Ad Valvas 2008-2009 - pagina 41

AD VALVAS 18 september 2008

LITERATUUR 05

Op bezoek bij Oek

Nog altijd de jongen op paalhoofden

Aan tafel bij Oek de Jong thuis zitten negen letterenstudentes. Zij stellen vragen over het schrijverschap en zijn roman 'Hokwerda's kind'. Van verliefdheid op een kleine Olivetti tot de smaak van oesters. TEKST: W I N CASTERMANS FOTO: JORDI HUISMAN

De ramen staan wijd open op twee hoog achter aan de Keizersgracht. Vanaf een zeer brede etage kijkje uit op grote romantische binnentuinen. Op tafel staan twee flessen PeUegrino, twee schalen met cake, twee pakken stroopwafels, een kan koffie en een pot thee. Zo verwelkomt Oek de Jong zijn gasten. Het is nog even wachten op zeven studenten die vastzitten in de tram. Een halfuur later is het gezelschap compleet en gespreksleider Ad Zuiderent, docent nieuwe Nederlandse letterkunde, steekt meteen van wal. Hij introduceert VU-huisschrijver Marcel Moring als geesteUjk aanjager van dit alles en daarna mogen de studenten losbranden. De vraag die aan alle vragen voorafgaat, komt van Elisa. "Wat zijn uw overwegingen geweest om in te stemmen met dit bezoek?" De Jong lacht: "Omdat ik er de ruimte voor heb, dat speelt wel mee. Maar ik ben vooral nieuwsgierig naar reacties van jongere lezers. Die stellen toch

Wie is Oek de Jong? Oek de Jong (55) studeerde kunstgeschiedenis aan de VU en debuteerde in 1977 met de verliaienbundei De hemelvaart van Massimo. Zijn doorbraak kwam in 1979 met de roman Opwaaiende zomeijurken. In de jaren daarna versclienen de roman Cirire/m het gras (1985), een bundeling novellen in De iniftvis (1993) en Een man die in de toeltomst springt (1997), een verzameling essays en reisverhalen en de roman Holmerda's Idnd [20021 Hij was redacteur van het tijdschrift De Revisor en gastschrijver aan Universiteit Leiden en Freie Universität Berlin. Zijn werk is in verschillende landen vertaald. «Siv^'

De Jong: 'Het gevoel van inzoomen zit in mijn brein' een ander soort vragen dan mensen van veertig, meer fris van de lever eigenlijk, vaak heel verrassend."

Oerverhaal En dan wordt er niet langer omheen gedraaid; een studente lanceert de hamvraag "Waarom schrijft u?" De directheid van de vraag brengt De Jong even van zijn apropos, maar hij herneemt zich snel. "Ik krijg die vraag natuurlijk wel vaker voorgelegd en dan denk ik altijd terug aan de tijd dat ik vijftien was en het schrijven ontdekte. Mijn eerste kort verhaal speelt zich af in Domburg, een badplaats op Walcheren, waar je op het strand die bekende paalhoofden hebt. Veel schilders hebben er gezeten, Mondriaan heeft er getekend. Ik kwam er meestal 's avonds

Marcel Möring tegen Oek de Jong: 'Er zitten in jouw boeken geen ansichtkaarten' en zag dan hoe die grote paalhoofden de zee in staken. Op zo'n paalhoofd ver in zee zag ik een jongeman zitten. Zo, met zijn benen gekruist. Het water kwam op en hij werd omringd door grote, lichtblauwe kwallen. Op de duinen Hgt een groot hotel, het Badhotel, daar was een feest gaande waar ook zijn vrienden waren. Deze knaap zat verstrikt in een dilemma."

Pilaarheilige

^

"Hij wilde daar het liefst als een soort pUaarheüige blijven zitten in dat opkomende water. Tegelijkertijd voelde hij zich ook naar die levende wereld van dat feest in het hotel getrokken. Door dat beeld werd ik overrompeld en het idee voor mijn eerste kort verhaal ben ik daarna op mijn kleine kamertje gaan uitwerken. Ik heb het op de typemachine van mijn vader uitgetikt. Bovendien was ik al heel lang verliefd op die kleine Olivetti, een portable machine met Hchtblauwe metalen kap, Italiaans design. "Toen maakte ik voor het eerst mee watje bij schrijven elke keer weer meemaakt. Aan de ene kant ben je een controlerende geest; je bent het

verhaal aan het ontwikkelen en kent de techniek daarvoor, maar uiteindeHjk ben je toch afhankehjk van dingen die volstrekt oncontroleerbaar zijn. Dat zijn beelden die uit het onderbewuste opkomen. In die beelden zit datgene wat de schrijver de drive geeft, de emotie, de zekerheid om te schrijven. Die sterke gedrevenheid komt dus voort uit persoonlijk geladen beelden. Dat ene beeld van die jongen op die paalhoofden betekent voor een ander helemaal niks. Maar voor mij heel veel." "In de kiem komt het geschetste beeld, dit dilemma voor in elk boek van jou", meent Moring. "Dat klopt", erkent De Jong. "Veel schrijvers hebben een oerverhaal, dit is het

Niet gestelde vragen Gespreksleider Ad Zuiderent sloot na anderhalf uur af met de opmerking dat er nog heel wat vragen niet gesteld zijn. Zo bleef het opvallend stil rondom het thema erotiek, terwijl dat toch een zeer belangrijke rol in De Jongs werk speelt. De studenten leken meer geïnteresseerd in de muzikale of filmische opbouw van zijn romans dan in De Jongs beeldend seksueel getinte beschrijvingen. Waren ze te verlegen om ernaar te vragen, of waren ze echt meer geïnteresseerd in de muzikaliteit van onderstaande passage? Ten slotte stond er een schaal met veertien oesters. Onder het toeziend oog van Henri hief ze de grootste naar haar mond en legde de rand van de schelp op haar onderlip. Het zilte vocht en het weke vlees gleden naar binnen, ze beet en voor het eerst raakte haar mondholte bedwelmd door de vettige, wilde smaak van een oester. Ze verslikte zich haast, zoveel gebeurde er in haar mond. Toen sloot ze haar ogen en terwijl ze beet en proefde, zag ze zichzelf plotseling naakt langs een schuimende zee rennen, met naar voren gestrekte armen, wier in haar haren, achtervolgd door Henri, die kletsend zijn handen op haar heupen legde, haar omverwierp en met tong en lul in haar gleed. Blozend keek ze Henri aan.' [Holmerda's Ifind, pag. 56)

mijne. Ik ben dat pas rond mijn veertigste op het spoor gekomen."

Scenisch schrijven Moring merkt op dat De Jong een visuele manier van schrijven heeft. "Je neemt nooit genoegen met een vlug beeld. Het moet heel helder en oorspronkeHjk zijn. Er zitten in jouw boeken geen ansichtkaarten. WU je niet door het beeld heen kijken zodat je kunt zien wat er werkehjk is?" De Jong "Ergens doorheen kijken is voor mijn gevoel iets anders. Ik wil eerder mijn eigen sensatie van de gewaarwording oproepen in taal. Om terug te komen op die paalhoofden. Je ziet daar het ademen van de zee heel goed, het water - als het rustig vlak avondwater is - gaat op een bepaalde manier omhoog tussen die palen. Als ik aan die paalhoofden denk, zie ik meteen tien dingen. Ook die stenen daartussen, daar waar de krabbetjes zitten... Dat wil ik vangen in woorden." Of zijn opleiding kunstgeschiedenis hierin een rol speelt, wil een studente weten. De Jong beaamt dit onmiddellijk. "Door die studie heb ik goed leren Idjken. Wij werden in die tijd geacht om duizenden schilderijen te zien. WekeHjkse colleges in het Rijksmuseum, het StedeHjk Museum en lange excursies, drie weken naar Italië en dan elke dag ertegenaan. Ik schrijf in beelden. Tot mijn achttiende was ik nog nooit naar de film geweest, juUie kunnen je dat misschien niet voorstellen. Maar tijdens mijn eerste jaren in Amsterdam heb ik dat ingehaald. Toen heb ik veel Itahaanse cinema gezien FeUini, Visconti. Mijn manier van denken komt van de film. de opbouwvan scènes, montage, camerapositie. Het gevoel van inzoomen zit in mijn brein. Passages waarin veel wordt samengevat, vind ik niet interessant." Kijken is dus essentieel voor het werk van De Jong. "Maar ik doe het volslagen intuïtief." Reageren'' Mail naar redactie@advalvas.vu.nl.

Schrijvershuisbezoeken Dit najaar gaan deze letterenstudenten nog drie schrijvers bezoeken op de volgende woensdagen: >24 september: ARIËLLA KORNMEHL, over De vlindennaand >8 oktoben K. MICHEL, over Kieur de schaduwen >29 oktober. MARJA BROUWERS, over Casino. Voorbereidingen vinden plaats op de VU onder leiding van Marcel Möring en docent nieuwe Nederlandse letterkunde Ad Zuiderent.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen