Ad Valvas 2007-2008 - pagina 161

W E T E N S C H A P

AP VALVAS 15 NOVEMBER 2007

PAGINA 7

De lastige onderwerpen uit de bètacanon

Voor de leeuwen >Weetjes

In de wetenschappelijke arena vinden vaak hevige gevechten plaats. Maar de regels van het spel staan wel vast: goede argumentaties winnen het van de slechtere. Dat is heel anders bij publiekslezingen, vertelt Eco de Geus, hoogleraar biologische psychologie. TEKST: WELMOED VISSER BEELD ROB BOMER "Eerlijk gezegd, vind ik lezingen geven lastig", vertelt hoogleraar biologi­ sche psychologie Eco de Geus, die aanstaande donderdag het spits afbijt in de serie over de bètacanon. "Je weet nooit wie erop afkomt en je kunt nooit voorspellen hoe het loopt. Soms maak je het te moeilijk of juist te simpel. Het is moeUijk om het niveau van een zaal goed in te schatten." Nog lastiger wordt het als je pubUek zich niet kan vinden in watje vertelt. Dat gebetirde De Geus verschillende keren. "Ik vertel bijvoorbeeld weleens dat we in de wetenschap al lang niet meer denken in een scheiding tussen lichaam en ziel. Wat veel mensen ziel noemen, is wetenschappehjk gezien niet meer dan elektrochemische activiteit in de hersenen. Dat vinden sommige mensen moeilijk te accepteren, want ze geloven iets anders. Maar vanuit de wetenschap is het nu eeimiaal de stand van zaken." De Geus zou zijn publiek het Uefst een basale wetenschappelijke manier "*»

^'"^^''%\ ^^? ^É> i^ï, ^ ' ^ " ' w l ^

Ä'^­'

., ^

^^­#^'^^^ ..^^*~

r.ii.­siiiiii wtimonide Arishi/

Schulden Praktische uitvoering van buizen

Bètakennis voor dummies Wat moet iedereen weten over de exacte wetenschappen? Die vraag namen het VU­podium en het Soeterbeecli Programma van de Universiteit Nijme­ gen als uitgangspunt bij het opzetten van de lezingenserie over de bètaca­ non. Het accent ligt op genen, milieu en nieuwe inzichten in de fysica. Zijn de bètawetenschappen daarmee gecoverd? "Natuurlijk kun je niet volledig ziJn in een paar lezingen." Bart Voorsluis, programmeur van het VU­podium is daar duidelijk oven "Wij hebben keu­ zes gemaakt. De lezingen in Amsterdam gaan over onderwerpen waar de VU goed in is: biologische psychologie, aardwetenschappen. We hebben de sprekers wel gevraagd om binnen hun vakgebied te belichten wat iedereen zou moeten weten. Maar een volledige canon is de serie dus niet. "Ach ja, canons zijn in", reageert Frans van Lunteren, hoogleraar geschie­ denis van de natuurwetenschappen. "Ik ben blij met alle aandacht voor bètawetenschap. Dat hoeft niet per se in de vorm van een bètacanon. Maar als het publiek trekt, waarom niet? De onderii^ende gedachte is om men­ sen basiskennis bij te brengen over de bètawetenschappen. Dat is belang­ rijk. Onze samenleving wordt steeds technologischer. Als je de kennis van techniek overlaat aan een klein groepje exacte wetenschappers, versmal je daarmee de basis van je democratie." Van Lunteren bedenkt samen met een aantal andere exacte wetenschap­ pers ook de thema's voor de Volkskrant­sene over de bètacanon. "Daarbij hebben we vijftig onderwerpen uitgekozen. Er ligt veel nadruk op techniek

van redeneren meegeven. Dat vindt hij belangrijker dan concrete kennis van bètaonderwerpen uit een canon. "Mensen realiseren zich vaak maar moeilijk dat wetenschap geen optelsom van meningen is. Dat het gaat om herhaalbare en meetbare experimenten. Niet om hoe we gemiddeld ergens over denken met z'n allen." Gelukkig voor De Geus begrijpt de meerderheid van het publiek wel hoe het in de wetenschap toegaat. "Maar je hoeft er maar een of twee lastige vragenstellers bij te hebben en je bent weg. Je kunt je als wetenschapper namelijk niet verdedigen tegen geloofsargumenten."

Puzzel

Daarnaast gaat hij natuurhjk vertellen over het tweelingenonderzoek, dat nog steeds de basis vormt van veel onderzoek van zijn vakgroep "Met tweelingen onderzoeken we of een eigenschap erfelijk is of niet. Dat doe je door eeneiige tweelingen te vergehjken met twee­eiige tweeHngen. Bij eigenschappen die sterk erfelijk zijn, zie je meer overeenkomst tussen eeneiige tweelingen, omdat die genetisch identiek zijn. Als we weten in hoeverre een eigenschap erfelijk is, gaan we in het laboratorium op zoek naar de genen, of de combinatie van genen, die voor zo'n eigenschap ver­ antwoordelijk kunnen zijn " Vaak spelen duizenden genen gezamenlijk een rol. Ze veroorzaken een bepaalde structuur in de hersenen, waardoor een individu zich op een bepaalde manier gaat gedragen. De eindeloze combinatiemogehjkheden van genen maken het onderzoek van De Geus en zijn collega's complex. "We zijn voorlopig inderdaad nog lang niet uitgepuzzeld."

Gebedsgenezing Negen op de tien leden van de EvangeHsche Omroep (EO) geloven dat God zieken kan genezen, bUjkt uit een onderzoek van gods­ dienstpsycholoog Joke van Saane. Een op de tien ondervraagden zegt zelf een goddelijke genezing ervaren te hebben en bijna zestig procent heeft van mensen gehoord dat ze genezen zijn door gebed. 'Bij gebedsgenezin­ gen zie je wel 'dingen' gebeuren, maar geen wonderen', zegt Van Saane in het Nederlands Dagblad van 13 november. Ze ondervroeg een kleine duizend aanhangers van de EO. De genezingen hadden allemaal betrekking op kwalen waar artsen geen oorzaak voor konden vinden, zoals rugpijn of een burn­ out. Van Saane kent geen voorbeelden van mensen met bijvoorbeeld botbreuken of kanker die door gebed zijn genezen. BUjk­ baar voelen mensen zich vooral beter door de aandacht die ze krijgen van gebedsgene­ zers. (DdHj

Foutje bedankt

Als hij donderdag niet in lastige geloofsdiscussies verzeild raakt, wat hoopt hij dan aan zijn publiek te vertellen' De Geus "Dat veel mentale eigenschappen in hoge mate erfelijk zijn, net als Hchamelijke eigenschap­ pen, en dat verschillen in mentale eigenschappen binnen een gemeen­ schap van evolutionair belang zijn. Het is voor een soort niet goed als iedereen bijvoorbeeld heel roekeloos is, ofjuist heel angstig."

'Als wetenschapper kunje je niet verdedigen tegen geloofsargumenten'

Het zijn de jongere hoogopgeleiden die steeds meer in de schulden raken, dat stelt hoogleraar mens, arbeid organisatie Joep Bolweg in hetfd van lo november. Het zijn vertegenwoordigers van de zogeheten Gene­ ratie Y, de kinderen van de babyboomers. Ze zijn gewend aan directe behoeftebevredi­ ging met een lage frustratietolerantie. 'Vaak zijn ze opgegroeid bij ouders die fungeerden als een in­house pinautomaat', aldus Bolweg. Daardoor kent deze generatie de waarde van het geld niet meer Wanneer ze salaris­ verhoging krijgt, vergroot ze meteen haar leencapaciteit bij de bank. Niks aan de hand zolang het economisch goed gaat en de per­ soonlijke omstandigheden niet veranderen, maar een beetje tegenwind kan al ontaarden in een 'financiële storm'. (PB)

Spectrum van cli'kiic­uMfinetische .i;o/veti

en uitvindingen, ook om het een beetje leesbaar en spannend te maken natuurlijk. We streven er in die serie naar om redelijk volledig te zijn, maar het blijft altijd een selectie." De exacte wetenschappen hebben helemaal geen bètacanon nodig, vindt Eco de Geus, hoogleraar biologische psychologie, die de eerste lezing over de bètacanon gaat houden. "De status van de exacte wetenschappen is stevig genoeg. Bovendien leent de aard van de kennis zich niet goed voor een onderverdeling in losse onderwerpen, zoals dat bij de geschiedenis wel kan. Exacte wetenschap bouwt bijna altijd voort op bestaande inzichten. Als je de laatste beschrijving van een atoom kent, hoef je alle modellen uit de achttiende en negentiende eeuw niet te kennen. Ik denk dat het belang­ rijker is dat mensen zich een aantal basisprincipes van wetenschappelijk denken eigen maken, dat is veel belangrijker." De lezing Genen, hersenen en gedrag van Eco de Geus donderdag 15 november, 19 30 uur m Felix Mentis (zie Agenda pag 10) De donderdagen daarna gaat het in de betacanon over de fysica en de aardwetenschappen, zelfde tijd, zelfde plaats Inschrijven via www.vupodium nl Reageren'? Mail naar: redactie@advalvas vu nl

Fouten zijn niet altijd slecht voor een orga­ nisatie. Dat zegt Gert Homsma die onder­ zoek deed naar wat bedrijven kunnen leren van fouten. Hierop promoveerde hij 24 okto­ ber bij psychologie. Veel bedrijven gaan vaak heel krampachtig met fouten om. "Daar mogen eigenlijk geen fouten gemaakt wor­ den", zegt Homsma. Mensen hebben daar minder snel de neiging om een fout toe te geven. "Als je op je donder dreigt te krijgen als je een fout maakt, denkjealsnel iklos het zelf wel op", aldus Homsma. In organisa­ ties waar wèl open over miskleunen gepraat wordt, worden de negatieve consequenties van zo'n misser sneller door de werknemers geminimahseerd. Het praten over fouten zorgt er ook voor dat andere werknemers niet snel dezelfde fout zullen maken. (FB)

Water Over de medische toepassingen van water doen veel verhalen de ronde. Dat het zou hel­ pen tegen katers en hoofdpijn bijvoorbeeld en dat ijs helpt bij verstuildngen en keelpijn. Maar kloppen al die beweringen wel? De schrijvers van het boek Water! als medicijn gaan in op dit soort vragen. Ze zetten weten­ schappelijke kennis en bakerpraatjes over water naast elkaar. Een van hen, Cécile Boot, werkt als onderzoeker bij het VUmc. Het boek bevat naast veel weetjes over water ook een uitgebreide historische beschouwing over de toepassing van water in de genees­ kunde door de eeuwen heen. Komend voor­ jaar gaat er aan de VU een Hovo­cursus van start over Water.' ais medicijn. (WV)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen