Ad Valvas 2008-2009 - pagina 266

o6 ONDERWIJS

AD VALVAS 22 januari 2009

De praktijk van het dilemmagestuurd onderwijs

Drie keer nadenken Bestuursvoorzitter René Smit wil meer aandaciit voor levensbesciiouwelijke en maatscliappelijl<e vraagstukken in het onderwijs. Diverse docenten doen dat al jaren via het dilemmagestuurd onderwijs. Hoe werkt dat?

van hun intmtie een oordeel geven. Daarna gaan ze zich verdiepen in allerlei wetenschappelijke verhandehngen over het betreffende onderwerp en moeten ze opnieuw een antwoord formuleren.

Willen luisteren Dan volgt de reflectieve fase. Daarin wordt geprobeerd de voorondersteUingen en de werkelijke waarde van de wetenschappelijke informatie met behulp van wijsgerige vragen te analyseren. "Het gaat er niet om welke mening studenten aanhangen, maar dat het proces van oordeelsvorming doorzichtiger wordt. Studenten moeten vanuit verschillende invalshoeken leren reflecteren en zelf een oordeel vormen." Zijn ervaring is dat studenten niet zozeer van mening veranderen, maar dat ze hun standpunten beter kunnen onderbouwen en beter naar argumenten van andersdenkenden gaan luisteren." Dat vindt hij een belangrijk resultaat. "Als academisch burger moet je niet alleen vanuit je eigen stelhngen opereren, maar willen luisteren naar wat anderen vinden en juist op zoek willen gaan naar gegevens en argumenten die tegen je eigen hypothesen ingaan." Boschhuizen die van oorsprong bioloog is, vindt het belangrijk dat docenten allerlei impUciete stellingnamen in de leerstof bespreekbaar ma-

TEKST: DIRK DE HOOG ILLUSTRATIE: BEREND VONK

"Stel dat jij mag bepalen welk project geld krijgt. Geef je het dan aan de ontwikkeling van een homeopathisch geneesmiddel of juist aan onderzoek naar een reguUere methode om kanker te behandelen?" Die vraag krijgen tweedejaars gezondheidswetenschappen van docent wijsgerige vorming Edwin Koster. In groepjes van drie moeten ze met deze opdracht aan de slag. Op een dvd die de docent op het eerste coUege laat zien, geven deskundigen uit beide kampen een toelichting op hun onderzoeksvoorstel en gaan met elkaar in discussie. De studenten moeten daarna meteen al een voorkeur voor een van beide projecten uitspreken en later na het verzamelen van allerlei informatie opnieuw hun oordeel beargumenteren.

'Alleen maar een filosofisch praatje beklijft niet'

Eigen opvattingen "Tijdens de coUeges laat ik zien hoe allerlei factoren een rol spelen bij de ontwikkeling van wetenschap. Bijvoorbeeld wie een onderzoek betaalt en wie bepaalt welke resultaten wel niet en niet worden gepubhceerd. Dat zijn voor studenten vaak eye-openers. Die komen toch vooral binnen met het idee dat wetenschap aUeen om harde feiten draait. Ik laat ze zien dat wetenschap ook een sociaal proces is", vertelt Koster. Hij is een van de docenten die dilemmagestuurd onderwijs toepast. "Ik kan nu wijsgerige vraagstukken koppelen aan het eigen vakgebied van studenten. Dat maakt het voor hen concreter", noemt hij als een van de voordelen. "Ik wü dat studenten niet alleen onderwijs consumeren, maar ook echt met de problematiek aan de slag gaan. Dat ze leren nadenken. Door hen conflicterende zaken voor te leggen, dwing je studenten vragen te stellen bij welke keuzes ze maken. Uiteindelijk is mijn doel dat ze echt met elkaar in discussie gaan over waarom ze voor het een of het ander kiezen. Ze moeten leren inzien dat hvm eigen opvattingen over wat kennis is en wat ze belangrijk vinden in het leven, daarbij een rol spelen." Graag zou hij dilemmagestuurd onderwijs ook bij andere coUeges toepassen, maar dan moet hij daar wel de middelen voor krijgen. "Ik geef ook colleges bij psychologie en pedagogiek aan meer dan 250 studenten. Deze methode werkt alleen als je naast je hoorcolleges kleine werkgroepjes

ken. "Neem bijvoorbeeld de uitspraak dat genen naar bepaald gedrag streven. Dat is natuurlijk niet een wetenschappeUjk feit, maar een metafoor. De betekenis daarvan moetje aan studenten uitleggen." Alleen maar een filosofisch praatje daarover beklijft niet, is zijn ervaring. "Dan krijg je dat studenten uit het hoofd leren dat wetenschapper A. dit ervan vindt en wetenschapper B. dat. Je moet studenten uitdagen met de complexiteit van de problematiek te gaan stoeien, zodat ze ervaren dat wat ze leren ook met hun eigen leven te maken heeft."

Docent weg, project weg kunt vormen. Misschien dat we de middelen nu gaan krijgen, want de VU wil meer aandacht voor zaken als levensbeschouwing, identiteit en diversiteit. Daar is dilemmagestuurd onderwijs een prima instrument voor."

Niet volgooien met feitjes De bedenker van dilemmagestuurd onderwijs is Rob Boschhuizen. Hij is al zo'n vijftien jaar bezig met het ontwikkelen van het zogeheten reflectief onderwijs. In 1994 startte de toenmalige VU-rector Egbert Boeker het project 'van waarden weten' om meer aandacht te krijgen

voor levensbeschouweUjke en wijsgerige vragen in het onderwijs. "Daar bestond toen her en der weerstand tegen, want de angst leefde dat het de terugkeer was naar een soort christeUjke wetenschap. Dat is nooit de bedoeling geweest. Het ging er vooral om studenten niet zozeer vol te gooien met allerlei feitjes, maar actief te leren nadenken. Gaandeweg hebben we daar het model van dilemmagestuurd onderwijs voor ontwikkeld." Dat model houdt in dat studenten bepaalde maatschappelijke en wetenschappelijke düemma's verschillende keren voorgelegd krijgen. De eerste keer moeten ze direct op basis

Het ideaal van Boschhuizen is dat dilemmagestuurd onderwijs in elke opleiding verschillende keren aan bod komt. Boschhuizen benadrukt dat bestuurlijke inbedding van een onderwijsvisie belangrijk is voor het succes. "Als onderwijsvernieuwing alleen afhangt van de goede wil van docenten is het broos. Want docent weg, project weg. Dat is de afgelopen jaren ook regelmatig gebeurd. Daarom ben ik bUj dat ik nu een masterclass academische oordeelsvorming verzorg in de basiscursus die iedere nieuwe universitaire docent tegenwoordig moet volgen." Reageren' Mail naar redactie@advalvas vu nl

Kalkgroeve sluiten of een nieuwe openen? Mark Bokhorst is een van de zes docenten die de masterciass academisciie oordeelsvorming heeft gevolgd en nu dilemmagestuurd onderwijs geeft aan eerstejaars van de nieuwe opleiding aarde economie. "De opleiding is een combinatie van twee heel verschillende disciplines. We kijken zowel vanuit aardwetenschappeiijk als sociaal-economisch perspectief naar problemen. "Die benaderingen proberen we uü in de praktijk", zegt hQ. Daarvoor gaan studenten en hun begeleiders twee weken naar Zuid-Limbui^. Daar ligt de kalksteengroeve van cementfabriek Enci. Over een paar jaar verloopt de vei^nning. De studenten moeten een plan maken voor wat er daarna moet gebeuren. Sluiten of een nieuwe groeve openen? Het dilemma is dat door sluiting mensen hun baan kwijtraken, maar doorgaan met afgraven is een nieuwe aantasting van het landschap. "Ze moeten echt van alles doen: aardwetenschappelijke en sociaal-economische gegevens bijeenzoeken, mensen bij de supermarkt enquêteren en allerlei belanghebbenden interviewen. We laten ze de problematiek ook naspelen in een rollenspel en ze moeten een eindverslag schrijven. Ze vinden het razend leuk." Bokhorst wil in de masterclass leren om dit project didactisch beter in elkaar te zetten. "Ik wil de volgende keer de studenten meer vrijlaten. De afgelopen keer was alles iets te veel voorgestructureerd. Het is belangrijk dat studenten zeK hun weg leren vinden." Wat hem betreft komt dit soort projecten ook in andere jaren van de opleiding. "Daar worden niet alleen de studenten wijzer van, maar het levert ook veel kennis op voor duurzame oplossingen van maatschappelijke problemen. En studenten zien gelijk wat ze met deze studie later kunnen en waar ze het allemaal voor doen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen