Ad Valvas 2007-2008 - pagina 58

W E T E N S C H A P

PAGINA 8

Veldwerk in Siberië

Kytalyk is een mooie maar net iets te ver e Vier klimaatwetenschappers vertrokken begin juli voor enkele weken naar hun onderzoeksstatlon In Siberië, gewapend met muggenspul, methaanmeters en stapels Monty Python­films. 'Behalve werken en wodka drinken is er he­le­ maal niets te doen.' Een terugblik. TEKST: WELMOED VISSER FOTO'S FRANS­JAN PARMENTIER EN ROXANA PETRESCU

Het Omsk van Drs. P. is er mondain bij. Dit is echt het einde van de wereld. Tweeduizend kilometer ten noorden van de Siberische stad Yakutsk, honderd kilo­ meter onder de poolzee heeft de VU een klimaatstation gebouwd. Het ligt middenin het natuurreservaat Kyta­ lyk. Mensen wonen er nauwelijks. Muggen des te meer. Om er te komen, moet je eerst naar Yakutsk en dan met eenpropeUervhegtuigje naar Chokurdagh, een stadje met 2500 inwoners. Van daaruit is het nog zo'n drie uur varen over de Indigirka­rivier, want de toendra is te zompig voor wegen. Vier VU­wetenschappers brachten er een deel van de zomer door om khmaatonderzoek te doen. Ze werkten samen met onderzoekers uit Utrecht, Wageningen en Rusland. Een paar hutjes en twee meetmasten in de oneindige toendra. Meer is het niet. Twee kilometer verderop staan nog een paar vissershutten van lokale bewoners, maar verder is er helemaal niets. Geen bebouwing, maar ook geen bomen of grotere dieren. "Het grootste dier dat ik gezien heb, is een haas", vertelt Frans­Jan Parmentier, die een maand in Siberië zat om metingen te doen voor zijn promotieonderzoek. Soms komen er vissers over de rivier gevaren, maar ver­ der ben je op jezelf aangewezen in het klimaatstation. AUes moet per boot worden aangevoerd. "Gelukkig hadden we heel veel afleveringen van Monty Python meegenomen, want verder is er echt helemaal niets te doen daar. Ik snap wel dat de lokale vissers aan de wodka gaan", vertelt Parmentier. Waarom zou je überhaupt iets willen weten over het kUmaat in dit barre niemandsland? "Siberië zou wel eens een belangrijke rol kunnen gaan spelen bij de opwarming van de aarde", voorspelt onderzoeksleider Ko van Huissteden. De toendra houdt namehjk een grote hoeveelheid moerasgas (methaan) vast en dat is een veel sterker broeikasgas dan koolstofdioxide. "Niemajid weet wat er gaat gebeuren als die methaan vrijkomt door ont­ dooiing van de permafrost, maar dat zou grote gevolgen kunnen hebben", zegt Van Huissteden. "Bovendien is het heel interessant om een klimaatstation te hebben in een gebied waar de invloed van mensen te verwaarlozen is." Meteoroloog Michiel van der Molen begon daarom in 2003 met de eerste metingen in Kytalyk. Dit jaar kregen de onderzoekers 150.000 euro uit het Nederlands­Rus­ sisch wetenschappelijk samenwerkingsprogramma. Met dat geld konden ze een permanent klimaatstation opzetten.

Wegzakken De Siberische zomer is kort. Slechts een paar maanden per jaar is de temperatuur er boven het vriespunt. Dan

*

»

..

* .^, •

i,

*

»^

^ ,­­

»P'

­.^ .*

^ • \

^""z '

«

» IS

*

t

•'

^

­ •

^­r

y

_

i 1 k' HIk

» »

rf­ ­

^^^^^^^

1

J 1 1 1 im ..M 1 _

i^*­' MIHI ^

~ "^ '

^ ^. ^

ontdooit de bovenlaag van de bodem tot een zompige blubber. Wegen aanleggen is onbegonnen werk omdat ze binnen een paar jaar zouden verzakken. Maar met bergschoenen of laarzen kom je er wel doorheen. "Je zakt nooit echt weg omdat de ondergrond bevroren blijft", relativeert onderzoeksleider Ko van Huissteden. Een van de dingen die de wetenschappers willen weten, is of de permafrost ontdooit door opwarming van het klimaat en wat de gevolgen daarvan zouden zijn. Petrescu nam samen met haar collega Cinzia BerritteUa met een grondboor monsters uit de ijslaag in de bodem. Die onderzocht ze vervolgens op de verhouding tussen water en grond. "Het is belangrijk om te weten of het hele gebied onder water komt te staan als de permafrost smelt", legt ze uit. Ze boorde onder meer op de plek waar de onderzoekers hun meetmast hadden neergezet. Dat was niet zo gerust­ stellend. De ondergrond bleek daar grotendeels uit ijs te

Een paar hutjes en twee meetmasten in de oneindige toendra bestaan. "Als dat ooit smelt, is de kans groot dat de mast wegzakt. Daar schrokken we wel een beetje van", vertelt Petrescu. Een andere vraag van de onderzoekers is hoeveel moe­ rasgas er eigerdijk aan de toendra ontsnapt. Parmentier deed metingen op kleine oppervlaktes op het land en het water en rekende dat om naar een groter gebied.

Miljoenen muggen De wetenschappers waren vaak de hele dag buiten aan het werk. Kou was daarbij niet echt een probleem. "In de zomer heb je daar twee soorten weer", vertelt Parmen­ tier. "Als de wind uit het zuiden komt, is het twintig tot vijfentwintig graden, met een blauwe hemel en veel zon. Als de wind uit het noorden komt, zakt de temperatuur tot een graad of vijf, maar echt koud wordt het niet." Wel vervelend waren de muggen, waarvan er miljoenen zijn. Zonder bedekkende kleren was het bijna onmoge­ Hjk om buiten te zijn. De onderzoekers droegen een hoed met muggengaas. Alleen hun handen waren bloot en ingesmeerd met muggencrème. Maar nog steeds werden ze overal gestoken. Parmentier haalt zijn schouders op "Je went eraan. Bovendien jeuken de bulten minder dan die van Nederlandse muggen." Een voordeel van al dat water is dat er overal vis te krij­ gen is. De kok en de gids vingen het avondmaal vaak zelf in de rivier. Of ze kochten iets van vissers uit de buurt. Meestal was het chir, een riviervis, die hjkt op zalm en waarvan de Russen ook de kaviaar eten. Petrescu raakte verslingerd aan een andere lokale delicatesse, bevroren rauwe vis met zout. Die werd hen voorgezet door lokale bewoners. "Het klinkt misschien niet zo smakelijk, maar het is heel erg lekker", vertelt ze. Parmentier is er min­ der over te spreken: "Ik ben al niet zo dol op vis en rauw vond ik het helemaal niets", zegt hij.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen