Ad Valvas 2008-2009 - pagina 62

AD VALVAS 25 september 2008

lo OPINIE

God onder de microscoop (2) Het artikel 'God onder de microscoop' in de vorige Ad Valvas heeft lezers aan het schrijven gezet. Gaan religie en wetenschap hand in hand? Drie reacties van lezers.

Kunnen we door één deur? Is het artikel een geschiedkundige verhandeling over de relatie van religie en wetenschap of is het een verdediging van het combineren van die twee? Op het geschiedkundig verhaal is het een en ander af te dingen en de argumenten die bij een apologie horen, ontbreken. Het probleem van het geschiedkundige element is dat het ontstaan van de moderne wetenschap een zeer lang proces is geweest. Het begin Ugt in zijn eerste oorsprong bij de filosofen die nu bekendstaan als presocraten. Deze Griekse filosofen van rond 600 voor Christus verworpen mythologische scheppingsverhalen en begonnen met het onderzoeken van de wereld door middel van de rede. De antwoorden die zij vonden op hun vragen, komen nu lachwekkend over. Na 2500 jaar, en het afspHtsen van onderdelen tot zelfstandige takken van wetenschap, vormen ze toch een van de belangrijke stappen in het ontstaan van de moderne wetenschap. Dat reUgieuze motieven ook een rol gespeeld hebben in de ontwikkeüng, kan niet ontkend worden. Dat zij de moderne wetenschap op gang gebracht hebben, lijkt me overdreven. Breedveld geeft geen argumenten om te staven dat religie en wetenschap samengaan, anders dan dat het in het verleden kenneUjk het geval is geweest. Een methodologie van de moderne wetenschap is het gebruik van falsifieerbare, met argumenten onderbouwde theorieën Theorieën die continu getest en bij gebleken onjuistheid verworpen worden. ReUgie vraagt om geloof, het aanvaarden van iets watje niet kunt bewijzen. Deze twee methoden staan lijnrecht tegenover elkaar. Binnen zowel de wetenschap als reHgie kun je maar van één tegeUjk gebruikmaken. Naast elkaar levert geen problemen op. Het is als religieus persoon zeer goed mogeHjk om wetenschap te bedrijven. Het enige wat daarvoor nodig is, is doen wat aUe wetenschappers principieel moeten, een neutraal standpunt innemen.

Geloven is filosoferen Maar dit is niet waar het artikel naartoe wü. De rode draad in het geschiedkundig relaas is het creationisme. God schiep de aarde niet zoals het in de Heilige Schrift staat, maar Hij heeft hem geschapen en dat is terug te zien in de wereld zoals we die wetenschappeHjk onderzoeken. De wetenschap kent een tweedeling wetenschappen die gebaseerd zijn op de wiskvmde en wetenschappen die dat niet zijn. Omdat we ooit hebben afgesproken dat '1+1=2' altijd waar is, kunnen we van op wiskunde gebaseerde afspraken altijd zeggen of ze waar of niet waar zijn. In de zachte wetenschappen ontbreekt een dergelijke, algemeen geaccepteerde uitspraak. Het kunnen filosoferen is een groot goed. Filosofie is niet alleen verantwoordelijk voor de moderne wetenschap, maar voor vele grote inzichten. Maar dat maakt het nog geen harde wetenschap Hoewel de filosofie sinds de presocraten een enorme ontwikkeHng heeft doorgemaakt, Hjken de theorieën uit de moderne filosofie, en dus die van religie, in een opzicht heel erg op die van de oude Grieken ze zijn gebaseerd op aannamen die niet te bewijzen zijn. Toch gaat dit artikel er zonder meer van uit dat God bestaat. Als Hij inderdaad bestaat, dan kunnen religie en wetenschap zonder problemen door één deur. Zolang het wetenschappeHjk bewijs van Gods bestaan ontbreekt, bUjft het toch wringen. Mathijs van den Bosch, oud-filosofiestudent en medewerker Archießureau van de VU

Overdreven Breedveld overdrijft de mate waarin religie en wetenschap daadwerkelijk samen zouden gaan. Breedveld illustreert de ironie in de observatie dat de wetenschappelijke revolutie gepaard ging met een ontkerkelijking, maar tegelijkertijd leidde tot het vinden van God in de natuur. Deze ironie heeft volgens Breedveld parallellen met de geschiedenis van de VU. Wetenschap was ooit een puur rehgieuze aangelegenheid, maar dit heeft niets te maken met de mening van 'doorgewinterde atheïsten' dat de wereld alleen kan worden gekend via zuivere wetenschap. Wetenschap is een continu proces waarbij experimentele bevindingen leidden tot aanpassingen van de theorie, welke vervolgens weer nieuwe experimenten motiveren. Dat dit proces nu nog gaande is, zegt natuurlijk niets over het waarheidsgehalte van de theorie waar vanuit het proces werd begonnen. Het is evident dat door dit wetenschappelijke proces de verklaringswaarde van initiële religieuze theorieën alsmaar kleiner is geworden.

Sturende kracht Breedveld refereert aan de mening van een studente die Gods sturende kracht ziet in de wonderlijke mechanismen van de natuur om aan te geven dat God niet uit beeld is verdwenen. God is niet uit beeld verdwenen, maar dit heeft niets te maken met de vraag of reUgie en wetenschap samengaan, omdat (zoals in het voorbeeld van de studente) God in de regel de wetenschap alleen betreedt in de vorm van een persoonlijke opvatting. Dat bepaalde wetenschappers nu hun motivatie halen uit reUgieuze overwegingen betekent niet dat reHgie een rol heeft of moet hebben tijdens het wetenschappelijke proces. Het artikel van Breedveld overdrijft volgens mij de mate waarin reUgie en wetenschap daadwerkeUjk samen zouden gaan. Joost Dessing, postdocfaculteit Bewegingswetenschappen

Discussieer mee!

Nu op de website. 'God onder de microscoop' het artikel van Peter Breedveld > deze en andere reacties van lezers > meer verwante artikelen www.advalvas.vu.nl>GeloofWetenschap

Geen rivalen op religieus gebied Breedveld bekritiseert terecht de opvatting dat er een eeuwenlange vijandschap zou hebben bestaan tussen religie en wetenschap. Wel vreemd dat hij een andere stelling verdedigt, namelijk van voortdurende rivaliteit tussen kerk - of bijbels geloof- en wetenschap. Omdat kerk en wetenschap beide meenden het monopoUe te hebben op de kennis over God, zo betoogt Breedveld, werden ze rivalen op reUgieus gebied. Ook dat verhaal is een versimpeUng van de complexe relatie die er in de geschiedenis heeft bestaan tussen geloof en wetenschap. De zeventiende- en achttiende-eeuwse natuuronderzoekers die Breedveld opvoert, ervoeren zelden een dergeUjke tegenstelling tussen de God van de openbaring, en die van de natuur. Leidraad voor veel onderzoekers was juist de gedachte dat dezelfde God zich zowel liet kennen in de natuur als in de bijbel. Natuuronderzoekers als Newton en Boyle zagen hun onderzoek als philosophical worship of God. Bovendien waren er veel geesteUjken die zich actief bezighielden met natuuronderzoek. Inzichten hieruit werden regelmatig gebruikt om traditionele geloofswaarheden te verdedigen en omgekeerd inspireerden theologische noties tot nieuwe theorieën over de natuur. De God wiens eigenschappen Newton naspeurde in de natuur, was dezelfde als de God die hij tegenkwam tijdens de vele uren die hij besteedde aan bijbelstudie een God die handelend optrad in de natuur en de geschiedenis. De gedachte dat er een conflict zou bestaan tussen kerk en wetenschap stamt met name uit de tweede helft van de negentiende eeuw. In Groot-Brittannie werden in deze periode felle debatten gevoerd over nieuwe theorieën als die van Darwin en de thermodynamica. Natuurwetenschappers als Huxley en TyndaU zochten bewust de confrontatie met de kerkeUjke leiding in een poging de maatschappeUjke autoriteit van de wetenschap te vergroten en meer zeggenschap te krijgen over het onderwijs. In de kring van deze zogenaamde naturaUsten verschenen diverse pubUcaties die de geschiedenis van de relatie tyssen wetenschap en christendom beschreven vanuit conflictperspectief. Het

toenmaUge conflict tussen henzelf en de kerk projecteerden zij terug op het verleden. ^^ ^

Ideaalbeelden

'^

Hieruit bUjkt dat geschiedschrijving over de relatie tussen reUgie en wetenschap - of die nu uitgaat van confUct of harmonie - gemakkeUjk wordt bemvloed door eigen ideaalbeelden voor het heden. De uitkomst van deze confUcten was niet dat reügie werd vervangen door wetenschap, maar veeleer dat er een nieuw soort professionele wetenschapsbeoefening ontstond. Wetenschap werd eind negentiende eeuw een zelfstandige maatschappeUjke factor, waarvoor de belangrijkste drijfveer niet meer reUgieus was. Ten slotte, hoe hoog ik Abraham Kuyper ook acht, het is te veel eer om de stichting van zijn Vrije Universiteit te karakteriseren als 'het slotstuk van de wereldwijde, wetenschappeUjke revolutie'. Kuyper Ujkt met de stichting van de VU, waar christelijke wetenschap beoefend zou worden, terug te grijpen op het reUgieus gemspireerde natuuronderzoek van vóór de negentiende eeuw - dat uiteraard in overeenstemming moest zijn met de bijbel. Dat daar aan de VU uiteindeUjk weinig van terecht is gekomen, is te wijten aan een veelheid van oorzaken. De belangrijkste is echter dat de wetenschappeUjke praktijk zoals die in de negentiende eeuw was ontstaan, fundamenteel anders was dan het natumronderzoek van daarvoor. Wetenschap was een secuUere activiteit geworden, naast, maar niet tegenover reUgie. Aan die situatie moesten ook VU-wetenschappers zich conformeren. Het staat een ieder natuurUjk vrij om persoonUjk God in het onderzoek te ervaren, maar in het wetenschappeUjke debat zijn reUgieuze argumenten niet meer geldig. Ab Flipse, sectie Algemene Vorming/ Wetenschapsgeschiedenis, faculteit Exacte Wetenschappen Flipse schrijft een proefschrift over geloof-wetenschap-discussies in de eerste helft van de twintigste eeuw >Alle reacties zijn ingekort >Naschrift Peter Breedveld Ik ben zeer content met de intelligente reacties op mijn betoog Ik wil echter graag op twee dingen wijzen: waar ik het heb over de 'kerk' bedoel ik de geïnstitutionaliseerde religie en met het 'bijbelse geloof' en ook heb ik met betoogd dat/religie en wetenschap pnma samengaan. Ik betoog dat religie de wetenschap met per definitie in de wielfen njdt. In den beginne was religie zelfs een belangrijke drijfveer voor wetenschappers.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen