Ad Valvas 2008-2009 - pagina 525

Vrij onzichtbaar ii

ad valvas 18 juni 2089

De schoonmakers van de VU worden pas zichtbaar als ze hun werk niet goed doen. Gewoonlijk vallen ze bijna niemand op. Schrijfster Christine Otten zocht hen op in de kelder. TEKST: CHRISTINE OTTEN FOTO'S: MARIJN ALDERS

'IK HAD NOOIT DE DROOIVI OM SCHOONIVIAKER TE WORDEN' K

wart voor tien. Koffietijd in het souterrain van het hoofdgebouw. De meeste lezers van Ad Valvas zijn waarschijnlijk nooit in die raamloze, tl-verlichte kale gangen - helemaal ondenn het gebouw - geweest, maar daar beneden is het hoofdkwartier van de schoonmaakdienst van de VU. Daar, in een kleine kantine, de muren behangen met posters van Muhammed All {Impossible is nothing) en Prinses IVIaxima en Prins Willem-Alexander, pauzeren Suzanna, Takyi, George, Anthony, IVliguel, Zerbo en al die andere mannen en vrouwen. Daar kletsen ze met elkaar, maken grapjes, dekken de tafel, stoppen hun van huis meegebrachte rijstmaaltijden in de magnetron en rusten ze uit. Het IS een wereld binnen de universiteit. Een onzichtbare wereld. "Mensen merken ons pas op als er niet wordt schoongemaakt", zegt Brian (34), de werkleider. "Ze nemen ons voor lief. Soms is het net alsof ze ons niet echt zien." Dat was mijn gedachte ook toen ik voor het eerst op de VU kwam. Ik zag vrouwen en mannen, voornamelijk zwarte mannen, in blauwe T-shirts met 'Robbers' erop, de bedrijfsnaam. Met hun schoonmaakkarren, hun borstels en zemen, bewogen ze zich bijna geluidloos door de gangen, alsof ze een eindje boven de grond zweefden, de blik naar binnen gekeerd. En ik dacht meteen aan het beroemde boek van de zwarte Amerikaanse auteur Ralph Ellison, Invisible man (1958). Het boek gaat over een zwarte man die leeft in een kelder van een energiemaatschappij, die zich sterk bewust is van het feit dat blanken hem met opmerken, dat hij niet echt meetelt in de gevestigde Amerikaanse wereld, 'simply because people refuse to see me'. Hij woont in die kelder en tapt illegaal energie af van het bedrijf. An act of sabotage. Hij is een denker, een man met visie, een schrijver van formaat die zijn indrukwekkende levensverhaal vertelt, waardoor hij in één klap onontkoombaar zichtbaar wordt voor de wereld. De roman was een megasucces en opende menig onwetende de ogen. Het boek wordt nog altijd gelezen.

voorman en komt uit Ghana, net als de meeste andere mannen uit de dagploeg. "Ghanezen zijn fantastische schoonmakers", zegt hij lachend. "Grapje. Als er een vacature is, vertellen we dat door aan onze kennissen en vrienden. Zo gaat dat." Anthony (42) zit tegenover hem de l\/letro door te bladeren. Net als Takyi ziet hij er veel jonger uit dan hij is. Hij stelt dat schoonmaken op de VU weliswaar prima werk is, maar denk niet dat hij niet wat anders had willen doen toen hij met een kop vol dromen naar Nederland kwam. "My ambitions were higfier, believe me. But It didn't happen." Hij stopt, lacht schamper. Nee, hij gaat heus niet vertellen wat hij dan wel had willen worden. Het is zoals het is. Miguel is met zijn 26 jaar een jonkie in het gezelschap. Zijn rastaharen verstopt onder een gebreide wollen muts. Gouden oorbellen. Hij ziet er flitsend uit, zou niet opvallen tussen zijn leeftijdsgenoten 'boven', de studenten. "Vind je?" Toch mengt hij nauwelijks met studenten. Af en toe een praatje. "Ze zijn aardig, maar ik heb het meestal te druk om te kletsen." Hij droomde er

It didn't happen

Brian, de werkleider, lijkt met zijn lange elegante rastakapsel, ook meer op een student of een promovendus. "Dat zeggen er meer." Wat begon als vakantiewerk, is nu al jaren en jaren zijn echte baan. "Maar mijn bazen zagen heel snel dat ik potentie had en ik werd in no

Takyi (56) kijkt me wantrouwend aan als ik hem zeg dat ik een verhaal over de schoonmakers wil schrijven. "Waarom? Ik had nooit de droom schoonmaker te worden, maar soms gaan dingen zo in het leven en heb je geen keus." Hij is

'De VU zou ons gratis cursussen Nederlands kunnen aanbieden' als tiener van een eigen zaak te hebben, ging na het vmbo internationale handel studeren, maar toen werd zijn moeder ziek. Hij was negentien. "Het ging zo snel, dat wil je met geloven. Ze werd steeds zieker, ging naar het ziekenhuis maar de artsen wisten met wat er met haar aan de hand was." Ze stierf een paar weken later. "Ik moest ineens helemaal voor mezelf zorgen. Huur betalen, eten. Via via ben ik hier terechtgekomen. Ik ga iedere dag met plezier naar mijn werk." En die droom? "Die is minder sterk geworden, misschien... later..."

Elegant rastakapsel

time voorman en daarna werkleider. Niet slecht. Zeker niet. Het is oké op de VU. Maar soms kriebelt het; zie ik al die studenten en interessante studies die je hier kunt volgen. Rechten lijkt me wel wat. Maar ik weet niet hoe ik het voor elkaar zou moeten krijgen naast mijn werk. Ik begin om zeven uur 's ochtends. Als ik thuiskom 's middags ben ik moe en ik heb dne kinderen. Ze hebben recht op mijn tijd en aandacht." Ook bij Takyi roept de universitaire wereld die hij schoonhoudt soms spanning op. "Ik had vroeger moeten studeren voor leraar of zo, maar mijn ouders waren boeren, er was geen geld voor onderwijs." Maar de VU zou wel gratis cursussen Nederlands kunnen aanbieden voor de schoonmakers, suggereert hij. "Op zaterdag bijvoorbeeld." Om ze te helpen hun oude dromen weer leven in te blazen.

Otten blogt Christine Otten is schrijver op iocatie aan de VU. Voor Ad Valvas houdt zij haar belevenissen bij in een weblog. Wil je weten hoe het verder gaat met de schoonmaiters? Houd dan het weblog in de gaten op www.advalvas.vu.nl.

Gelijk voor God Brian knikt. "Goed idee." Hijzelf vindt zijn bestemming in de reggaemuziek. "Dat is mijn leven. Daarin vind ik mezelf. Ik denk omdat het komt omdat de muzikanten zingen over waarachtige onderwerpen: heb je naaste lief, beoordeel iemand met op z'n huidskleur; iedereen is gelijk voor God; wees dankbaar voor iedere dag. iedereen vindt het vanzelfsprekend dat de boel schoon IS; maar wie het doen, dat interesseert ze eigenlijk niet. Daarom houd ik van reggae, daann kan ik mezelf zijn, ben ik gelijk aan iedereen." In Invisible Man luistert de verteller naar de muziek van Louis Armstrong. 'Misschien houd ik zo van LOUIS Armstrong omdat hij poëzie heeft gemaakt van zijn onzichtbaarheid', zegt hij. Onlangs was de beroemde Afro-Amerikaanse schrijfster en Nobelprijswinnaar Tom Mornson in Nederland. In een interview haalde ze Invisible Man aan. "Toen ik begon te schrijven, was dat het summum van Afro-Amerikaanse literatuur. Onzichtbare Man. Onzichtbaar voor wie? Voor de blanken. Ik wilde juist boeken schrijven over sterke zwarte vrouwen die heel zichtbaar zijn." Daaraan denk ik als ik afscheid neem van de schoonmakers in het souterrain, van de stoere mannen en vrouwen uit Ghana die met niets naar Nederland kwamen en die het lukte een nieuw bestaan op te bouwen, ondanks hun heimwee en verlangen naar Afrika. Hun verhalen moeten verteld worden. Wordt vervolgd.

'LOIS SPAANS 19, eersfejaars gezondheidswetenschappen 'Als hef lukt willen mijn vriend en ik met de auto een beetje langs de kust gaan rijden naar het zuiden, maar we moeten eerst aon ons huis werken. Dat heeft hij drie joor geleden in Alkmaar gekocht We moeten de hol behangen, de badkamer opknappen en er komt overal dubbel glos. Dat loten we doen. Het is een splitlevel huis. Het lijkt klein, moor met kelder en zolder erbij zijn het zes verdiepingen. Vrijheid is voor mij vooral zo veel mogelijk genieten.' (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen