Ad Valvas 2007-2008 - pagina 471

AP VALVAS 22 MEI 2008

V \ f E T E N S C H A P

PAGINA 7

Antropologie en geschiedenis gaan samen onderwijs geven

Antropologen tegen Hollandse betweterigheid

>Weetjes

Kunstlens' De speciale kunstlens die Erik Hermans van het VU medisch centrum ontwikkelde, kan tijdens één operatie zowel staar verhelpen als een brü en leesbril overbodig maken. Nu nog wordt bij staaroperaties de troebele mensehjke ooglens vervangen door een kunstlens. Omdat deze lens maar één sterkte heeft, moet de patient na afloop wel een bril dragen. Hermans ontwikkelde een lens die van vorm kan veranderen. Zo verhelpt het implantaat niet alleen de staar, maar is het tegeHjkertijd een alternatief voor de leesbril en de bril. De toepassing van de lens laat nog enkele jaren op zich wachten. In de verdere toekomst kan de lens misschien zelfs een oplossing vormen voor mensen die geen staar hebben, maar alleen van hun leesbril af willen. (PB)

*M

Braille

Heather Sutherland en Oscar Salemink

Hoogleraar Heather Sutherland laat bij haar afscheid twee nieuwe bachelorvarianten achter die antropologie en geschiedenis combineren. TEKST: DIRK DE HOOG FOTO CHRISTIAAN KROUWELS

driehonderd jaar geleden ook al belangrijke producerende economieën. De Europese handelaren kwamen vooral om dingen te halen, want ze hadden zelf weinig mee te brengen." Volgens Sutherland is dit inzicht in de wetenschap inmiddels gemeengoed, maar in de poHtiek en het publieke debat komen nu juist weer ouderwetse opvattingen naar voren over de eigen Nederlandse identiteit, cvdtuur en geschiedenis. Daarom ziet Sutherland een belangrijke rol weggelegd voor antropologen en historici in het publieke debat.

"Er bestaat geen aparte westerse en niet-westerse geschiedenis. Dat is een achterhaald idee", zegt Heather Sutherland. Zij kan het weten, want ze was meer dan dertig jaar hoogleraar niet-westerse geschiedenis bij de afdeHng sociale en culturele antropologie. Vrijdag i6 mei nam ze afscheid. Ze heeft veel onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de Oost-Indonesische stad Makassar, die driehonderd jaar geleden al eenbelangrijke rol speelde als steunpunt voor de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) in het Verre Oosten. "De geschiedenis van zo'n stad staat niet op zichzelf en is geen optelsom van feitjes en jaartallen. Het gaat mij erom de sociale processen te beschrijven, zoals de invloed van de steeds sterker wordende nationale staat op de ontwikkeling van de stad en hoe de etnische identiteit verandert, mede door het ontstaan van allerlei handelsbetrekkingen. De invloed van de VOC in Makassar maakt natuurHjk deel uit van dezelfde geschiedenis als de opkomst van de VOC in Nederland. Toen al kon je spreken van vormen van globalisering", zegt Sutherland.

"Antropologen zijn specialisten in het analyseren van culturele veranderingen en historici zijn opgeleid om bronnen en gebeurtenissen goed in een context te zetten. Die combinatie biedt veel mogehjkheden voor het afkoelen van het huidige onaangename mengsel van betweterigheid en onderbuikgevoelens in de Nederlandse samenleving. Wetenschappers horen altijd sceptisch te zijn en niet te houden van gemakkelijke antwoorden. Maar in het publieke debat houdt men tegenwoordig niet erg van wetenschappelijke nuances." Sutherland stelt dat veel dingen in ons dagelijks leven zo vanzelfsprekend voor ons zijn dat we niet meer zien wat er bijzonder aan is en hoe ze zijn ontstaan en hoe ze veranderen. "Het is dan ook heel nuttig regelmatig vanaf een afstand te kijken wat mensen eigenlijk allemaal doen en laten en welke processen en patronen daarbij betrokken zijn. Dat kan door terug te gaan in de tijd, of vanuit een ander geografisch of cultureel perspectief te kijken."

Vastgebakken

Spiegel

Haar opvolger zal een leerstoel met een andere naam bekleden, namelijk die van de mondiale geschiedenis in antropologisch perspectief De nieuwe hoogleraar zal ook bij de afdeling geschiedenis van de faculteit Letteren gaan werken. Daar is Sutherland bhj mee. "Samenlevingen, culturen en identiteiten worden vaak voorgesteld als versteende verschijnselen waarin mensen vastgebakken zitten. Maar het gaat altijd om ontwikkelingen Daarom moeten we met een historische bfik kijken. Iedereen heeft het nu bijvoorbeeld over de opkomst van landen als China en India. Maar die landenwaren

Hoofd van de afdeling antropologie Oscar Salemink stelt dat we onszelf beter leren kennen via de omweg van de ander." Antropologie is dus een soort spiegel. Ongeveer twee jaar geleden analyseerde hij in zijn oratie onder meer de begrafenis van André Hazes als een modem ritueel, maar Salemink hoort niet tot de nieuwe generatie antropologen die alleen onderzoek in Nederland zelf wUlen doen. Hij onderzoekt ook de opkomst van rdeuwe vormen van religie in Vietnam. "De wereld daar en hier is niet wezenlijk heel erg anders. Er spelen dezelfde mondiale processen die natuurhjk wel

Onderbuikgevoelens

hun specifieke lokale uitwerkingen hebben. Door elders te kijken, kun je misschien juist meer over je eigen samenleving leren." Hij waarschuwt ervoor dat moderne antropologen niet dezelfde fouten moeten maken als de grondleggers in de negentiende eeuw. "Toen bestond de neiging op zoek te gaan naar zogenaamd 'primitieve' inheemse volkeren, alsof dat op zichzelf staande entiteiten waren waar je een hek omheen kon zetten, alsof hun cultuur onveranderbaar was. Sommige antropologen van de eigen Nederlandse samenleving zijn op zoek gegaan naar vergelijkbare groepen, zoals de naoorlogse etnische minderheden en hebben die op dezelfde onkritische manier beschreven. De paradox is natuurlijk dat het vaak om groepen mensen gaat die antropologen vroeger in een ver land bestudeerde. Toen de Ghanezen, Vietnamezen, Marokkanen - noem maar op - naar Europa kwamen, zijn de antropologen ze eigenUjk achterna gereisd."

Pim FortU3m-effect Wat antropologen volgens Salemink zijn vergeten te doen, is kijken naar de effecten van al die veranderingsprocessen bij de zogenaamde 'autochtone' bevolking. Daardoor zijn veel mensen, ook wetenschappers, totaal verrast door het Pim Fortuyn-effect en de gevolgen daarvan. Ook Salemink mist soms het historisch inzicht in het maatschappelijk debat. "Nu wordt vaak gedaan alsof belangrijke historische verworvenheden verloren dreigen te gaan door maatschappelijke veranderingen. Dat was ruim een eeuw geleden ook een drijfveer voor de opkomst van de antropologie. Tegenover het schrikbeeld van de opkomende industrialisatie plaatste men een vertekend beeld van een idyUische boerensamenleving die ten onder ging. Kijk, hoe vrouwvriendehjk en tolerant was Nederland eigenHjk dertig, veertig jaar geleden? Toen was het een verworvenheid van de welvaartsstaat dat getrouwde vrouwen niet meer hoefden te werken." Sutherland ziet de nieuwe bachelorvariant die geschiedenis en antropologie combineert, zonnig tegemoet. "We kunnen van elkaar leren en elkaar aanvullen. Onze opdracht is het onbekende bekend te maken en daarvoor moet je vragen stellen bij het schijnbaar bekende." Reageren'' Mail naar redactie@advalvas vu nl.

slechts een half procent van de blinden in Nederland maakt gebruik van het brailleschrift, zegt Ger van Rens in Trouw van 19 mei. De hoogleraar oogheelkunde bij het VU medisch centrum schat dat tussen de 1500 en 2000 van de 300.000 blinden en slechtzienden braille gebruikt om informatie tot zich te nemen. Dat komt volgens hem doordat veel mensen pas op latere leeftijd oogproblemen krijgen en dan is het te moeilijk om het schrift nog in de vingers te krijgen. Kinderen en jongeren lukt het gemakkelijker. Ouderen gebruiken vaak geluidsapparatuur voor informatie zoals ingesproken kranten, tijdschriften en boeken. In Üften in openbare gebouwen zou informatie beter via geluid dan via braUletekens beschikbaar kunnen zijn. (DdH)

Vergeten dichter De dichter Jan Zoet (1609-1674) was de luis in de pels van het Amsterdamse stadsbestuur in zijn tijd. Hij had kritiek op de sociale, poUtieke en kerkelijke misstanden. Toch kent bijna niemand hem nu meer. Dat is onterecht, concludeert Rudolf Cordes, die vorige week op een proefschrift over Zoet promoveerde. Zoet was een opvallend veelzijdige schrijver, die met zijn tegendraadse opvattingen een unieke plek heeft in de cultuurgeschiedenis van de zeventiende eeuw. Hij was toneelspeler, drukker, wijnkoper, herbergier en dichter. Cordes noemt Zoet 'een wereldverbeteraar met een scherpe pen'. Hij hoopt dat zijn proefschrift bijdraagt aan de herwaardering van deze vergeten dichter. (WV)

Werkende nnoeders Werkende moeders worden in Nederland door de samenleving gedoogd, maar dan moeten ze niet meer dan drie dagen per week werken. Dat zegt Claartje Vinkenburg, directeur van het Amsterdam Center for Career Research, in Het Financieele Dagblad van 12 mei. De gemiddelde opvatting in Europa is dat het een beetje slecht is voor het kind als zijn moeder werkt, maar niet heel schadelijk, zegt Vinkenburg. Maar terwijl in andere landen de keuze meestal tussen wel en niet werken is, Ugt in Nederland, dat een deeltijdeconomie heeft, de grens al bij een baan van twee of drie dagen. Vrouwen moeten volgens Vinkenburg sterk in hun schoenen staan, willen ze meer dan drie dagen werken. Als de chef traditionele opvattingen heeft, voelen jonge moeders zich niet gesteund en haken ze af (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen