Ad Valvas 2008-2009 - pagina 151

AD VALVAS 13 november 2008

WETENSCHAP 05

Slaaf van je eigen brein

>Weetjes

Afkicken is voor de meeste verslaafden niet zo moeilijk. Clean blijven wel. Hoogleraar Taco de Vries weet waarom.

De blauwe roos schijnt een soort heilige graal te zijn voor bloemenkwekers. VU-onderzoekers weten nu hoe je die moet maken. "Het is een kwestie van zorgen dat de vacuoles in de bloemblaadjes niet verzuren", legt geneticus Francesca Quattrocchio, van de petuniaonderzoeksgroep van Ronald Koes, uit. Vacuoles zijn met vloeistof gevulde blaasjes in de cel waarin onder andere de pigmenten worden opgeslagen. Het gen PH5 regelt de zuurgraad in de vacuoles: bij een lage pH waarde (wanneer het dus zuur is) kleuren de blaadjes rood, een hoge pH waarde veroorzaakt een blauwe kleur. Door uitschakeling van PH5 wordt de vacuole minder zuur en de bloemblaadjes dus blauw. Japanse en Australische bedrijven hebben dit mechanisme al gepatenteerd. De resultaten zijn deze week gepubUceerd in Nature Cell Biology. (PB)

Blauwe roos

TEKST: FLOOR BAL FOTO: COMVU/PETER SMITH

"Afkicken is niet het belangrijkste probleem van een verslaafde", zegt de gloednieuwe hoogleraar Behavioral Neuroscience Taco de Vries. "In een omgeving waar mensen weinig prikkels krijgen, zoals een boerderij op de Veluwe, kunnen ze relatief gemakkelijk stoppen." De grote moeilijkheid is om gestopt te blijven. Bij terugkeer in zijn oude omgeving valt de verslaafde zo weer in zijn oude patroon terug. "Dat is geen kwestie van weke knieèn of een slappe ruggengraat", zegt De Vries. Het schuldige lichaamsdeel is het brein. Dat blijkt bij verslaafden sterk geconditioneerd: zijn de prikkels hetzelfde als in het verleden, dan gaat de persoon automatisch op zoek naar dezelfde drugs. Op 30 oktober hield De Vries zijn oratie. In zijn nieuwe functie bij het Center for Neurogenomics and Cognitive Research (CNCR) onderzoekt hij de moleculaire basis van verslaving. Samen met de eveneens kersverse hoogleraar neurofysiologie Huib Mansvelder en moleculair bioloog Guus Smit doet hij daar het grondwerk voor wat ooit een medicijn tegen verslaving moet worden.

Gedwongen huwelijk Jonge Turkse en Marokkaanse Amsterdammers vinden gedwongen huwelijken steeds minder vanzelfsprekend. Vooral hoogopgeleiden kiezen graag hun eigen partner. Dat blijkt uit onderzoek dat Edien Bartels en Oka Storms afgelopen week op de eerste landelijke conferentie over de aanpak van huwehjksdwang presenteerden. "Jongeren lopen sneller dan ouderen, maar ook bij de ouders is het onderwerp geen taboe meer. Er wordt steeds meer volop over huwehjksdwang gediscussieerd", zegt Bartels in Trouw. Hoe langer ouders in Nederland wonen, hoe normaler ze het vinden dat kinderen zelf hun partner zoeken. Wanneer deze jongeren buiten hun eigen groep trouwen, is dat vaker met een partner van allochtone afkomst. Turken en Marokkanen vinden een gezamenlijke religie belangrijker dan de culturele afkomst. (FBj

Seks en bitterballen Wie het onderzoek van De Vries wil begrijpen, moet terug naar de basis van verslaving: het genotcentrum van de hersenen. Wanneer een mens eet, drinkt of seks heeft, komt er in het brein het stoQe dopamine vrij dat een prettig gevoel geeft. Verslavende middelen zoals alcohol en nicotine werken veel beter dan natuurlijke vormen van genot. Door gebruik komt er meer dopamine vrij. "Het is lekkerder dan de beste seks of het heerlijkste eten." Logisch natuurlijk dat de hersenen die middelen graag vaker voorbij zien komen. Bij veel mensen is dat geen probleem. Die beperken hun drank- of drugsgebruik uit zichzelf Het hersengebied dat deze controle regelt is de prefrontale cortex. "Die voorkomt dat mensen de hele dag seks hebben en bitterballen eten", legt De Vries uit. De prefrontale cortex is het gebied voorin de hersenen, waar besluitvorming, planning en uitvoering van gedrag geregeld worden. Daardoor reageren mensen niet op al hun basisimpulsen. "Bij verslaafden gaat er iets mis waardoor dit beheerssysteem niet voldoende werkt. Ze zijn slaaf van hun eigen brein", vertelt De Vries. Zijn collegaonderzoeker Huib Mansvelder ontdekte hoe dit komt: bij verslaafden verandert de eiwithuishouding in de prefrontale cortex. Eiwitten hebben een functie in het overbrengen van signalen tussen hersencellen. Deze signaaloverdracht raakt bij verslaafden verstoord, waardoor hun mechanisme om verslavingsgedrag te controleren minder goed werkt. De boodschap om controle uit te oefenen, wordt als het ware onderschept.

Verslaafde ratjes Zelf doet De Vries onderzoek naar terugvalgedrag van verslaafden. Daarvoor deed hij samen met zijn team van het VUmc hersenonderzoek bij ratten. Die hebben namelijk hetzelfde genots- en beheerscentrum als mensen. De Vries maakte ratten verslaafd aan aan heroine, alcohol of nicotine. Ze leefden in een omgeving waarin ze zichzelf de stof konden toedienen. Elke keer wanneer ze dit deden, klonk een geluid en ging een lichtje branden. "Zo conditioneerden we ze." Vervolgens kreeg het beestje geen verslavend rniddel meer, zodat het afkickte. Na een tijdje taalde het dier niet meer naar gebruik. "Maar wanneer we het ratje vervolgens terugplaatsten in hun oude omgeving en we lieten dezelfde toon horen en het Hchtje branden, ging het beestje weer op zoek naar de stof Het dier wilde graag weer onder invloed komen. Zo bootsten we terugval na."

Pepperspray

Taco de Vries: 'Drugs zijn lekkerder dan de beste seks.' Hiermee laat De Vries zien dat het de prikkels zijn die een terugval veroorzaken. "Zodra de hersenen een prikkel krijgen, begint het beloningssysteem te gieren. Dat wil een beloning." Er hoeft maar iets langs te komen dat de verslaafde aan zijn fix doet denken en het systeem slaat op hol. Die prikkel kan van alles zijn. "Een alcoholverslaafde die na een lange tijd een drinkmaat tegenkomt, zit zo weer in de bar."

Wachten op medicijn De manier om verslaving te voorkomen lijkt simpel: gewoonweg nooit beginnen. De Vries:

Jong geleerd is oud gedaan Wie voor zijn zestiende verslavende middelen gebruild, is op latere leeftijd verslavingsgevoeiiger. Dat blijkt uit onderzoelt van hoogleraar Taco de Vries. Omdat liet puberbrein nog niet volgroeid is, veroorzal<en alcohol, nicotine of drugs dan een extra ontregeling. "Die middelen tasten het systeem dat impulsen controleert blijvend aan." De Vries weet dat verbieden juist bjj pubers niet werkt. "Dat maakt gebruik alleen aanlokkelijker." Omdat ouders en kinderen vaak niet op de hoogte zijn van de schadelijke effecten, vindt hij dat voorlichting meer gebaseerd moet worden op nieuwe wetenschappelijke inzichten.

"Dat is erg gemakkelijk gezegd. Niet iedereen die alcohol, nicotine of andere drugs gebruikt, raakt verslaafd. We drinken bijna allemaal alcohol en maar vijftien procent van de mensen komt hierdoor in de problemen." Genetische factoren en persoonlijkheidskenmerken zoals impulsiviteit bepalen, samen met omgevingsinvloeden, wie er gevoehg is voor verslaving. "De verslaving zit bij deze mensen voorgeprogrammeerd in de hersenen. Wanneer zij eenmaal gebruikt hebben, vinden er zulke veranderingen in hun hersenen plaats dat je ze kunt vergelijken met psychiatrisch patiënten. Je moet ze ook op die manier behandelen. Tegen iemand met een psychose zegt je ook niet: 'Hou daar mee op, denk maar aan iets anders'." Hoewel De Vries verslaving als stoornis van de hersenen ziet, hoeven verslaafden volgens hem niet te wachten tot het medicijn op de markt komt. "Er is geen enkele reden om niet te willen werken aan herstel. Net als bij andere psychiatrische stoornissen helpt bij de behandeling van verslaving de combinatie van medicijngebruik en gedragstherapie het beste. Met die therapie kan nu al begonnen worden. De kunst van het stoppen is om de prikkels te negeren. Wanneer je weet hoe het proces werkt, ben je weerbaarder. Motivatie en wilskracht helpen altijd. Het brein is zo elastisch dat nieuw gedrag elke dag aangeleerd kan worden." Reageren? Mail naar: redactie@advalvas.vu.nl.

Pepperspray is een effectief en veUig wapen voor de politie, blijkt uit een onderzoek van pohtieonderzoeker Jan Nayé. In twintig procent van de gevallen waarin de pohtie geweld gebruikt, gaat het om pepperspray. De pohtie zet dit vooral in tegen mensen die met slagof steekwapens dreigen. Pepperspray is voor agenten veUiger dan de wapenstok omdat het op afstand kan worden gebruikt. Vóór invoering van de spray in 2005 dreigde de pohtie in dergelijke gevallen dan ook vaak met het pistool. Volgens Nayé gebruikt de politie relatief weinig geweld bij aanhoudingen, nameUjk slechts bij vier procent van de arrestaties. Daarbij raakt wel in een kwart van de gevallen de betrokken burger gewond. Relatief vaak gaat het daarbij om uitgaanspubhek onder invloed van alcohol of drugs. (DdH)

letsisme Er is geen reden te denken aan of hopen op een terugkeer van de rehgie in het maatschappeUjk leven. Dat schrijft hoogleraar praktische theologie Ruard Ganzevoort in het tijdschrift ReHgie en Samenleving. In zijn vorige functie bij Protestantse Theologische Universiteit Kampen deed hij een onderzoek onder 592 studenten van zeven verschillende hbo's. De hoogleraar constateerde een diepgewortelde seciüiere levenshouding. Aangezien de respondenten vooral van christeHjke instellingen kwamen, verwachtte Ganzevoort vooraf dat zij meer voor religie zouden openstaan. Wanneer studenten wel een levensbeschouwing hadden, was dat voornamelijk 'ietisme'; geen geloof in een persoonlijke god, wel het idee dat er iets is. Volgens Ganzevoort biedt dit aanknopingspunten voor het rehgieus jongerenwerk om een brug te slaan tussen christeUjke traditie en ervaringen van jongeren. (FB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen