderzoekers doen het goed bij onderzoeksfinancier NWO. De andere universiteiten presteren minder con­ stant. Die behalen in de ene subsidievorm van de zogeheten 'Vemieuvnngsimpuls' meer beur­

zen dan gemiddeld en in de andere minder. Dat blijkt uit de 'kerncijfers' over de weten­ schap, die het ministerie van OCW heeft gepu­ bliceerd. Het ministerie vergeleek het aantal binnenge­ haalde subsidies in de afgelopen jaren met de omvang van de wetenschappelijke staf aan de universiteiten en toverde zo een getal dat de 'relatieve toekenning' voorstelt. In de Veni­beurzen komt de VU redelijk mee, maar in Vidi­beurzen scoort de VU het slechtst van aUe universiteiten en in Vicibeurzen het één na slechtst. In de Vidi­beurzen is de Erasmus Universiteit de grote winnaar. De grote kampioen van de presti­ gieuze Vici­subsidies is de TU Eindhoven, die er twee keer zoveel krijgt als gemiddeld.

Vrije Unhrersiteit Amsterdam (VU) Radboud Unwersiteit (RU) Unwersiteit van Amsterdam (UvA) Unhrereiteit van Maastricht (UM) Universiteit Leiden (LEI) Erasmus Unwersiteit Rotterdam (EUR) Rijksuniversiteit Groningen (RUG) Unhrersiteit van Tilburg (UvT) Wageningen Univers'iteit (WU) Technische Universiteit Delft (TUD) Unhrersiteit Twente (UT)

totaal aantal beurzen 1.374 114 128 193 72 160 89 120 60 34 34 86 46

relatieve toekenning VENI VIDI VICI 1,03 1,26 1,22 1,14 1.08 0,92 0,86 0,72 0,7 0,69 0,6 0,52

0,69 1,12 1,11 0,98 1,16 1,36 0,98 1,02 0,84 0,74 0,75 1,03

0,68 0,64 1,23 0,77 0,99 1,19 0,79 2,04 1,21 0,77 0,7 1,09

Het getal is de verhouding van binnengehaalde beurzen tot het aantal wetenschappers per universiteit, 1,00 is gemiddeld

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen