Ad Valvas 2008-2009 - pagina 473

debat

ad valvas 14 mei 2009

11

Denken in opdracht moet kunnen Is de kenniseconomie de doodssteek voor de filosofie? Daarover debatteerden VUfilosofen. Sommigen zien het erg somber in, maar de nuchterheid regeert aan de faculteit Wijsbegeerte. TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: MARIJN ALDERS

.1^-

De filosofie is in last! verschoolsing, vermarkting, de druk om te publiceren in specialistische tijdschriften, de druk om maatschappelijk relevant te zijn, het nieuwe financieringssysteem aan de VU waarbij een faculteit wordt beloond per behaald studiepunt, angst voor niveauverlaging, de bedreiging van het open karakter van de opleiding wijsbegeerte en de steeds strengere efficientie-eis die haaks staat op de gewenste kleinschaligheid.

Vermarkting Het was een zwart scenario waarmee genderfilosoof Annemie Halsema vorige week donderdag, 7 mei het debat over de toekomst van de filosofie inleidde. "Onderzoek zal verdwijnen als daar geen financiering voor kan worden gevonden, want de markt regeert", klaagde ze. "Er komt een beroepsdecaan die geen binding heeft met het onderzoek en het onderwijs aan zijn faculteit." Opvallend genoeg was lang niet iedereen in dezelfde staat van paniek. Student Joris Groen, een van de sprekers op het debat, vindt dat critici als Chris Lorenz, VU-historicus en bekend criticus van de 'vermarkting' van de universiteit, veel te panisch zijn en een eenzijdig beeld schetsen. Groen stelde zich pragmatischer op. Hij zei het niet zo vreemd te vinden dat een speelgoedfabrikant, die via de belasting meebetaalt aan het onderzoek aan universiteiten, ook graag wü meebepalen wat er wordt onderzocht. "Er liggen democratische idealen aan die eis ten grondslag", aldus Groen. Ook een student in het publiek vond het arrogant om je als wetenschapper niks aan te trekken van de wensen van degenen die jouw rekening betalen. Cultuurfilosoof Christian Krijnen, die stelde dat een universiteit autonoom moet bhjven en zich moet wapenen tegen 'externe dwang', gaf volgens de student een 'paradijsehjke voorstelling van zaken'- "We leven in een tijd dat de universiteit afhankeHjk is van de belastingbetalers."

Door en door verrot En dat is echt niet iets van deze tijd, merkte filosoof Ad Verbrugge op. "Ook vroeger ontleende

De dictatuur van de kenniseconomie is een nieuw onderwerp om over na te denicen

de universiteit zijn legitimatie aan een cultureel geaccepteerde status. De büdungsgedachte was in overeenstemming met de burgerUjke idealen uit die tijd." Maar wetenschapsfilosoof Hans Radder stookte het vuurtje weer wat op door op de corruptie bij geneeskunde te wijzen. "Die is door en door verrot", beweerde hij. "Dat de farmaceutische industrie dertig onderzoekers luxueus fêteert, is volstrekt geaccepteerd. Niemand stelt daar vragen over." Dat krijg je dus als je je financieel afhankelijk maakt van het bedrijfsleven. "Niks mis mee om je af en toe over te geven aan een potje lamenteren", wierp ethicus Bert Musschenga tegen, "maar je komt er niet verder mee." De universiteit is allang niet elitair meer. Steeds meer middelbare schoheren stromen door naar de universiteit, en dat betekent dat er voor de financiering steeds nieuwe manieren moeten worden gevonden. Live with it. Taalfilosoof Arianna Betti staat dezelfde prag-

matische benadering voor: "Leam the game and play it well." Volgens Betti raakt een faculteit haar autonomie niet kwijt door de nieuwe manier van financieren en de steeds grotere nadruk op financiering door het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. "Een faculteit mag nog steeds zelf uitmaken hoe ze haar geld besteedt", aldus Betti. "Er hoeft dus helemaal geen sprake te zijn van kwaliteitsvermindering."

Uitverkorenen Gelukkig waren er ook nog ouderwets elitaire studenten filosofie, die zichzelf zien als uitverkorenen voor wie andere regels gelden dan voor gewone studenten. Dat hoort toch een beetje bij filosofie. Zo'n student is JeUe van Baardewijk, die oreerde dat studenten filosofie radicaler zijn dan de rest, die het toch allemaal vooral doet voor 'het walhalla van de markt', niet is gemteresseerd in 'intrinsieke metaforen' en al

helemaal geen boek wü lezen, 'als ze al kunnen lezen.' Van Baardewijk ziet het duidelijk niet zitten dat een universiteit haar oren laat hangen naar de behoeften van de samenleving, want die heeft volgens hem geen behoefte aan denkers, maar meer aan communicatiewetenschappers en dergelijke. "Wijsbegeerte is geen hbo-plusfaculteit". aldus Van Baardewijk. Helaas riep hij niet op tot radicale daden, bijvoorbeeld afscheiding van de universiteit en dan verder als onafhankeHjke faculteit. Kennisfilosoof René van Woudenberg stak ten slotte aUe aanwezigen een hart onder de riem. De dictatuur van de kenniseconomie betekent volgens hem een nieuwe stimulans voor de filosofie: "Dit geeft ons juist een nieuw onderwerp om over na te denken", zei Van Woudenberg. Hierom werd door iedereen vrolijk gelachen. Reageren'' Mail naar redactie@advalvas vu nl

Levensvragen stellen om vooruit te gaan Is de liefde voor geld wortel van al het kwaad? Laat de kredietcrisis een gebrek aan levensbeschouwing zien? Pittige levensvragen kwamen voorbij op het 'Haal uit de crisis wat erin zit'-debat.

belang van de groep. "De neoHberalisering moet weer plaats gaan maken voor concrete waarden, zoals in een famüiebedrijf waarin iedereen werkt in een gemeenschappelijk belang", betoogde Verbrugge. Daarna werd er, onder aanvoering van debatleider Gor Khatchikyan, door zaal en sprekers gedebatteerd over een aantal steUingen.

DAPHNE LENTJES

De ruim 150 aanwezigen lieten in ieder geval fhnk van zich horen. Met name de opmerking van Wülems dat hij zich niet kan herinneren dat geld zo'n grote rol speelde in zijn jonge jaren ("We vonden het alleen maar belangrijk dat we het gezeUig met elkaar hadden") kon op veel commentaar rekenen. "Tja, in de jaren vijftig en zestig moest Nederland weer opgebouwd worden. Maar toen dat eenmaal was gebeiurd, gingen mensen geld verdienen, en wüden ze meer", redeneerde een meisje uit het publiek.

De sprekers, füosoof Ad Verbrugge, econoom Jaap Koelewijn en rechter Huub Wülems (die onlangs uitspraak deed in de zaak van beleggersvereniging VEB tegen ABN Amro), kregen om te beginnen ieder tien minuten om hun visie op de crisis te verkondigen. Daarin bleken ze opmerkelijk eensgezind. De grote boosdoeners een gebrek aan coUectiviteitsgevoel en het handelen voor eigen gewin in plaats van in het

Concurrerende individuen

Het publiek toonde zich verdeelder over de SteUingen dan de sprekers. AUe aanwezigen kregen een rood en een groen kaartje dat ze omhoog mochten houden. De steUing 'De liefde

'Als samenleving zijn we de collectiviteitszin kwijtgeraakt' voor geld is de wortel van al het kwaad' leverde bijvoorbeeld vijftig procent rode, en vijftig procent groene kaartjes op. De sprekers leken die SteUing echter aUedrie te kort door de bocht te vinden. WiUems "De vraag is hoe het komt dat geld zo belangrijk is geworden. Ik denk dat dat is

omdat we als samenleving de coUectiviteitszin zijn kwijtgeraakt. In plaats daarvan zijn we aUemaal individuen geworden die met elkaar moeten concurreren. Om dat te doen, gaan we zoeken naar zaken die ons status verlenen." Is er dan geen sprake van liefde voor geld, maar van liefde voor status? En hoe komt het dat die collectiviteitszin verdwenen is? Men kwam er niet helemaal uit, maar Veritas-voorzitter AnneHes Rebelbleef positief gestemd, want "Zolang mensen zich vragen blijven steUen, is er ruimte voor vooruitgang." Het debat 'Live to the max' Haal uit de cnsis wat enn zit' vond vorige week donderdag plaats in het VUmc Het werd georganiseerd door Ventas Forum, een initiatief van Nederlandse studenten en docenten om het debat over levensbeschouwelijke vragen terug te brengen op de universiteiten Zie veritasforum eu/nederland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen