Ad Valvas 2008-2009 - pagina 509

7

ad valvas 11 juii 2009

Hulpwerkwoorden helpen echt

> Weetjes Marokkanen, ondanks hun voorsprong, veel dezelfde moeilijkheden ondervonden als de Turken. "Sommige laagopgeleide Turkse en Marokkaanse tweedetaaUeerders blijven het moeilijk vinden om de persoonsvorm op de goede plek in de zin te zetten", onderstreept Verhagen. "Ik wilde erachter komen of ze al grammaticale kennis van finiete zinnen hadden voordat ze Nederlands gingen spreken." Zo'n honderdvijftig Turken en Marokkanen die op het ROC Nederlands leerden, waren bereid mee te doen aan haar experimenten. Verhagen liet ze Charlie Chaplin-filmpjes

'Dan vroegen ze: goed? en ik zei dan met een staien geziclit: ja, heel goed'

f vrije Universiteit

navertellen, verhalen verzinnen bij tekeningen en zinnen imiteren. 'De burgemeester praat niet over het probleem' bleken veel proefpersonen te herhalen als 'De btirgemeester niet praten over het probleem'. "Dat deden ze rustig bij alle 24 zinnen met een vergelijkbare constructie", vertelt Verhagen. "In de veronderstelling dat ze het goed hadden Dan vroegen ze ook' 'Goed-'' en ik zei dan met een stalen gezicht: 'Ja, heel goed'." Zo ontdekte Verhagen dat het voor tweedetaalleerders niet vanzelfsprekend is om een zin die je hoort, foutloos te herhalen. Om dat te kunnen, moet kennelijk eerst eenbepaald taaUeerstadium zijn bereikt. Een ander experiment dat ze uitvoerde, toonde dat ook aan. De proefpersonen kregen twee zinnen te horen en moesten beoordelen of die hetzelfde waren door zo snel mogelijk op een knopje te drukken. Het idee achter die taak is dat je twee identieke zinnen eerder herkent wanneer ze overeenkomen met het taalsysteem van je moedertaal dan met een ander taalsysteem. Voor Nederlanders is twee keer 'Jan en Piet lopen niet op het strand' makkeHjker als identiek te beoordelen dan twee keer 'Jan en Piet niet lopen op het strand'. Uit het experiment bleek dat de proefpersonen die het werkwoord (nog) niet vervoegden, zinnen van het laatste type makkeHjker als identiek beoordeelden. Dus hun taalsysteem had het leerstadium waarin vervoegd wordt, (nog) niet bereikt.

Hoop

Josje Verhagen onderzocht de manier waarop laagopgeleide Turken en Marokkanen Nederlands leren. De rol van hulpwerkwoorden blijkt daarin cruciaal. Maar sommige Turken blijven zeggen: 'Ik de afwas doen.' TEKST: MARIEKE KOLKMAN FOTO: JORDI HUISMAN

Vraag iemand om zijn Tiirkse buurman na te praten en je krijgt steevast zinsconstructies te horen als 'Ik niet Nederlands praten' of'Hij altijd brood eten'. Iedereen die een tweede taal leert, maakt in het begin zulke niet-finiete zinnen, waarin het werkwoord onvervoegd aan het einde van de zin staat. Pas na een tijdje gaan mensen persoonsvormen maken, die bovendien op de goede plek - na het onderwerp - in de zin terechtkomen. Die overgang - van niet-finiete naar finiete zinnen - onderzocht de taalweten-

JL

Gekke plek

Leren laagopgeleide Turken en Marokkanen uiteindelijk wel goed Nederlands? Volgens Verhagen is er hoop. "De helft van de mensen die ik getest heb, is heel duidelijk het finiete stadiimi binnengegaan. Ik heb ontdekt dat het verwerven van hidpwerkwoorden daarbij een belangrijke stap is. Leerders die bijvoorbeeld het hulpwerkwoord 'hebben' gebruikten, gingen sneller persoonsvormen maken en die ook op de goede plek in de zin zetten." Daar stuitte de promovenda weer op een verschil tussen Marokkanen en Turken. Marokkanen gebruikten duidelijk meer hulpwerkwoorden dan Turken. Daardoor gingen ze eerder persoonsvormen maken en die op de goede plek zetten. Voor Turken betekende het gebruik van hulpwerkwoorden ook een belangrijke stap vooruit, maar het duurde wel langer voor ze gingen vervoegen en tot de jvdste zinsvolgorde kwamen. Voor Verhagen is het duidelijk dat hulpwerkwoorden een belangrijke rol spelen in het leerproces van een vreemde taal. "Ik heb niet gekeken naar het onderwijs, maar ik denk dat het moment waarop je hulpwerkwoorden aanbiedt heel belangrijk is. Als je iemand met een al redelijk grote woordenschat hulpwerkwoorden leert, versnel je waarschijnlijk de overgang van het niet-finiete naar het finiete stadium."

Naast verschillen vond Verhagen ook overeenkomsten in de taalverwerving. Zo bleek dat

Josje Verhagen promoveerde op dinsdag 9 juni

schapper Josje Verhagen in haar promotieonderzoek bij laagopgeleide, volwassen Turkse en Marokkaanse leerders van het Nederlands. Uit het onderzoek van Verhagen kwamen interessante verschillen tussen de beide bevolkingsgroepen naar voren. Zo signaleerde zij een duidelijk verschil in snelheid waarmee de beide groepen tweedetaaUeerders overgingen naar het stadium van vervoegen. "Turken blijven nog 'Ik de afwas doen' zeggen, terwijl Marokkanen eerder op 'Ik doe de afwas' overgaan", geeft Verhagen als voorbeeld. Volgens de promovenda zijn de verschillen terug te voeren op de moedertaal. In het Turks staat het werkwoord altijd aan het einde, in het Marokkaans Arabisch middeidn of aan het begin van de zin. Verhagen "Het werkwoord geeft de actie aan. Waarschijnlijk zijn Turken meer gefocust op het einde van de zin, omdat ze daar die belangrijke informatie verwachten. Als de rest van de zin aan hun aandacht ontglipt, missen ze het werkwoord dat in het Nederlands al direct na het onderwerp komt. Marokkanen zijn wel vanaf het begin van de zin alert."

Meetbare liefde

Verliefd zijn of liefdesverdriet hebben, zijn fysiek meetbare verschijnselen. Dat bleek op de Liefdespoli die het VUmc zaterdag 6 juni organiseerde. Bij het zien van een foto van een geliefde gaan de bloeddruk en het hartritme fhnk omhoog Ook verandert de aansturing in de zenuwen, waardoor verliefden letterlijk knikkende knieën krijgen. Liefde verandert de chemische huishouding bij de mens. Zo komt er meer dopamine vrij en na een maand of drie gaat het hechtingshormoon Oxytocine aan het werk. Uit onderzoek onder psychologiestudenten bHjkt ook dat Hefdesverdriet met fysieke veranderingen gepaard gaat. Slaapproblemen en prikkelbaarheid zijn bekende symptomen, net als hoofd- en buikpijn. Wereldwijd wordt wetenschappeUjk onderzoek gedaan naar het verschijnsel Hefde. Wie weet levert dat ooit een betrouwbare liefdesthermometer op. (DdH)

Penisl^anker

De schildwachtprocedure (eerst kijken of er tumoruitzaaiingen in de lymfeldieren zijn), die bij borstkankerpatienten toegepast wordt, werkt ook bij mannen met peniskanker. Dat blijkt uit het onderzoek waarop Joost Leijte op 29 mei promoveerde. Omdat uitzaaiingen bij deze ziekte vooral via de lymfklieren in de lies verspreid worden, werden deze klieren voorheen vaak meteen verwijderd Als de patient geen tumoruitzaaiingen in de lymfeklieren heeft, dan is een operatie niet nodig. Leijte paste ook de methode aan die bepaalt in welk stadium de tumor zich bevindt. Hierdoor is het makkeHjker vast te steUen welke behandeHng een patient nodig heeft. Jaarlijks krijgen ongeveer honderd Nederlandse mannen een kwaadaardige tumor in hun penis.

M

Gelovige tobbers

streng gelovigen hebben meer last van negatieve emoties als schaamte, schuld, verlegenheid en wroeging. Dat stelde godsdienstpsycholoog Joke van Saane onlangs in dagblad Trouw. De mensen die hoog scoren op de test voor calvinisme, die de VU samen met Trouw ontwikkelde, zijn volgens Van Saane tobbers. Hoe hoger hun 'C-factor', hoe meer negatieve emoties ze hebben en hoe minder ze in staat zijn tot verwondering, ontroering en affectie. Psychiater Arie Jan de Lely, zelf streng gereformeerd, is het niet met Van Saane eens Het is nooit aangetoond dat zwaar gereformeerden depressiever zijn dan andere mensen, schrijft hij in het Tijdschrift voor Psychiatrie. Wel zijn depressieve gelovigen volgens De Lely minder snel geneigd om over him somberheid te klagen en hulp te zoeken. (WV)

Manipuleren met lay-out Advertenties waarin de relaties tussen tekstdelen en de relevantie van tekstdelen op de juiste wijze typografisch zijn weergegeven, zijn overtuigender. Dit blijkt uit het proefschrift van communicatiedeskundige Femke Straatsma, die 10 juni is gepromoveerd. Lay-out kan ervoor zorgen dat lezers op de juiste manier naar een advertentie kijken. Lezers kijken bijvoorbeeld eerder naar grote of vetgedrukte elementen. Daarnaast kan lay-out lezers helpen bij het leggen van verbanden. Door elementen op dezelfde manier vorm te geven, of door elementen die bij elkaar horen dicht bij elkaar te plaatsen, ziet een lezer in één oogopslag of informatie aan elkaar gerelateerd is of niet. Tot slot vinden lezers advertenties, waarin voldoende wordt afgewisseld, aantrekkelijker dan advertenties waarin dit niet het geval is. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen