Ad Valvas 2007-2008 - pagina 228

O P I N I E

PAGINA 2

AP VALVAS 10 JANUARI 2008

>vraag antwoord

>Oplnie

Voedingsdeskundige Martijn Katan:

Geldstromen moeten transparanter zijn Hoe onafhankelijk is de VU eigenlijk? De invloed van het bedrijfsleven op het wetenschappelijk onderzoek en onderwijs moet nader onderzocht worden, vindt Gjalt de Graaf, senior onderzoeker integriteit. De oprichters van de Vrij e Universiteit hadden een universiteit voor ogen die zo vrij mogelijk moest zijn van (oneigenlijke) overheidsinvloeden. Een nobel streven. De wereld is sinds het eind van de negentiende eeuw dusdanig veranderd dat het grootste gevaar van oneigenlijke beïnvloeding van academia wellicht niet meer van de pubUeke sector, maar van de private sector afkomstig is. Anno 20o8 zijn geld, macht en kennis nauw met elkaar verbonden. Het gevaar van beïnvloeding van wetenschappelijk onderzoek en onderwijs door het bedrijfsleven Ugt levensgroot op de loer. Het is van het grootste belang daarvoor te waken. Immers, de maatschappelijke functie en het bestaansrecht van elke universiteit staan of vallen met onafhankelijkheid. Onderzoek en onderzoekers die niet onafhankelijk en controleerbaar zijn, verdienen de kwalificatie 'wetenschappelijk' niet. Om oneigenlijke beïnvloeding door het bedrijfsleven op het academische reilen en zeilen zo veel mogelijk te voorkomen en te controleren, is transparantie - met name van geldstromen - een voorwaarde. Net als bestuurlijke overheidsorganen en politieke bestuurders dienen universiteiten en hun medewerkers helder te maken van wie ze geld ontvangen en hoeveel. Daarmee worden ook de vijf principes serieus genomen die in de landelijke code voor aUe universiteiten staan: zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid, onpartijdigheid en onafhankelijkheid.

Smeren en fêteren Momenteel is de universitaire wereld niet transparant; het is zelfs een'onoverzichtelijke jungle', zoals dagblad De Pers kopte op 17 december 2007. Zo weet niemand hoeveel bijzonder hoogleraren er zijn in Nederland, en door wie die precies worden betaald. Een nieuw fenomeen is de hoogleraar die rechtstreeks gefinancierd wordt door

>Post Reageren op artikelen in Ad Valvas of uw mening geven over actuele zaken"? Uw bijdragen (max. 300 woorden) zijn welkom op: redactie@advalvas.vu.nl.

Amstelveen

Onlangs nam ik Ad Valvas 12 door en met grote verbazing aanschouwde ik de berichten in de rubriek 'Rondvraag'. Reacties op de tentamens die tijdelijk gehouden worden in kantoorgebouw Atria te Amstelveen, schuwden de woorden 'kut', 'speurtocht' en 'irritant' niet. 'Daar gaat mijn VUgevoel', mopperde zelfs iemand die nog niet eens aan de VU studeert, maar dat binnenkort gaat doen. Is dit wellicht een leuk opgezette grap van de

'Stel grenzen aan financiering door bedrijfsleven' vu-voorzitter René Smit pleitte in zijn nieuwjaarstoespraak voor meer financiering van wetenschappelijk onderzoek door het bedrijfsleven. Hoogleraar Katan, winnaar van de Mediamagneet, raakt hierdoor geprikkeld. PETER BREEDVELD

e>oA/MSSEN Wof^DÊM G€NoT€-E;^De M I A L T I NATIONAL GESTORT IN M^N MNiWEiec,'iTe.TS-av ^? DE kAAiMANfiUNDÊMTRANSPARAMTtR W.LDE ïï

GAAM.

iiiKM f/Mm het bedrijfsleven en dus helemaal niet meer op de loorJijst van een universiteit staat. Unilever schijnt zeven van dit soort hoogleraren te hebben, maar wie dat zijn, is niet openbaar. Niet alleen de geldstromen op universitair organisatieniveau, ook die op academisch individueel niveau dienen transparant te zijn. Op de website van elke onderzoeksgroep zou precies vermeld moeten worden hoeveel geld weUce onderzoeker ontvangen heeft in het afgelopen jaar. In het bedrijfsleven is het volstrekt normaal om een afnemer of een leverancier te smeren en te fêteren, maar in een publieke functie zoals onderzoekers die aan een universiteit bekleden, raakt dat de wortels van onafhankelijkheid en integriteit.

Verontrustend Zoals in de gedragscode van mijn onderzoeksgroep (Integriteit van Bestuur) staat, dient een onderzoeker met een volledige aanstelling, of bijna volledige aanstelling, terughoudend te zijn met het op eigen rekening verrichten van werkzaamheden die verband houden met het werk. Verstrengeling van die werkzaamheden met de kennis, ervaring, en status die bij een functie op

redactie? Ik kijk nog eens door het raam van de trein naar buiten en realiseer me dat het de hedendaagse waarheid is. Waar moet dit toch heen? Ja, naar Amstelveen. Dat heb ik van de week zelf ondervonden. Is het nu echt te veel gevraagd om, en misschien overdrijf ik zelfs, vijf minuten langer in de tram te blijven zitten en vervolgens naar een prachtig gebouw te lopen (via de uiterst eenvoudige route die we met z'n aUen allang via Google Maps hebben opgezocht van tevoren), waar we nota bene niet eens met honderden mensen tegelijk enkele liften moeten zien te veroveren om op tijd een plaats te bemachtigen? Ik ben benieuwd hoe het mijn medestudenten straks vergaat als ze echt 'de grote wereld' in moeten! Stel je toch eens voor: over enkele jaren vier solhcitatiegesprekken afgaan in hartje Amsterdam, en dan belt halverwege je moeder ook nog eens op om te vragen ofje kleine broertje op de terug-

6M9i\

de universiteit horen, is immers onvermijdelijk. Evenals het gevaar van belangenconflicten (wetenschappelijk onderzoek is nu eenmaal geen van negen-tot-vijfbaan, en aUe aan de functie gerelateerde werkzaamheden hebben hun weerslag op de reguliere werkinspanningen). Recentelijk kreeg ik bijvoorbeeld te maken met een slecht uitgevoerd onderzoek door een adviesbureau dat door de opdrachtgever als wetenschappelijk werd aangeprezen omdat een van de auteurs immers hoogleraar was. De betreffende leerstoel is echter betaald door hetzelfde adviesbureau dat de opdracht voor veel geld had binnen gesleept... Gezien haar ontstaansgeschiedenis zou het de VU sieren als ze zou vooroplopen in de bescherming van wetenschappelijke onafhankeHjkheid en integriteit. Regels zijn er al wel, maar of ze adequaat zijn, worden gekend en nageleefd? Eigenlijk weten we daar maar weinig van en dat is verontrustend. Dit vraagt om een VU-breed onderzoek. Gjalt de Graaf, universitair docent bestuur en organisatie aan de faculteit Sociale Wetenschappen.

weg meegenomen kan worden vanuit het Atriagebouw in Amstelveen - en o ja, rijd gelijk even langs oma in Noord als je wüt, want haar planten moeten water hebben. Je zou smeken dat je een tentamen mocht gaan afleggen in het prachtige Amstelveen... Jeroen Braak, eerstejaars rechtsgeleerdheid

Spa blauw

Onlangs hebben wij aan de VU een symposium georganiseerd. Vandaag kreeg ik hiervan de rekening en tot onze grote verbazing betaal je voor een 0,5 liter flesje Spa blauw € 3,15!! Wie weet, een onderwerp voor een artikel in Ad Valvas? Annemijn Poot, Onderzoeksgroep Veiligheid en Burgerschap

U bent ertegen, dat het bedrijfsleven onderzoek aan de VU financiert? "Nee, maar je moet grenzen stellen. Vooral in de voedingsleer is het zo dat als een bedrijf geld steekt in onderzoek, het daar een gimstig bericht over zijn eigen product voor terug wil. In de biomedische wetenschap zie je vaak dat bedrijven invloed uitoefenen op de resultaten van het onderzoek dat ze financieren." Maar dat kan toch worden voorkomen met een strenge ethische code, en een commissie die toeziet op naleving daarvan? "Er zijn al twee van die codes. Eentje is van de VSNU, de universiteitenkoepel, die komt erop neer dat iedereen zich netjes en ethisch moet gedragen. Maar er staan geen sancties op het overtreden van die regel, dus die code is te vrijbUjvend. Zelf heb ik meegewerkt aan een code van de KNAW, die is wat concreter en daarin wordt gepleit voor het recht van een speciale commissie om onderzoekscontracten tussen universiteiten en het bedrijfsleven te controleren. Maar daarvoor is meer openbaarheid nodig bij de universiteiten. Er zou ook een openbaar register komen waarin de nevenfuncties van onderzoekers staan opgesomd. Voor zover ik weet, is het daar bij geen enkele universiteit nog van gekomen." Geld voor onderzoek zou volgens u moeten komen van de overheid. Maar die kan toch ook druk uitoefenen op wetenschappers, bijvoorbeeld o m politiek onwenselijke onderzoeksresultaten onder de pet te houden? "Dat is zeker waar en er is ook een rapport over: 'Wetenschap op bestelling'. Daarin staat dat de ministeries het ergste zijn als het gaat om de neiging onderzoekers in een bepaalde richting te sturen. Ik ben dan ook niet voor rechtstreekse financiering door de overheid, maar voor het NWO-model. De overheid geeft geld aan een deskundige organisatie als het NWO, die dat op basis van objectieve criteria over de universiteiten verdeelt. Niet dat ik de voordelen niet zie van financiering door het bedrijfsleven. Ik heb zelf veel met bedrijven samengewerkt." Wat zijn die voordelen? "Bedrijven hebben vaak knowhow, faculteiten en contacten waar je als universitair onderzoeker alleen maar van kunt dromen. Er zit ook 'pep' in de organisatie, een enthousiasme dat aanstekeUjk werkt. Maar je moet als wetenschapper duidelijk tegen een bedrijf zeggen dat je tot een bepaalde grens gaat en niet verder." Niet zozeer een kwestie van integriteit, maar meer van assertiviteit. "Luister, niemand gaat als onderzoeker voor een universiteit werken om rijk te worden. Maar op het moment dat de financiering dreigt te stoppen en je je baan dreigt te verliezen, moet je sterk in je schoenen staan." Financiering door het bedrijfsleven kan, mits er voldoende toezicht is. "Precies. Wanneer iemand over de schreef gaat, moet hij gegarandeerd op zijn vingers worden getikt. Dat is nu niet het geval." Reageren? Mail naar: redactie@advalvas.vu.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen