Ad Valvas 2008-2009 - pagina 103

AD VALVAS 16 oktober 2008

KANKERBESTRIJDING 07

Senior genomineerde #i: Chris Meijer

Screenen en inenten tegen kanker

Dankzij hoogleraar pathologie Chris IVIeijer kan baarmoederhalskanker eerder opgespoord worden. Hoe kreeg hij dit voor elkaar? TEKST: FLOOR BAL FOTO: JORDI HUISMAN "Je ziet weinig nonnen met baarmoederhalskanker. Diegenen die het wel hebben, hebben iets om uit te leggen", zegt Chris Meijer, hoogleraar pathologie. Dankzij zijn onderzoek is definitief aangetoond dat baarmoederhalskanker door het seksueel overdraagbare Humaan Papilloma Virus (HPV) wordt veroorzaakt. Baarmoederhalskanker wordt jaarlijks bij bijna zevenhonderd Nederlandse vrouwen vastgesteld, meer dan tweehonderd van hen sterven hieraan. Wereldwijd krijgt jaarlijks bijna een half miljoen vrouwen deze diagnose. Door vrouwen in te enten en regelmatig te onderzoeken, kan een groot deel van de ziekten voorkomen worden. Omdat het ontstaan van baarmoederhalskanker een langzaam proces is, kan in het beginstadium gemakkelijk ingegrepen worden. Meijers onderzoek draagt daaraan bij. Als student geneeskunde lag Meijers voorkeur al bij klinisch toepasbaar onderzoek. Tijdens zijn dienstpHchtbij het Centraal Laboratorium van de Bloedtransfusiedienst (CLB) in Amsterdam raakte hij verder gemteresseerd in de combinatie virussen en kanker. "Wanneer je de afweer van het lichaam tegen tumoren verder wUt onderzoeken, moet je weten waar het precies een afweerreactie tegen is. Het is erg moeilijk om daar een vinger achter te krijgen." Deze fascinatie leidde hem niet alleen naar HPV maar ook naar het Epstein-Barrvirus, een mogelijke veroorzaker van l)mifeldierkanker. Begin jaren tachtig ontdekten Duitse onderzoekers de aanwezigheid van HPV in baarmoederhalstumoren, maar het oorzakeHjk verband tussen het virus en de ziekte was hiermee nog niet voldoende aangetoond. Om dat te doen zette Meijer, samen met mole-

Lymfoonrionderzoek Al is het onderzoek van Chris IVIeijer de laatste tien Jaar naar baarmoederhalskanker verschoven, lymfoomonderzoek blijft hem trekken. "Van oudsher had dat zijn belangsteliing", zegt Peter Snijders, hoofd van de Sectie IVIoleculaire Pathologie. "Die interesse is niet doodgebloed." De laatste tijd besteedt hij weer meer tijd aan onderzoek naar iymfeklierkanker (Hodgkin en non-Hodgkin-lymfomen). "Wat hem vooral interesseert, is welke mechanismen verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van Iymfeklierkanker en voor het slechte klinische beloop In de patient", vertelt onderzoekster Saskia Gillessen. "Vroeger onderzocht hij de rol van het EpsteinBarrvirus in lymfeklierkanker, tegenwoordig kijkt hij meer naar de blokkades die er de oorzaak van zijn dat de tumorcellen niet gedood worden." Daarnaast begeleidt hij onderzoek naar therapieën die minder agressief zijn voor de patient en het verloop van de ziekte verbeteren. Meijer begeleidt Clliessen bij haar onderzoek. "Hij heeft het erg druk. IVIaar als hij met Je meedenkt, heeft hij altijd heel goede ideeën. In korte tijd heeft hij ai Je vragen beantwoord en de vinger op de zere plek gelegd."

culair bioloog Jan Walboomers, een onderzoekslijn op binnen de afdeling pathologie van het VUmc. Het resultaat kwam met een pubUcatie in 1999, waarin ze aantoonden dat er geen baarmoederhalskanker zonder HPV-besmetting bestaat.

Minder uitstrijkjes Die kennis is ook van belang bij de opsporing van deze kankersoort. Nu nog worden alle Nederlandse vrouwen boven de dertig

'Vrouwen die zich niet laten screenen, hebben een verhoogde leans op baarmoederhalskanlter' elke vijfjaar opgeroepen voor eeniiitstrijkje. Hierbij worden cellen uit de baarmoedermond van de vrouw weggenomen om te kijken of er onrustige cellen tussen zitten. Deze kunnen zich tot kanker ontwikkelen. Dit onderzoek is niet nauwkeurig genoeg, vindt Meijer. "Met een uitstrijkje kun je niet onderscheiden of het onrustige cellen met of zonder virus zijn. Met name bij Hcht afwijkende cellen is dit virus vaak niet aanwezig en dan leidt het niet tot kanker." Voor de vrouwen die onterecht positief hebben gescoord, levert dat onnodige stress op. Nog ernstiger: in tien procent van de gevallen is de uitslag negatief, terwijl er wel iets aan de hand is. "Door bij het uitstrijkje

'Nonnen met baarmoederhalskanker hebben iets uitte leggen' meteen ook op HPV te screenen, heb je een nauwkeurigere test en worden afwijkingen eerder gevonden. Het gevolg daarvan is dat die uitstrijkjes minder vaak gedaan hoeven te worden. In plaats van elke vijfjaar, kan het ook elke zeven jaar." Dat vermindert niet alleen het ongemak van vrouwen, het reduceert ook de kosten voor de gezondheidszorg.

Twaali^arige meisjes Meijer ziet het zonnig in: "In de toekomst kan baarmoederhalskanker vaker opgespoord worden voordat een vrouw echt ziek wordt. Zo kunnen we het aantal kankergevallen aanzienlijk verminderen." Van de achttien HPV-soorten veroorzaken twee virustypen zeventig procent van de baarmoederhalskankers. Voor deze twee kan nu gevaccineerd worden. Omdat de inenting aUeen werkt als een vrouw nog niet met het virus in aanraking is geweest, moet dat wel gebeuren voordat de vrouw seksueel actiefis. Daarom zullen meisjes op hun twaalfde ingeënt worden. Bij oudere vrouwen wordt inenting alleen aanbevolen wanneer zij HPV-negatief zijn. HPV is een veel voorkomend virus, tachtig procent van de veertigjarigen is er al eens mee in aanraking gekomen. Dat is trouwens niet altijd een probleem: bij de meeste vrouwen en mannen wordt het virus

CHRISTTCfilRlÏMSrsliraëëraSl^ëïsiranlËTirréli promoveerde hij aan de VU. Daarna verliet hij deze universiteit om in militaire dienst te gaan en om onder meer een opleiding tot patholoog te volgen. In 1983 keerde hij als hoogleraar pathologie terug. Toen werd hij ook hoofd van de afdeling pathologie in het VUmc. Chris Meijer is noch de enige hoogleraar, noch de enige arts in zijn familie. Zijn broer Fik was tot zijn emeritaat hoogleraar oude geschiedenis aan de UvA, broer Kees is hulsarts.

door het afweersysteem netjes opgeruimd. Alleen de vrouwen bij wie dat niet gebeurt, worden ziek.

Raar verhaal Dat niet iedereen enthousiast is over het plan om jaarHjks alle twaalfjarige meisjes in te enten, begrijpt Meijer niet. "Dit plan voldoet aan alle zeven criteria van de Gezondheidsraad waaraan inentingen moeten voldoen. Daar is uitgebreid onderzoek aan voorafgegaan." De angst van sommige ouders voor eventuele toekomstige bijwerkingen, vindt hij ook onzin. "Het is een raar verhaal. Er is geen enkele aanwijzing dat de gebruikte stoffen het immuunsysteem aantasten of kanker veroorzaken." Hoewel vaccineren het aantal gevallen zal verminderen, blijft het bevolkingsonderzoek noodzakeUjk. Dertig procent van de baarmoederhalskankergevaUen wordt door een HPV veroorzaakt waarvoor de inentingen niet werken. Om die op te sporen, blijven uitstrijkjes noodzakeUjk. De ontwikkeling van vaccinaties en betere screening betekent echter niet dat Meijers werk klaar is en hij alle tijd heeft om te zeilen en te schaatsen. Zijn afdeUng is bezig met een onderzoek waarbij vrouwen thuis een zelftest doen. Jaarlijks negeert dertig procent van de opgeroepen vrouwen de uitnodiging voor een uitstrijkje. Dat is een probleem, vindt Meijer: "Omdat ze zich niet laten screenen, hebben juist deze vrouwen een verhoogde kans op dit soort kanker." Om meer gevallen op te sporen, werd de thuistest ontwikkeld. "Die vrouwen nemen thuis zelf materiaal af en sturen dat per post op." Met succes: eenderde van deze groep deed alsnog de test. Reageren'' Mail naar redactie@advalvas.vu.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen