Ad Valvas 2007-2008 - pagina 101

W E T E N S C H A P

AD VALVAS 1 1 OKTOBER 2 0 0 7

'Genen zijn geen privébezit'

PAGINA 7

>Weetjes Sollicitatie Solliciterende allochtonen worden vaak afgewezen omdat ze niet op de hoogte zijn van de do's en don'ts van een sollicitatie, die een autochtoon wel kent. Dat stelt hoogleraar management van diversiteit en integratie HaUeh Ghorashi in het Algemeen Dagblad van 7 oktober. Ghorashi denkt aan voorbeelden waarbij sollicitanten te netjes gekleed zijn, teveel handgebaren maken of te bescheiden zijn. Ook missen allochtonen vaak het netwerk dat autochtonen hebben. "Niet aUes is discriminatie", zegt Ghorashi. Maar vooroordelen spelen wel degeUjk een rol: dat vrouwen minder flexibel zijn dan mannen, dat allochtonen niet goed zijn opgeleid. Voor je het weet, sluit je als werkgever bepaalde groepen bij voorbaat uit. Ghorashi: "Bedrijven hebben ook nog vaak het beeld dat ze van goede wü zijn als ze een allochtone medewerker aannemen. Dan wordt het een gunst." (PB)

Onderzoeken of kanker in de familie zit, levert nieuwe dilemma's op, vindt wetenscliapsonderzoeker Toine Pieters. 'Je hebt liet reclit om iets niette weten.' TEKST: FLOOR BAL FOTO: JORDI HUISMAN

Oktober is borstkankermaand. In Nederland zamelt stichting Pink Ribbon geld in voor wetenschappelijk onderzoek naar vroege opsporing van borstkanker door onder meer genetisch onderzoek. Omdat dna een grotere rol is gaan spelen in het opsporen en behandelen van kanker, worden er steeds meer van dit soort onderzoeken gedaan. "Het gebruik van zulke testen betekent dat mensen moeten leren om te gaan met dilemma's die daaruit voortvloeien", vertelt Toine Pieters, medeauteur vanKanker... als het in de genen zit, werkzaam bij de afdeling Metamedica bij het VUmc. Vijf tot tien procent van de kankersoorten is erfelijk. Wie vermoedt dat er erfeUjke kanker in de familie zit, kan dat door een kUnisch geneticus laten onderzoeken. Dit brengt ook nadelen met zich mee, vindt Pieters. "Het genezingspercentage en de overlevingsperiode van patiënten nemen toe en daar zijn we aEemaal bUj mee. Maar het betekent ook dat patiënten voortdurend moeilijke beslissingen moeten nemen." Het eerste dilemma is of iemand zich wil laten testen. Mensen die dat niet doen, hebben daar verschillende redenen voor. Ze zien op tegen de stress en onzekerheid van regelmatige controles of willen simpelweg niet met een zwaard van Damocles boven hun hoofd leven. Daarnaast kan de uitslag financiële consequenties hebben. Wie een grote kans heeft op een ziekte, kan vaak moeilijker een hypotheek of levensverzekering afsluiten.

Familie op je rug Bovendien is een genetisch onderzoek geen makkelijk proces. "Stel dat jouw ouders allebei aan kanker overleden zijn. Dan adviseert jouw omgeving al snel om je te laten onderzoeken.

Het is sexy om over dna te praten Maar het is niet zo dat je de volgende dag een uitslag krijgt. Je zit maandenlang in twijfel", aldus Pieters. Een khnisch geneticus vergelijkt in Kanker... ah het in de genen zit het zoeken naar een genmutatie met het opsporen van een spelfout in de drie delen van In de han van de ring. Daarom pleit medisch socioloog Tjeerd Tijmstra in het boek voor het individuele recht op niet-weten. "Wanneer er technologische mogelijkheden bestaan, ontstaat er een zekere dwang om deze technologieën ook toe te passen. De morele afkeiiring is voelbaar wanneer je daar geen gebruik van maakt. Dan moetje dadelijk ook niet zeuren als je kanker hebt." Tijmstra vindt dat mensen zelf mogen besUssen of ze zich laten onderzoeken. Als ze besluiten dat wel te doen, stuiten ze onmiddeUijk op het volgende dilemma, want voor genonderzoek moet ook de famüiestamboom uitgeplozen worden. "Kanker heb je nooit aUeen, je familie zit altijd op je rug", zegt Pieters. Wie weet dat het een erfelijke variant is, moet beshssen wie in de familie ingelicht wordt. "Je genen zijn geen privébezit. Een genetische test zegt iets over de persoon zelf, maar ook over familieleden. Vaak is het erg moeilijk

MS

Toine Pieters: 'Het genetisclie aspect geeft mensen een valse zekerheid'

om het aan de famUie te vertellen. Familierelaties kunnen op het spel komen te staan omdat niet iedereen zoiets wU weten." Patiënten die horen dat ze een erfelijke variant hebben, krijgen een standaardbrief mee waarmee ze hun famUie kunnen inlichten. De kliniek kan de patiënt echter niet dwingen om deze te versturen. Dit levert soms moeilijke situaties op. Zo vertelt genetisch consulent Louise de Lange in het boek over een jonge vrouw die een knobbel in haar borst ontdekte. Pas toen ze haar moeder vroeg of zij dat ook wel eens had, bekende ze dat er in haar vaders familie al tien jaar een mutatiegen bekend was. De dochter had dus waarschijnlijk een verhoogde kans op borstkanker. Doordat ze dat niet wist, was ze daar niet alert op. Overigens bleek haar knobbel geen kanker te zijn.

Preventief amputeren De uitslag dat iemand een verhoogde kans op kanker heeft, levert weer nieuwe düermna's op. Want moetje bijvoorbeeld wel of niet voor preventieve borstamputatie kiezen wanneer je vijftig procent kans op kanker hebt? "Dat is voor alle vrouwen een lang en moeilijk beslissingstraject", zegt Pieters. "Maar wanneer het

Borstkankermaand stichting Pink Ribbon oisaniseert eilt jaar in oldober veel activiteiten om fondsen te werven en aandacht voor de ziekte te vragen. Met succes zegt Toine Pieters: "Borstkanker heeft ontzettend aan de weg getimmerd. Door al die campagnes is bijvoorbeeld prostaatkanker naar de maige gedrukt, zowel in de publieke opinie als in geld voor onderzoek." Opvallend is dat het aantal vrouwen dat een preventieve borstoperatie laat doen, in Nederland het hoogste van Europa is. "Blijkbaar zijn Nederlandse vrouwen daar heel proactief in."

om kansberekening gaat, moeten artsen opletten dat er geen ongeUjkheid tussen patiënten ontstaat. Hoogopgeleide mensen weten wel wat een kans van zestig procent op kanker inhoudt. Maar niet iedereen gaat op dezelfde wijze met abstracte percentages om." Om patiënten te helpen, stelt Pieters een soort spoorboekje voor om mensen te adviseren bij hun keuzemogelijkheden. "Met uitleg over de gevolgen van de keuze voor een bepaalde behandeUng." Bij iedereen die kanker heeft, spelen naast aanleg ook omgevingsfactoren zoals leefstijl een rol. Van alle kankers wordt negentig procent veroorzaakt door leefwijze, tien procent is aUeen te verklaren door genetische factoren. Die hoeven niet erfeUjk te zijn, het kan ook om aangeboren afwijkingen gaan. Pieters vindt dat er tegenwoordig te weinig aandacht voor de omgevingsfactoren is. "Genen zijn in. Het is sexy om over dna te praten. Hoe belangrijk genen ook zijn, die andere factoren zijn belangrijker. Het genetische aspect geeft mensen een valse zekerheid. Stel dat er een gen gevonden wordt waarmee bepaald kan worden of mensen meer of minder gevoelig zijn voor longkanker. Je kunt er zeker van zijn dat minder gevoeUge mensen erop los gaan paffen. Terwijl dat juist het risico op longkanker vergroot." Hoogleraar Floor van Leeuwen uit in het boek het vermoeden dat mensen het prettig vinden dat een aandoening door een gen wordt veroorzaakt zodat de beslissende factor buiten hun eigen invloedssfeer ligt. "Dan hoefje van jezelf niet te stoppen met roken of iets aan je gewicht te doen." En dat terwijl juist mensen met een erfelijke afwijking hun risico met gezond gedrag kunnen verminderen. Kanker... als het in de genen zit door Anja Krabben, Tome Pieters en Stephen Snelders. Uitgeverij Veen Magazines. ISBN 9085710634. Reageren? Mail naar: redactie@advalvas.vu.nl

Welke fysieke beperkingen patiënten met multiple sclerose (MS) zullen krijgen, valt al vroeg te voorspellen. Dat blijkt uit het onderzoek waarop revahdatiearts Vincent de Groot 5 oktober promoveert. Tot nu toe werd aangenomen dat het grUlige verloop van de ziekte MS een dergeUjke prognose onmogelijk maakt. De voorspelling wordt gedaan aan de hand van neurologische verschijnselen en een MRI-scan. Daarbij gaat het erom welke baansystemen in de hersenen aangedaan zijn. "Is de verbinding tussen de hersenen en het spierstelsel aangetast, dan zal de patiënt dat onder andere merken bij het lopen", aldus De Groot. Ook het vermogen om armen te gebruiken en het hebben van cognitieve problemen, zoals moeite met concentreren en geheugenproblemen, kunnen voorspeld worden. (FB)

Duurzame haven De Amsterdamse haven moet bekijken of toekomstige uitbreiding mogelijk is via een kunstmatig eiland in zee, eventueel in samenwerking met Schiphol. Dat is een van de uitkomsten van een onderzoek dat het Instituut voor Milieuvraagstukken hield via een zogeheten burgerforum. Onder begeleiding van wetenschappers van het instituut hebben zestien Amsterdammers mogeUjkheden bedacht voor een duurzame ontwikkeling van de haven. De nu geplande traditionele uitbreidingen leggen te veel beslag op de schaarse ruimte rondom de stad. Een andere aanbeveling is het aanleggen van een systeem voor ondergronds goederenvervoer tussen de haven en Schiphol. Ook moeten niet-watergebonden activiteiten iiit het havengebied verhuizen, zodat minder nieuwe kades nodig zijn in de toekomst. (DdH)

Doping De huidige commotie rondom dopinggebruik in de sport is 'een hysterie', stelde hoogleraar sport en recht Heiko van Staveren 28 september in zijn afscheidscollege. "Sporters die doping hebben gebruikt, worden veroordeeld tot soms jarenlange straffen, alsof het om criminelen gaat." Popsterren of artiesten die beter presteren omdat ze drugs hebben gebruikt, worden daar niet op afgerekend, registreert Van Staveren. Bovendien valt het volgens hem nog maar te bezien of doping echt ongezonder is dan andere fenomenen uit de topsport. "Turnmeisjes mogen zich wel zonder doping in de vernieling helpen. Dat is ineens niet schadeUjk", argumenteerde hij. Een ethische discussie over gezondheid in de sport moet volgens Van Staveren over veel meer gaan dan over doping. (WV)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen