Ad Valvas 2007-2008 - pagina 210

AP VALVAS 13 DECEMBER 2007

PAGINA 8

DE ROUTES VAN ANGST IN ONS BREIN Sociaal psycholoog Lotte van Dillen onderzoekt hoe negatieve emoties werken in ons brein. 'Angst is een nuttige emotie, want zonder zouden we niet lang overleven.' ANITA MUSSCHE Waar worden wij het eerst bang? "Recht achter onze ogen, exact in het midden van onze hersenen, in het Umbisch systeem dat rond de hersenstam ligt, en wel in de amygdala", antwoordt sociaal psycholoog Lotte van DUlen. Ze kan het zelfs aanwijzen op de print van de fMRI-scan die zij gebruikt bij haar onderzoek angst is geel, althans op dit plaatje. "De wetenschap weet inmiddels hoe angst in de hersenen werkt", die uitspraak durft Van Dillen wel te doen. De laatste dertig jaar is dat uitvoerig onderzocht. AanvankeUjk met ratten, die eerst werden geconditioneerd om bang te worden, waarna de onderzoekers elektroden in de rattenhersenen plaatsten om de elektrofysische activiteit daarin te kunnen volgen als de ratten opnieuw bang werden gemaakt. Inmiddels heeft de wetenschap de ratten niet meer nodig, omdat er neuroimagmß bestaat. Hersenscans als de PET-scan en de fMRIscan maken nu van buitenaf de processen in het brein zichtbaar, waardoor men ook menselijke proefpersonen in kon zetten. Onderzoeker Joseph LeDoux, pionier op het gebied van angstonderzoek met neuroimaging, ontdekte dat alle wegen van angst naar de amygdala leiden, een amandelvormig klompje zenuwcellen diep in de temporale kwab. Twee wegen om precies te zijn. Een bedreiging zet ons voor een dilemma fight orflight?Willen we overleven, dan moeten we pijlsnel inschatten of het handiger is om ervandoor te gaan of ons te verdedigen. LeDoux ontdekte dat in onze hersenen tegelijkertijd twee processen op gang komen om dit düemma zo snel mogeUjk op te lossen. LeDoux noemde het mechanisme het tweeroutensysteem. De amygdala is de motor daarin.

Schrikreactie Route 1 in het tweeroutensysteem is snel maar primitief "Die noemt men quick SC dirty. Over onze schrikreactie hebben we in eerste instantie niet veel te zeggen Dat heeft een reden. Of we nu moeten vechten of vluchten, ons lichaam moet er klaar voor zijn. Daarom brengt de amygdala ons lichaam bij elke mogelijke bedreiging ogenblikkelijk in de alarmfase", verklaart Van Dülen. De amygdala reguleert onze hersenstam en daarmee alle vitale processen in ons lichaam, zoals ademhaling en hartslag. Registreert de amygdala via onze zintuigen een gevaar, bijvoorbeeld een beeld van een slang of het geluid van een explosie, dan geeft ze via de hersenstam een signaal aan ons centrale zenuwsysteem, waardoor stresshormonen en adrenaline beginnen te stromen. De hartslag gaat omhoog, spieren spannen aan en pupillen verwijden zich. In 1/24 deel van een seconde zijn we er helemaal klaar voor we kunnen ervandoor of we kunnen iets te lijf Tegelijkertijd is er echter nog een reactie op gang gekomen, de tweede route van het systeem. Van Dillen "We moeten de situatie evalueren Onze hogere hersenen gaan controleren of er wel een bedreiging is." De amygdala spreekt ook daarin een woordje mee zij zorgt dat de hogere hersenen direct na de schrikreactie een soort tunnelvisie ontwikkelen, die ons laat focussen op het mogehjke gevaar waarmee we geconfronteerd worden. "Vanuit overlevingsperspectief IS dat heel nuttig. Op die manier ga je nietje tijd verspillen aan of je haar wel goed zit", zegt Van Dülen. BUjkt een enge spin in de evaluatie slechts een pluisje, dan koppelen de hogere hersenen dit terug naar de amygdala, die zorgt dat onze hartslag weer daalt en ons lichaam zich ontspant tot de normale toestand. Het hjkt een wat voorbarige reactie om ons hele lichaam te alar-

Insula amygdala: de locatie van angst (rood omcirkeld)

meren als we nog niet weten of we ons terecht zorgen maken over onze veüigheid, maar feit is dat onze hogere hersenen langer over de evaluatieroute doen- dubbel zo lang, dus 1/12 deel van een seconde. Levert de evaluatie op dat er echt iets aan de hand is, dan is ons lichaam al klaar voor een passende reactie. Wij bhjken overigens banger voor een gevaar met een natuurlijke oorsprong dan voor door mensen geproduceerde enge dingen. Arne Ohman van Karolingiska Institutet in Stockholm Het mensen afwisselend plaatjes van bijvoorbeeld slangen en bommen zien en zag op de fMRI-beelden dat de amygdala sterker

'Of we nu moeten vechten of vluchten, ons lichaam moet er klaar voor zijn' reageert op natuurlijke bedreigingen. "Blijkbaar zijn wij banger voor natuurlijke bedreigingen die er in onze evolutie altijd zijn geweest, dan voor relatief nieuw gevaar. Daarom wordt aangenomen dat de angst voor natuurlijke bedreigingen aangeboren is", vertelt Van Dillen.

Aangeleerd Maar angst is vooral iets wat mensen aanleren. De naaste buurman van de amygdala in de hersenen is de hypocampus, die belangrijk is voor ons geheugen. Schrikt iemand ergens van, dan wordt die reactie in ons lange-termijngeheugen opgeslagen en gelinkt aan de situatie waarin hij zich bevindt. Op die manier leert een mens wat veUig en wat gevaarUjk is.

Als situatie en angst echter regelmatig aan elkaar worden gelinkt, dan kan de verbinding tussen die twee zo sterk worden dat een fobie ontstaat. Het blijkt een stuk makkehjker om angst aan te leren dan om het weer af te leren. Dat heeft alles te maken met het tweeroutensysteem.

Voelen helpt "Je kunt angst moeiUjk rationaliseren, omdat de tweede route, de evaluatiefase, net iets achterloopt op de eerste", legt Van Dillen uit. Voor wij toe zijn aan het rationaliseren van de angst die wij proberen af te leren, brengt onze amygdala al de primitieve, vrijwel niet te onderdrukken angstreactie op gang. Bovendien zorgt de tunnelvisie die ons normaal helpt om ons niet van de analyse van het gevaar te laten afleiden, er nu in nog sterkere mate voor dat wij niet voor 'rede' vatbaar zijn. Van Dillen "Het heeft dus geen zin om mensen met pleinvrees uit te leggen dat het plein niet eng is. De reactie die de amygdala veroorzaakt, is zo overweldigend dat zij niets meer kunnen en de situatie dus zoveel mogeHjk gaan mijden. Je kunt mensen een fobie alleen afleren door ze langzaam te laten wennen aan de eigen angstreactie en ze te laten voelen dat een angstreactie wel optreedt, maar ook weer over gaat. Doen ze dat vaker, dan wordt de respons van de amygdala op den duur minder. Denken helpt dus niet, voelen wel." Van Dillen ontdekte in haar eigen onderzoek wel datje de amygdala enigszins kunt foppen. Als de hersenen veel informatie krijgen op het moment dat er een bedreiging is, wordt de amygdala geremd "Terwijl ze in de fMRI-scan Uggen, krijgen de proefpersonen van de onderzoekster nare plaatjes te zien. TegeUjkertijd moeten zij rekensommetjes maken. Hoe moeilijker de sommetjes worden, hoe minder de amygdala reageert op de nare plaatjes. Het zou kunnen dat dit mechanisme ons helpt om ons onder moeUijker omstandigheden niet van de wijs te laten brengen, we ondervinden immers constant in meer of mindere mate 'bedreigingen'." Reageren' Maii naar redactie@acivalvas vu.nl

I

>INDIAANSE GEEST< "We logeerden bij familie in de Verenigde Staten", vertelt een tweedejaars studente biomedische wetenschappen (20). "Het was een tweehonderd jaar oud houten huis waar Indiaanse famüies gewoond hadden. Mijn zusje (15) sliep in een kamer achteraf 's Nachts werd ze wakker van babygehuü. Ze zag een vrouw met lang bruin haar in haar kamer staan. De vrouw stond bij de muur

en maakte een gebaar alsof ze aan een deurknop draaide. Ze draaide zich telkens om en begon dan weer opnieuw Omdat mijn zusje onrustig slaapt, dacht ze dat ze droomde. De volgende ochtend vertelde ze haar vreemde 'droom' aan mijn oud-tante. Die vertelde dat de vrouw een geest was, die zij en haar familieleden al vaker hadden gezien. Soms kwamen ze haar ook op de trap tegen. In die muur

in de slaapkamer van mijn zusje zat inderdaad een dichtgebouwde deur. Daarachter lag een klein kamertje dat waarschijnlijk als kinderkamer was gebruikt. Mijn familie woont daar in vrede met het spook, maar ik wilde niet meer alleen in mijn kamer slapen." (FB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen