Ad Valvas 2008-2009 - pagina 32

I

AD VALVAS 4 s e p t e m b e r 2008 _ .

12 WETENSCHAP/NIEUWS

De mens is niet langer maal^baar Toen neurowetenschapper Dick Swaab midden jaren tachtig aantoonde dat sekseverschillen aangeboren zijn, kreeg hij de hele feministische wereld over zich heen. Daarna bleek dat veel meer al wordt bepaald in de baarmoeder.

Gezondheid leven De studie gezondheid en leven bestaat voor het vierde jaar en groeit sterk: "We hadden 95 nieuwe inschrijvingen, waarvan er 65 zijn komen opdagen", vertelt docent Yolanda Maas. In eerdere jaren lag dat aantal meestal rond de dertig. Het is de tweede keer dat de opleiding een bijzondere lezing organiseert bij de opening van het academisch jaar. Vorig jaar gaf Agnes Kant een college.

TEKST: WELMOED VISSER FOTO: COMVU/PETER VALGKX

"Darwin had gelijk, de meeste van onze eigenschappen zijn aange­ boren", begint hersenonderzoeker Dick Swaab het college waarmee de opleiding gezondheid en leven het academisch jaar opent. Daar is een goede verklaring voor de hersenen worden voor het overgrote deel gevormd tijdens de zwangerschap en de eerste jaren daarna. De invloed van hormonen als testosteron en andere omstandigheden in de baarmoeder bepalen of wij ons man of vrouw voe­ len, hoe agressief we zijn en hoe veel aanleg we hebben voor psychiatrische ziekten. "In de baarmoeder gebeurt in heel korte tijd zo veel. Dat is bepa­ lender voor iemands karakter dan zijn sociale omgeving." MaatschappeHjk werkers, psycho­ logen en ouders moeten dan ook bescheiden zijn in hun ambities, vindt Swaab ze kunnen iemand niet veranderen, hooguit kansen geven om goed om te gaan met zijn aangeboren aard. "In de jaren zeventig dachten we dat we mensen konden maken. Lang­ zamerhand verdwijnt die misvatting gelukkig."

Religie Zelfs spiritualiteit is erfeHjk. De lengte van een bepaald gen bepaalt hoe ontvankelijk je bent voor religie. "Voor gelovigen is dat soms lastig te accepteren", vertelt Swaab. "Ik gaf laatst een lezing voor gereformeerde

homoseksuele jongeren, die vanwege hun geloof moeite hebben met hvai geaardheid. Ik vertelde hen dat zij niet alleen geprogrammeerd zijn in htm homoseksualiteit, maar dat ook hun geloof een kwestie is van aanleg. Ik denk persoonlijk datje dan gemakke­ lijker afstand kunt doen van je geloof, maar dat moeten mensen zelf weten." Ook het vermogen om in religieuze extase te ervaren, is een kwestie van aanleg, religieuze visioenen zoals Jeanne d'Arc, de apostel Paulus en de profeet Mohammed hadden, zijn te verklaren uit een bepaalde vorm van epilepsie waaraan ze leden. Daarbij ervaren mensen vlak voor een aanval een extatisch geluksgevoel, vaak met Hchtflitsen of stemmen die tot ze spreken. Na een aanval is htm netirale systeem soms dusdanig in de war dat ze enige tijd blind zijn, zoals Paulus. "Dostojevski leed aan dezelfde vorm van epilepsie en schreef in zijn boe­ ken dat het geluksgevoel met niets is te vergehjken en dat hij niet zou wU­ len ruilen met een gezond persoon."

Fraktion in Duitsland pleegde. Zij had een aneurysma, een uitzetting van een bloedvat in de hersenen, dat drukte tegen een deel van de hersenen dat agressie induceert. Daarom onderging ze een operatie waarbij de chirurgen het bloedvat door de pre­ frontale cortex heen opereerden. Dat zijn dus twee plekken waar de schade kan zijn ontstaan die tot haar latere gedrag heeft geleid."

Seks

Criminaliteit "De overgrote meerderheid van de mensen in gevangenissen zit daar vanwege een aangeboren psychia­ trische aandoening", stelt Swaab. De mate waarin iemand agressiefis, zich aan regels houdt en een geweten ontwikkelt, is allemaal vastgelegd in onze hersenen, legt hij uit. Erfelijke

Omstreden onderzoeker Gelovigen zijn niet de enigen die grote moeite hebben met de ontdekicingen die Swaab in zijn lange carrière als hersenonderzoeker heeft gedaan: midden jaren tachtig viel de hele feministische beweging over hem heen, toen hij aantoonde dat vrouwenhersenen en mannenhersenen behoorlijk verschillen. Een aantal jaren daarna reageerde de homobeweging furieus toen hij ontdekte dat homohersenen anders zijn dan die van hetero's en dat hormonen tijdens de zwangerschap een belangrijke rol spelen bü het bepalen van iemands seksuele geaardheid. Swaab laat een briefkaart zien die hij in die tijd thuisbezorgd kreeg van het COC uit Amsterdam, geadresseerd aan SS­arts dr. Mengele­Swaab. "Toen collega's uit de Verenigde Staten vroegen of ik niet dacht problemen te krijgen met mijn onderzoeksresultaten, heb ik ze verteld dat in Nederland alles bespreekbaar was op seksueel gebied. Dat bleek dus niet het geval te zijn."

Dick Swaab: 'Mensen in gevangenissen zitten daar meestal vanwege een aangeboren psychiatrische aandoening* aanleg, de testosteronspiegel in de baarmoeder, of de moeder heeft gerookt en of het kind ondervoed is geweest, zijn onder meer bepalend voor iemands mate van agressie. Dat idee heeft inderdaad verregaande consequenties voor het strafrecht, erkent Swaab "Je zou je moeten afvragen of die mensen wel moreel verantwoordelijk zijn voor hun daden. Ik denk dat het antwoord vaak nee luidt. Overigens is dat nog geen reden om iedereen dan maar vrij te laten. Je sluit mensen ook op vanwege het gevaar dat ze zijn voor de samen­ leving en omdat de samenleving genoegdoening wü, maar als je denkt

dat die mensen veranderen door hun straf, ben je naïef" De beheersing van agressie zit grotendeels in de prefron­ tale cortex en die ontwikkelt zich pas na de puberteit. "Daarom plegen zo veel jongeren deUcten onder invloed van een plotselinge toename van tes­ tosteron en andere hormonen, raakt hun brein in de war. Hun prefrontale cortex is nog niet volwassen genoeg om die imptilsen in goede banen te leiden", legt Swaab uit. Buitensporige agressie is vaak terug te voeren op afwijkingen in de hersenen. "Neem Ulrike Meinhof, die in de jaren zeventig een hele reeks aanslagen voor de Rote Armee

"Transseksuelen die als man geboren zijn, hebben hersenen die erg hjken op die van vrouwen. Dit komt doordat de baarmoeder in de fase waarin die hersengebieden worden aangelegd een veel lagere testosteronspiegel had dan normaal is bij jongetjes. Bij vrouwelijke transseksuelen is het omgekeerde aan de hand." Of iemand later hetero­, homo­ of transseksueel zal worden, Ugt bij de geboorte al vast. Een mannelijke foetus wordt normaal gesproken blootgesteld aan veel hogere testos­ teronspiegels dan een vrouwehjk kind. Het hormoon speelt een cruciale rol bij de ontwikkeling van een man­ neHjke identiteit en een mannelijke seksuele oriëntatie in de hersenen. Swaab wordt boos als hij opsomt wat er vaak onder invloed van religie alle­ maal is geprobeerd om de geaardheid van homo's te veranderen van thera­ pie en het toedienen van hormonen, tot elektroshocks en braakmiddel bij homo­erotische plaatjes. "Dat heeft alleen maar een heleboel ellende opgeleverd." Met pedofilie is waarschijnlijk iets vergelijkbaars aan de hand, denkt hij. "De eerste aanwijzingen beginnen te komen dat een pedofiele geaardheid zich ook onder specifieke omstandig­ heden in de baarmoeder ontwikkelt." Reageren' Mail naar redactie@advalvas vu nl

Plasterk strijdt tegen zachte knip Minister Plasterk wil n u echt werk gaan maken van de zogenoemde harde knip tussen bachelor­ en masteropleiding. De eerste studie­ fase moet veel meer een afgesloten geheel gaan vormen. HEIN CUPPEN/HOP Bij de opening van het academisch jaar van de Universiteit van Amsterdam maakte hij duide­ lijk dat het hem menens is. Plasterk wil dat de overgang van bachelor­ naar masteropleiding een belangrijk moment wordt waarop studenten nadenken over hun toekomst. "Ga je door met een masteropleiding in dezelfde richting als je bachelor, of ga je in een andere studierichting verder? Of heb je wel genoeg geleerd en wil je

gaan werken?" Om daar meteen aan toe te voe­ gen dat hij studenten die hun bachelordiploma hebben gehaald niet van de universiteit wil jagen. "Integendeel." De sociaal­democratische bewindsman betoonde zich aanhanger van de traditionele bestuursopvattingen van zijn christeHjke mede­ bewindslieden. Hij wil zich dienstbaar opstellen en niet de minister zijn die de universiteiten "eventjes komt vertellen wat voor moois hij heeft bedacht". "En dan ga ik uit van subsidia­ riteit leg iets zo laag in de organisatie als kan, en leg het zo hoog als het moet. Dat is mijn uit­ gangspunt, maar dat betekent niet dat ik mets hoef te doen. Er zijn wel degelijk zaken die ik als minister moet aanpakken."

Geen hoge financiële drempels Als voorbeeld noemde hij de selectie en dif­ ferentiatie in het hoger onderwijs. Hij zei daar

graag mee verder te willen, op voorwaarde dat een universiteit of hogeschool onverminderd toegankeHjk bUjft met een schooldiploma. Hij herhaalde nog eens wat hij dit voorjaar al had aangekondigd, dat opleidingen met een nume­

'Als een student meer moet betalen voor zijn studie, gaat hij nog meer bijbaantjes nemen' rus fixus voortaan zelf mogen weten hoeveel eerstejaars ze 'decentraal' ­ dus zelf­ selecteren. En hij waarschuwde dat de instellingen geen hoge financiële drempels moeten opwerpen. Oneens is hij het met het pleidooi van college­ voorzitter Karel van der Toom van de Universi­ teit en Hogeschool van Amsterdam. Die pleitte

in zijn speech voor meer private investeringen in dure topopleidingen, door het bedrijfsleven, maar ook door studenten zelf Plasterk "Wat krijg je nu als je die student meer laat betalen voor de studie? Waarschijnlijk gaat die nog meer bijbaantjes nemen die niets met zijn studie te maken hebben. Terwijl je de student die be­ reid is meer te investeren eigenlijk zou moeten belonen, ga je hem meer geld vragen. Ik ben een voorstander van marktwerking, maar alleen als die marktwerking werkt."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen