Ad Valvas 2007-2008 - pagina 432

PAGINA 8

A W E T E N S C H

P / R E C E N S I E

AP VALVAS 24 APRIL 2008

Actualiteitencollege over dierenrechten

Van lieve poes tot mals konijn stadsmensen komen varkens en koeien alleen nog maar tegen onder cellofaan. Socioloog Joanne Swabe houdt een lezing over het tegenstrijdige in mens­ dierverhoudingen. TEKST: DAPHNE LENTJES ILLUSTRATIE: NICO DEN DULK

Er zijn slechts tien sociologiestudenten op komen dagen voor dit actualiteitencollege, maar ze hebben er zin in. "Dit was de eerste keer dat ik het onderwerp van een actualiteitencollege zag en dacht: wow", vertelt tweedejaars Bibi Eckhart (21). "Dierenrechten vind ik als overtuigd vegeta­ riër interessant." Tegenover haar zit derdejaars Jetse van der Molen (21): "Ik ben weliswaar geen vegetariër, maar de manier waarop wij met die­ ren omgaan, is zeker boeiend. Er zitten vreemde tegenstrijdigheden in. Wij geven bijvoorbeeld onze kat zahn en tonijn te eten, terwijl er in Afrika mensen doodgaan van de honger."

Sociologische pet Katten vallen onder wat Swabe classificeert als good animals, de kleine huisdieren die htm plek in de samenleving kermen. Dit in tegenstel­ ling tot de had animals, zoals valse hon­ den, waarvan een meerderheid meent dat het acceptabel is ze te doden. Ze vormen immers een gevaar voor de sociale orde. "Ik raakte geïnteres­ seerd in dit soort tegenstel­ lingen toen ik zelf mijn eerste kat had", vertelt Swabe. "Het dier had

suikerziekte en ik moest telkens met hem naar de dierenarts. Na een tijdje raakte ik steeds meer gefascineerd door mijn eigen omgang met de kat; aan de ene kant deed De alles om hem in leven te houden, aan de andere kant had ik er geen probleem mee om hem te laten behandelen met insuline die aan een varken was onttrok­ ken." Dit contrast vormt de kern van Swabes onder­ zoek: de omgang met gezelschapsdieren (honden, katten), dieren die als object gezien worden (varkens, koeien) en wilde en/of agres­ sieve dieren. "Toen ik in 1993 begon aan mijn dissertatieon­ derzoek naar mens­dierrelaties, vonden mensen mij maar een vreemde snouter", vervolgt Swabe met stevig Engels accent. Maar de laatste jaren komt de discussie over de rechten van het dier steeds meer op gang in Nederland, met als voorlopig hoogtepxmt de oprichting van de Partij voor de Dieren. Swabe werkt voor de wetenschappelijke afdeUng van deze partij, de Nicolaas G. Pierson Foundation. Verder werkte zij onder andere als vrijwiUiger voor de dieren­ ambulance, bij de Bond voor de Dieren en als lobb)dst tegen de zeehondenjacht. "Maar van­ daag heb ik mijn sociologische pet op en niet die van dierenbeschermer", belooft Swabe.

Kleine geschiedenis Tot in de achttiende eeuw leef­ de een groot deel van de (plattelands)bevoiking zij aan zij met zowel hun kleine huisdieren (honden en katten), maar ook met de grote (runderen en varkens). Als er een dier geslacht werd voor consumptie, wist iedereen waar het vlees vandaan kwam. De industriële revolutie heeft onze

verhouding met dieren sterk veranderd. Kleine huisdieren worden vertroeteld, maar grote huis­ dieren, zoals koeien en varkens, komen we in onze verstedelijkte samenleving eigenlijk alleen nog maar tegen onder cellofaan in de super­ markt. "Er is een vervreemding ten opzichte van grote huisdieren ontstaan. Varkens, koeien en kippen worden gezien als productiedieren, nut­ tige hulpbroimen, objecten", betoogt Swabe.

Slachthuis ^'Wie heeft er hier weleens een slachthuis gezien?" vraagt Swabe. "Weet iemand waar ze staan?" Buiten de stad, is het antwoord, zo ver mogeüjk bij ons vandaan. "En dat zegt heel veel." Met de industriaUsatie kwam ook de aan­ dacht voor de rechten van het dier op, maar desondanks bhjven de meeste mensen dieren

'Het aantal vernietigde kippen wordt per ton aangegeven' beschouwen als kant­en­klare hulpbron, meent Swabe. "In tegensteUing tot andere hulpbron­ nen blijven dieren constant aanwezig en zijn ze steeds opnieuw te gebruiken." "Maar dieren kunnen toch uitsterven", reageert Van der Molen vantiit de zaal. "Dat kan, maar voor kleine huis­ dieren heeft hun afhankeUjkheid van de mens juist heel positief uitgepakt", stelt Swabe. "Voor hen als soort dan. Ik weet niet of ieder individu­ eel huisdier er nou zo'n lol aan heeft." Opvallend is dat er binnen het proces van vervreemding van grote huisdieren wel onder­ scheid wordt gemaakt tussen de verschillende

diersoorten, betoogt Swabe. "Some animals are more equal than others. Toen de gekke­koeien­ ziekte uitbrak, ontstond er veel ophef over het ruimen van koeien. Koeien worden als indivi­ duen gezien, als min of meer intelligente dieren. Maar je hoort bijvoorbeeld nooit iemand over het vernietigen van mannelijke kuikentjes in de pluimvee­industrie omdat die geen com­ mercieel nut hebben. Toen ik daar onderzoek naar deed, kwam ik erachter dat het aantal ver­ nietigde hanen of kippen niet eens per individu aangegeven wordt, maar per ton!"

Slimme varkens Na een bevlogen uiteenzetting over de zeehon­ denjacht, waarbij Swabe opmerkt dat ze in dit geval 'absoluut partijdig' is, wü een meisje uit het publiek weten hoe intelligent zeehonden zijn. SHmmer dan koeien? Swabe: "Hoe groter het dier, hoe meer wij geneigd zijn het als intel­ ligent te beschouwen. Uit onderzoek bHjkt dat varkens veel slimmer zijn dan honden, terwijl niemand ooit een hond zou eten." "In China wel", reageert Van der Molen weer vanuit het pubUek. "Misschien eten we wel liever varken dan hond omdat varkens gewoon lekkerder zijn", voegt jaargenoot Henri Boer (23) eraan toe. "Ik vond het erg interessant, vooral de redenen om vegetarisch te eten: dat het inefficiënt is om landbouwproducten te gebruiken voor de vleesindustrie", vertelt Eckhart na afloop. Swabe voegde eraan toe dat minder vlees eten kan leiden tot een afname in de uitstoot van broei­ kasgassen. Eckhart: "Dat is ook de reden dat ik vegetariër ben." "Maar dan zou je ook geen auto moeten rijden", vindt Boer. "Ja, ja. Je moet ergens beginnen." >De afdeling Sociologie organiseert per jaar acht actualiteitencolleges door gasten uit binnen­ of buitenland dan wel leden van de staf van de afdeling. Bachelorstudenten moeten in het tweede en derde jaar van hun studie acht van de in totaal zestien actualiteitencolleges hebben gevolgd. Ze moeten naar aanleiding van een door hen zelf te kiezen college een paper schrijven. >Reageren? Mail naar redactie@ advalvas.vu.nl.

Recensie

Van oude mensen en utopieën die voorbijgaan Is ouderdom een ziekte? Laat de werkelijkheid zich beheersen? Over die vragen gaat de nieuwe essaybundel van (ex) medewerkers van het Blaise Pascal Instituut. DIRK DE HOOG 'Mensen willen scheppen, ctiltiveren en beheersen. Eerst aUeen de natuur om hen heen, later ook de samenle­ ving en ook zichzelf Waartoe? Laat de werkelijkheid zich wel beheersen?' vraagt de schrijver zich afin het voorwoord van De utopie van de maak­ baarheid. Daarin staan acht essays die elk een aspect van de maakbaar­ heidsutopie behandelen. Een daarvan

gaat over de vraag of ouder worden een ziekte is, die ten koste van alles behandeld dient te worden of een onvermijdelijk natuurlijk gegeven dat bij het menselijke bestaan hoort. Het opstel is geschreven door Bert Musschenga, directeur van het Blaise Pascal Instituut dat op het punt staat te worden opgeheven. Tot die tijd houdt het instituut zich bezig met vragen rondom de verhouding wetenschap, samenleving en levens­ beschouwing. Het essay van Musschenga geeft duidelijk de spanningsvelden aan. Als we ouderdom al zouden kunnen tegengaan, moeten we dat dan wel wülen? Of gaan de ontwikkelingen sowieso wel door? 'De middelen voor gezondheidszorg en medisch onder­ zoek zijn beperkt. Hoe belangrijk is

dan onderzoek naar veroudering en levensduurverlenging?' vraagt Mus­ schenga zich af Hij neigt ernaar prioriteit te geven aan onderzoek en behandeUng van echte ziekten die mensen op jongere leeftijd treffen en veel leed veroor­ zaken, zoals kanker. Maar is zo'n afweging op te leggen in een open samenleving en hoe moet zo'n keuze worden gerechtvaardigd? 'Stel nu dat de middelen om levensduurverlen­ ging te bewerksteUingen niet in het basispakket opgenomen worden. Dan zullen alleen mensen die het kunnen betalen die middelen gaan gebruiken, met als gevolg dat de levensduur van de rijken omhoog gaat en die van de minderbedeelden niet', schetst Musschenga een van de dilemma's. En deze vragen gaan natuurlijk niet

alleen op bij levensduurverlenging, maar ook bij medische technologieën om mensen mooier en gelukkiger te maken door hun sportieve, seksuele en intellectuele prestaties kunstmatig te verbeteren.

Betere mensen Daar valt natuurlijk heel wat over af te praten en dat gaan dan ook gebeuren op 15 mei op het symposium Betere mensen maken. Daarbij gaat het vooral over de vraag wat maakt een mens een beter mens. De wrange les van de geschiedenis leert dat in de praktijk bij de verwerkelijking van utopieën vooral de slechte kanten van de mens komen bovendrijven. Al lezende kom je tot de conclusie dat misschien het enige maakbare in een mensenleven het ongeluk is.

DE UTtlWB \ AN Ot.

1 MAA^B.^.^HHl;^n

illl!^ lAH Bert Musschenga en Bettine Siertsema (red.), De utopie van de maakbaarheid, Essays over het zelf, de moraal en de natuur. Uitgeverij Ten Have, 188 pag. 19,90 euro. De bundel is te bestellen via www.blaisepascal.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen