Ad Valvas 2007-2008 - pagina 194

W E T E N S C H A P

PAGINA 8

>Weetjes

Klokkenluiders

AUe overheidsorganisaties moeten een onafhankelijke, betrouwbare vertrouwenspersoon aanstellen waar klokkenluiders hun klachten over integriteit kunnen melden. Die moet elke melding volgens een vast protocol behandelen. Als de klokkenluider zich niet in de uitkomst van het onderzoek kan vinden, moet hij in beroep kunnen gaan, bijvoorbeeld bij de ondernemingsraad. Bestuurskundigen Hans van den Heuvel en Leo Huberts, hd van de onderzoeksgroep Integriteit van Bestuur van de VU, betogen dat in de Volkskrant van 3 december. Dat de huidige klokkenluidersregehng niet deugt, lijkt de twee evident. Volgens die regeling moet de klokkenluider eerst met zijn of haar direct leidinggevende praten. 'Niet bepaald een aansporing om een melding over een misstand te doen.' Ook moet er volgens hen een klokkenluidersfonds komen, om financieel gedupeerde klokkenluiders bij te staan. (PB)

De natuur in De interesse van kinderen in de natuur is de afgelopen twintig jaar sterk afgenomen, bHjkt uit een onderzoek van Celine van den Boom waarop ze onlangs afstudeerde als antropoloog. Schoolkinderen komen nu gemiddeld half zoveel in de natuur als twee decennia geleden. Dat komt doordat kinderen thuis meer achter de televisie en internet zitten, maar ook omdat scholen minder aan milieu-educatie doen. Een op de drie huidige scholieren is nog nooit met de klas de natuur in geweest. Van den Boom ondervroeg 325 scholieren op zeven basisscholen en vijftig mensen tussen de 28 en 34 jaar. Volgens de onderzoeker is er in Nederland nooit eerder zo'n groot onderzoek gehouden naar de betrokkenheid van kinderen bij de natuur. (DdH)

Psychotherapie Bij patiënten met kortdurende depressieve klachten werkt psychotherapie net zo goed als combinatie van medicatie en psychotherapie. Deze 'combinatietherapie' is wel effectiever dan alleen het gebruik van medicatie. Dit bUjkt uit het onderzoek waarop psychiater Mare Blom 5 december promoveerde. Blom vergeleek de behandeHngen van zo'n tweehonderd patiënten met depressieve klachten gedurende drie tot vier maanden. De ernst van de depressie werd aan het begin, halverwege en na afloop van de interventie gemeten. Drie vormen van behandeling werden met elkaar vergeleken: psychotherapie, combinatietherapie en alleen medicijngebruik. Het verschil in effectiviteit werd na zes weken behandeling goed zichtbaar. Bij alleen gebruik van medicijnen trad na de zesde week geen verdere verbetering op. Bij combinatietherapie en bij psychotherapie was dat wel het geval.

Westers geld Ghanezen uit de Ashanti-regio ontvangen gemiddeld meer inkomen van vrienden en famüie uit het Westen, dan ze met werken kimnen verdienen. Ook mensen die op het platteland wonen, maken op deze manier deel uit van transnationale economische relaties. Mirjam Kabki beschrijft in haar proefschrift hoe enorm belangrijk deze relaties zijn voor hun bestaanszekerheid. Een op de tien Ghanezen woont in het buitenland. Een groot deel van hen komt mt de Ashanti-regio. De relaties met gemigreerde landgenoten zijn van levensbelang voor families en dorpsgemeenschappen in dit gebied. Basisvoorzieningen als water, onderwijs en elektriciteit worden betaald door de Ghanezen in het buitenland, ontdekte Kabki. Maandag 10 december zal Kabki promoveren op dit onderzoek. (WV)

AP VALVAS 6 DECEMBER 2007

Wetenschapsjournalist Mark Mieras

'Het brein houdt het graag simpel' De hersenen werken eenvoudiger dan vaak is gedacht, vermoedt Mark Mieras. Hij schreef een boek over de uitkomsten van recent hersenonderzoek. TEKST: DIRK DE HOOG FOTO: ERIKA KUIJPERS

Het eerste wat het brein doet bij de ontmoeting met een ander mens, is het bepalen van het geslacht van de ander. Dat gebeurt binnen een fractie van een seconde. "Waarom het brein dat doet, daarover kun je alleen maar speculeren", zegt Mark Mieras, auteur van het boek Ben ïk dat? Wat hersenonderzoek vertelt over onszelf. "Binnen een tiende seconde trekken de hersenen hun conclusie, soms uit heel vage kenmerken als Uchaamshouding en beweging, ook als het gaat om iemand die tien meter voor je fietst. Kennelijk is het sekseonderscheid voor de hersenen heel belangrijk. De hersenen anticiperen op sociale interactie." Er zijn goede aanwijzingen dat de menselijke hersenen vooral zo enorm gegroeid zijn om een groot sociaal netwerk te kunnen onderhouden, en minder om een zo hoog mogelijk IQ_te bereiken. Om met pakweg vijftig mensen sociale relaties te onderhouden, heeft de moderne mens veel hersencapaciteit nodig. Een verrassend groot deel van de hersenen is ervoor gereserveerd.

Een verhaal achteraf Mieras vindt het idee dat emoties als liefde louter onpersoonlijke, chemische processen zijn een te eenvoudige voorstelling van zaken. "NatuurUjk werken onze hersenen via de uitwissehng van neurotransmitters, maar de hersenen van ieder individu zijn uniek. Dus de uitwerking van die chemie is bij iedereen anders. Die is heel persoonlijk. Niet alleen verhefdheid, maar ook

'Als iemand tegenje praat y verandert er echt iets inje hrein' andere sociale gevoelens hebben invloed op onze hersenen. Zelfs als je met iemand een goed gesprek hebt, verandert er al iets in de afstemming van je brein." Liefde heeft volgens Mieras in de hersenen niet alleen te maken met seksuele lust: er zijn gelijktijdig processen die een duurzame basis leggen voor vertrouwen. Processen die ook optreden, maar dan minder heftig, bij vriendschap en zelfs zakeüjke relaties." Van al dat gedoe in het hoofd merkt een mens bar weinig. De hersenen hebben namelijk een grote voorkeur om hun interne processen te verbergen. Ze houden het graag simpel. Dat doen ze onder andere door handeUngen te automatiseren. Dat heeft ook minder aangename consequenties. Die automatisering maakt het volgens de auteur zo moeüijk om van een verslaving af te komen. Mieras durft de stelling aan dat mensen waarschijnlijk alle beslissingen onbewust nemen. "Onze vrije wil is, denk ik, een illusie. Als jij een huis koopt, spelen er allerlei onbewuste processen een rol. Het is geen rationele afweging. Misschien ben je wel gezwicht omdat het lekker rook in de keuken. Wat wij bevrastzijn noemen, is waarschijnlijk alleen maar een verhaal achteraf, een soort voice-ouer van onze hersenen om aan onszelf en onze sociale omgeving viit te leggen wat de uitkomst is van onbewuste beslis-

Mark Mieras: 'Onze vrije wil is, denk ik, een illusie'

singsprocessen; waarom we doen wat we doen. Je moet de mensen om je heen immers wel kunnen vertellen watje uitspookt."

Pompoentaart en drop De reuk geeft goede voorbeelden hoe onbewuste processen werken. Mensen zijn gevoehg voor zogeheten feronen. Dat zijn reukloze stofjes die allerlei boodschappen tussen mensen uitwisselen. Mensen zijn zich nauwelijks bewust van wat ze ruiken. Mogelijk komt dat doordat de neus wordt aangestuurd door de oudste van de drie hersenlagen. Mieras geeft een voorbeeld hoe belangrijk reuk is. "Ouders vinden hun biologische kinderen lekkerder ruiken dan andere kinderen. Dat is bij pleegkinderen niet het geval." In het boek staan nog meer frappante voorbeelden van geurproeven. Amerikaanse mannen raken vooral opgewonden van de geur van pompoentaart, vrouwen bij het ruiken van komkommers en drop. Dit klinkt misschien banaal, maar het is wel de waarheid. Mieras vindt niet dat we totaal gedetermineerd zijn door ons genetisch onderbewuste. Het brein bUjkt kneedbaarder

dan gedacht. Hersencellen ontwikkelen zich langer en blijven langer nieuwe verbindingen aangaan dan vroeger verondersteld werd. "De beste remedie om redehjk gelukkig te worden, is een actief en boeiend bestaan leiden. En goede vrienden hebben. Daar houdt het brein van. Misschien dat oude mensen met een enerverend leven achter zich daarom gelukkiger zijn dan jonge mensen, zoals uit Amerikaans onderzoek blijkt. Die bejaarden hebben geen pilletje nodig om een goed gevoel te krijgen. Die teren op hun boeiende herinneringen." Reageren? Mail naar redactie@advalvas.vu.nl

Wie is Mieras? Mark Mieras (45) ging in 1981 natuurkunde aan de VU studeren. Samen met medestudent Bram Vermeer schreef hij vanaf 1983 wetenschapsartikelen voor onder meer Trouwen het voormalige VU Magazine. Na zijn afstuderen in 1989 werkte hij bij een milieubureau. In 1992 werd hij redacteur bij Intermediair en begon in 2000 met zijn voormalige compagnon een eigen bureau. Een van zijn specialismen is hersenonderzoek. Voor het blad Psycliologie t/laganne onderging hij zelf een MRI-hersenscan, wat hem op het idee bracht een boek te schrijven over de stand van zaken rondom het hersenonderzoek. Daarvoor las hij meer dan tweehonderd recent verschenen wetenschappelijke publicaties. "Ik heb geleerd dat ik niet claustrofobisch ben, want dan houd je het echt niet vol in zo'n MRIscan", antwoordt hij op de vraag wat hij over zichzelf heeft ontdekt tijdens het schrijven van zijn boek.

Mark Mieras. Ben ik dat? Wat hersenonderzoek vertelt over onszeif. Nieuw Amsterdam Uitgevers, € 17,90. >De eerste vijf mailers naar actie@advalvas.vu.nl kunnen een gratis exemplaar afhalen op de redactie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen