Ad Valvas 2007-2008 - pagina 390

F I L O S O F I E

PAGINA 1 0

AP VALVAS 8 NOVEMBER 2007

Jurist, filosoof en auteur Klaas Rozemond

Doemdenken of overleven Heeft filosofie nog enig nut? Wat [neeft de mensheid echt nodig om te overleven? Die vragen stelt Klaas Rozemond in zijn nieuwe boek 'De laatste filosoof'.

doel. Tijd rekken heeft geen zin.' Slikken die pil, denk je dan als lezer. Maar de fiilosoof blijft twijfelen.

Fatima's geluk of beter gezegd, hij is opnieuw aan het twijfelen geraakt door Fatima, die hem fysiek en gees­ teUjk verzorgt in zijn laatste dagen en streeft naar een zo zuiver mogelijk leven volgens de islam. Niet dat de filosoof daarin gelooft, maar hij slaagt er niet in Fatima aan het twijfelen te brengen, hoe vaak hij dat ook probeert. Dat intrigeert hem zodanig dat hij uiteindelijk zelfs zijn scepcis overboord zet en zijn pü niet slikt. Het leven draait namelijk niet meer alleen om hem en zijn zinloze leven en einde, maar ook om het geluk van Fatima. 'Het medelijden verbindt ons. Wij kunnen de strijd overwinnen wanneer wij het lijden van de anderen zien en beseffen dat hun lijden niet verschilt van het onze. We kunnen ons verenigen in de wetenschap dat wij dezelfde strijd voeren om op aarde te overleven. AUeen het medelijden van de gelovige en de ongelovige kan eeuwige vrede brengen.' Is dat niet een al te moralistische boodschap die Rozemond ons voorhoudt? "Nee", zegt hij stellig tijdens een bijeenkomst van het filosofisch café in studentenpastoraat VE90. "Waar het mij om gaat, is dat deze laatste filosoof, net als zoveel andere fiilosofen, naar de verkeerde dingen heeft gezocht, namelijk de absolute waarheid en het eeuwige. Ook Descartes dacht dat er een eeu­ wige ziel buiten het hchaam bestaat. Als echte materialist geloof ik daar niet in, maar veel filo­ sofen blijven gevangen in de gedachten van hun voorgangers."

TEKST: DIRK DE HOOG FOTO MARUN ALDERS

'Wat heeft al dat denken me opgeleverd?' Met die vraag worstelt de laatste filosoof in het nieu­ we boek van filosoof en docent strafrecht Klaas Rozemond. Hij geeft die worsteling vorm in een fictief dagboek dat de filosoof bijhoudt sinds hij in een verzorgingshuis woont. Wie eerder werk van Rozemond heeft gelezen, zoals het succesvolle Filosofie voor de zxoynen, zal het niet verbazen dat zijn overpeinzingen nogal somber zijn. 'Kennis vermeerdert smart', citeerde Roze­ mond toen al het bijbelboek Prediker. Hij ver­ moedt dat varkens doorgaans beter afzijn dan mensen. 'De mensen moeten weer op zoek naar het beest in zichzelf Wie eenvoudig leeft, zijn meest elementaire behoeften vervuld weet, en verder geen verlangens koestert ­ alleen die kan waarlijk tevreden zijn. Toppunt van geluk is een volgevreten varken dat gedachteloos in stro of modder ligt te soezen', zei hij vier jaar geleden in een interview met Ad Volvos

Geen zekerheid De laatste filosoof die hij nu opvoert, is ver ver­ wijderd van deze gelukzalige toestand. Voor zijn sterven wil hij nog de ultieme waarheid vinden.

Vreedzame zwijnen

'Het medelyden verbindt ons' Dat lukt hem uiteraard niet. Het enige dat hij met zekerheid weet, is dat hij twijfelt aan alles, maar dat hij dankzij die twijfel wel weet dat hij bestaat. Een verwijzing naar de filosoof Descartes. Maar voor de laatste filosoof heeft ook Descartes afgedaan. 'Waarom zou je de oude filosofen bestuderen? Het is een vraag waarop ik geen bevredigend antwoord kan geven', staat op dag drie in het dagboek. 'Ik ben er ooit mee begon­ nen om zekerheid te vinden, maar het enige wat de filosofie mij heeft geleerd, is dat zekerheid niet bestaat. Ik ging er toch mee door omdat het mijn beroep was. Op een gegeven moment had ik geen andere reden meer. Ik was de boek­ houder van de filosofen, zonder eigen ideeën en zonder zekerheden.'

Geen troost De dagboekschrijver benadrukt dat dit geen ijlende praat van een dementerende is. 'Ik ben nog nooit zo helder geweest als nu, ik doorzie mijn toestand volledig, ik wü mijzelf, de men­ sen en de wereld doorgronden. Nu moet ik mijn helderheid gebruiken om de zekerheden te vinden waarmee ik mijn leven kan afsluiten.' De balans van zijn denken maakt hij een paar dagen later op. 'De filosofie is dood. Eerst heeft ze God begraven en toen heeft ze zelfmoord gepleegd. Het moordwapen was de zelfoverschatting. De

Volgens Rozemond is de opdracht van de filo­ sofie zeker niet voorbij. Er ligt zelfs een grote, nieuwe uitdaging. "We moeten voor het eerst in de geschiedenis de vraag stellen of we de komende tweehonderd jaar als mensheid fysiek in staat zijn te overleven op deze aarde of dat we aan ons eigen consumentisme en egoïsme ten onder gaan. Dat is een puur materialistische vraag naar de werkelijke existentiële voorwaar­ den van ons bestaan. Wat hebben we echt nodig om te kunnen leven? Misschien wel minder dan we denken. Een beetje warmte, een beetje eten." Wat Rozemond betreft kunnen we beter zwijnen worden. Maar wel vreedzame! Reageren'' Mail naar redactie@advalvas vu.nl.

Klaas Rozemond bespreekt zijn nieuwe boeit in vE90

filosofen dachten dat zij de wereld konden ver­ klaren, dat zij met hun denkbeelden boven de mensen stonden en over hen konden regeren. Dat is een misrekening gebleken. De waarheid is dat de filosofen buiten de wereld staan en dat zij eigenlijk niets meer te zeggen hebben. Filosofie biedt geen troost.' Dus onze filosoof staat met lege handen.

Sliklcen die pil 'Er is geen enkele zekerheid overgebleven, behalve de zekerheid van het einde', verzucht hij om gelijk te constateren dat de meeste filosofen de vergankelijkheid niet onder ogen durven te zien en altijd op zoek zijn naar iets eeuwigs

was vïeABJaars student geneeskunde toen ik noodgedwongen moest vluchten. In Nederland kon Ik weer studeren ­^ dankzij de steun van het UAF.' Zineta Fejzic (Bosnië), kinderarts in opleiding

' ~''^">-

Geef om talent, word donatewrï Gxxm

tichtingvooj^uchtelirig­Stygentsn U,

buiten de alledaagse werkeHjkheid. Zo niet onze man. Hij heeft zich heilig voorgenomen het lot in eigen hand te nemen en bij de verpleeghuis­ arts een euthanasiepil los weten te peuteren. Maar voor hij die gaat sHkken, denkt hij nog even door. 'Stof zijt gij en tot stof zult gij weder­ keren', schiet door zijn hoofd. 'Dat is de vervloe­ king van God, maar Darwin heeft in de natuur hetzelfde ontdekt', noteert hij in zijn dagboek. Maar biedt dat troost' 'Darwin bestudeerde de strijd en daardoor stond hij erboven zonder dat hij vrede kon stichten. Hij kon slechts conclu­ deren dat het gevecht op leven en dood een ver­ loren zaak is voor iedereen die eraan deelneemt. Het is een gevecht zonder aanleiding en zonder

Klaas Rozemond, De laatste filosoof, Testament van een denker, Veen Magazines, Diemen, 2008, 125 pag € 14,95

UA

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen