Ad Valvas 2008-2009 - pagina 137

AD VALVAS 6 november 2008

WETENSCHAP 07

Econometrist combineert wetenschappelijke disciplines

Crisiskinderen leven l^orter

>Weetjes Antisociale kinderen stressvolle gebeurtenissen op jonge leeftijd kunnen antisociaal gedrag bij kinderen uitlokken. Dat blijkt uit het proefschrift waarop Maartje Tiramermans dinsdag 11 november bij de faculteit Psychologie en Pedagogiek promoveert. Andersom verhoogt antisociaal gedrag de kans op nieuwe stressvolle voorvallen. Kinderen die in zo'n cyclus zitten, hebben vaker last van depressie en angst. Timmermans onderzocht de ontwikkeling van antisociaal gedrag bij kinderen van twee tot achttien jaar met behulp van een vragenlijst. Daaruit bleek ook dat destructief gedrag, zoals agressie, bij kinderen een belangrijke voorspeller is van risicovol seksueel gedrag en het gebruik van alcohol en verdovende middelen. Vroegkinderlijke opstandigheid is vaak de motor van ernstige vormen van antisociaal gedrag dat kan residteren in deUnquentie en falen op school. (FB)

Waterstofgas

Gerard van den Berg: 'Ik vind het onmogelijk om alleen als econoom naar individuen te kijken'

Niet leuk voor wie binnenkort moeder of vader wordt: wie tijdens een economisciie crisis wordt geboren, sterft eerder dan wie het levensiiciit ziet in tijden van voorspoed, ontdekte econometrist Van den Berg. TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: COMVU/RIECHELLE VAN DER VALK

Hard maar waar: wie tijdens een crisis wordt geboren, loopt meer kans op hart- en vaatziekten en leeft gemiddeld vijftien maanden korter dan wie ter wereld komt in een periode van hoogconjunctuur. "Dat is een gemiddelde, dus sommige mensen leven tien jaar korter, en anderen gewoon even lang", merkt econometrist Gerard van den Berg op. Samen met de Oostenrijkse demograaf Gabriele Doblhammer en de Deense medische wetenschapper Kaare Christensen bestudeerde Van den Berg de gezondheidsdossiers van Deense tweeUngen (Christensen is de Deense tegenhanger van tweelingenexpert Dorret Boomsma). Eerder al keek Van den Berg naar de gezondheidsgeschiedenis van Nederlandse eenlingen en de conclusie is steeds dezelfde: wie tijdens een recessie wordt geboren, leeft gemiddeld korter. "We hebben ook gekeken naar andere ziekten, zoals kanker, maar we hebben geen aanwijzingen gevonden dat de kans daarop ook groter is."

Rampzalig ontslag Begin vorige maand schreef The New York Times over Van den Bergs onderzoek. In het artikel werd ook een wetenschapper geciteerd die beweert dat een recessie juist goed is voor de gezondheid van kinderen: werkloze mama heeft dan namelijk weer meer tijd voor haar kroost. "Helaas geldt dat alleen voor welvarende gezinnen, die het met het salaris van één van de ouders ook wel af kunnen", nuanceert Van den Berg. "Maar voor armere gezinnen is het ontslag van één of beide ouders rampzalig, vooral in een land als de VS, waar ontslag vaak ook betekent dat je geen ziektekostenverzekering meer hebt. Er is ook minder

geld voor eten, en dat heeft onvermijdelijk gevolgen voor de gezondheid. Het opmerkeHjke is dat die gevolgen zelfs zeventig jaar later nog bUjken door te werken." Voor zijn onderzoek hebben Van den Berg en zijn collega's de medische dossiers bekeken van Deense tweelingen die zo'n honderd jaar geleden zijn geboren. "Daarbij hebben we gekeken naar het jaar waarin ze zijn geboren", legt Van den Berg uit. "Was dat een jaar van recessie of van hoogconjunctuur? Had hun stad goede gezondheidsvoorzieningen? Hoe zat het met de voedselprijzen?" Om te weten wat de doodsoorzaak was van de tweeUngen, moesten ze wel na 1943 zijn gestorven. "Omdat pas toen is begonnen met het registreren van de doodsoorzaak." De sterftepatronen bij tweelingen lijken op die van eenlingen, zegt Van den Berg. "Wel heeft de geboorte van een tweeling uiteraard een groter effect op de economische omstandigheden van een gezin."

Monodisciplines passé Het tweelingenonderzoek is een voorbeeld bij uitstek van interdisciplinair onderzoek. "De tijd van de monodisciplines is echt voorbij", meent Van den Berg. "Het is me in de loop der jaren steeds duideUjker geworden dat het, met alle gegevens die tegenwoordig beschikbaar zijn, onmogehjk is om alleen als econoom naar individuen te kijken." Van den Berg raakte bekend met onderzoek dat zich op het snijvlak bevindt van economie en veel andere discipUnes. Zo keek hij naar het effect van sancties tegen weinig ambitieuze werklozen (die helpen) en de invloed van huwehjken op de levensduur (getrouwde mensen leven langer). "Er zijn zo veel factoren die helemaal niks met economie te maken hebben, maar waarvan ik de invloed niet kan negeren. Mensen trouwen, krijgen kinderen, gaan scheiden, verhuizen, dat zijn allemaal dingen die zo'n gigantische invloed hebben op de economische omstandigheden van een mens, dat je andere disciplines nodig hebt om ze goed te kunnen duiden." Om die reden werkt Van den Berg al jaren samen met de epidemioloog Dorly Deeg, die onder meer kijkt naar de invloed van de Hongerwinter op de geestelijke gesteldheid van mensen in hun latere leven. Samen met hoogleraren Paul van Lange (sociale psychologie), Theo van Tilburg (sociale gerontologie) en Aad van der Vaart (statistiek)

Wacliten op publicatie fnuiict carrière Econometrist Gerard van den Berg is verbonden aan veel internationale platforms. Een daarvan is het IZA (institiite for the Study of labour) in Bonn, dat de zogenaamde working papers van zijn onderzoekers in een database zet, die makkelijk toegankelijk is voor internationale media. Zo is Van den B e i ^ tweelingenonderzoek onder de aandacht gekomen van The New York Times. "Een working paper is een artikel dat is aangeboden aan een wetenschappelijk tijdschrift, en dat nog moet worden beoordeeld door collega's", legt Van den Bei% uit. "Tegenwoordig is er zo'n enorm groot aanbod, dat het jaren kan duren voordat een artikel daadwerkelijk is gepubliceerd en tegen die tjjd kennen de meeste vakbroeders de inhoud al wel." Op zijn werktafel staan drie grote stapels ongelezen tijdschriften. "Die ga ik we^ooien", zegt hij. "Wat er in staat, was al jaren op het internet te vinden." Het systeem van publiceren in wetenschappelijke tijdschriften barst uit zijn voegen, meent hij. HU is zeK editor van wetenschapstijdschriften geweest en nog steeds wordt hem gevraagd papers te beoordelen. "Als ik daar altijd op zou ingaan, zou ik maanden van mijn tijd kwijt zijn. Steeds vaker worden artikelen gepubliceerd op basis van de reputatie van de wetenschappers. Maar daardoor wordt het voor beginnende onderzoekers steeds moeilijker om gepubliceerd te worden, terwijl dat juist zo belangrijk is voor je wetenschappelijke carrière."

is hij daarom bezig met de oprichting van een onderzoeksinstituut, het Institute for Social and Economic Behaviour. In de loop van volgend jaar moet dat van start gaan. "Organisatorisch is er veel te zeggen voor een instituut binnen het grotere instituut dat de VU is", aldus Van den Berg. "Want hoewel we hier op de campus aUemaal dicht bij elkaar zitten, blijven er drempels voor een snelle uitwisseling van gegevens en dergeHjke. Daarvoor moet je nog dichter op elkaar zitten, en ook meer van elkaar weten. Bovendien is het goed voor de fondsenwerving om onderzoek te financieren." Reageren? Mail naar redactie@advalvas.vu nl

Een gastank in de auto die werkt als een spons. Dat is het ideaal van Robin Gremaud. Hij promoveerde 16 oktober op een onderzoek naar metaallegeringen die waterstof absorberen. Hij onderzocht duizenden metaalcombinaties. Dat deed hij op grond van het fenomeen dat legeringen hun spiegelend vermogen verliezen als ze waterstof opnemen. Dus als een mengsel glans verUest, is het bingo. Hij vond dat een mengsel van magnesium, titaan en nikkel heel goede eigenschappen heeft om een waterstoftank voor een auto mt te ontwikkelen. Zo'n tank is zestig procent Uchter dan de gangbare waterstofaccu's. Een 'gewone' tank met waterstofgas in de auto is te gevaarlijk vanwege de kans op explosies. Een Brits bedrijf wil de techniek verder ontwikkelen. (DdH)

Sneller roeien Roeiers komen met hxm achterste vaak los van hun bankje als ze kracht zetten. Daardoor houden ze zich automatisch in. Bewegingswetenschapper Knoek van Soest bedacht een riempje waarmee roeiers zichzelf vast kuimen zetten aan hun bankje. Experimenten met roeisters die net onder de Nederlandse top roeien, laten zien dat ze met deze riem wel tot twaalf procent meer vermogen kunnen leveren dan wanneer ze niet vastzitten aan hun bankje. 'Dat is inderdaad een heel groot effect', zegt Van Soest in de Volkskrant. Voor het riempje moest wel een speciaal roeibankje worden ontwikkeld, omdat het met bestaande stoeltjes niet werkte. Het heeft min of meer hetzelfde effect als kUkpedalen bij wielrenners. (WV)

Hersengolven Mensen (en dieren) zijn radio's. Relaxte types, bijvoorbeeld, zenden hersengolven uit van tien Hertz en mensen die hun hersenen breken over een ingewikkelde kwestie zenden golven uit van vijftien tot dertig Hertz. Een beter begrip van de opwekking van sneUe hersengolven leidt uiteindelijk tot betere behandelingsmogeUjkheden bij patiënten met concentratiestoornissen. Dat stelt biomedicus Karlijn van Aerde in haar proefschrift, waarop ze woensdag 5 november promoveerde. Hersengolven reflecteren de activiteit van grote aantallen zenuwcellen wanneer deze tegelijkertijd actief zijn alleen dan is het - elektrische - signaal groot genoeg om aan de buitenkant van de schedel met behulp van elektroden te kurmen meten. Van Aerde wekte snelle hersengolven op in rattenhersenen, en ontdekte subtiele verschillen in de hersengolffrequentie die met EEG niet altijd op te merken zijn. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen