Ad Valvas 2008-2009 - pagina 469

wetenschap 7

ad vahras 14 mei 2009

Achter hermetisch gesloten deuren Sinds kort biedt de VU onderdal< aan liet Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. Henk Elffers vertelt wat er gebeurt in dit streng beveiligde toponderzoeksinstituut.

Smeltend ijs

Veranderingen in de ijskappen speelden zo'n achtduizend jaar geleden eenbelangrijke rol in het temperen van de warmte in gematigde klimaten. Tot die conclusie komt VU-klimaatwetenschapper Hans Renssen in het tijdschrift Nature Geoscience. De ijsmassa's reflecteerden een deel van de zonnestralen en het smelten van de ijskappen in een warme periode veroorzaakte veel zoet water in de bovenste laag van de oceaan, waardoor de golfstroom in Noordwest-Europa minder opwarmde dan anders het geval zou zijn geweest. In zuidelijker streken was het temperende effect van de ijskappen minder groot, waardoor deze gebieden veel meer opwarmden. Volgens Renssen is de situatie van het vroege Holoceen te vergelijken met het smelten van de ijskappen nu en zouden de effecten vergeUjkbaar kimnen zijn. (WV)

TEKST: DIRK DE HOOG FOTO: MC VU/PETER SMITH

Wie naar binnen wil bij het pas naar de VU verhuisde Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR), moet aanbellen of een toegangspasje hebben. Het centrum is nartieHjk hermetisch afgesloten. "Niet dat we bang zijn dat onze portemonnees worden gestolen, maar we werken hier met heel vertrouweUjke gegevens. Die bewaren we dan ook in een kluis", zegt Henk Elffers, waarnemend directeur van NSCR en deeltijdhoogleraar bij de faculteit Rechtsgeleerdheid. Van oorsprong is hij wiskundige, wat aangeeft hoe interdiscipHnair 5 het criminologisch onderzoek is. Elffers kwam onder meer in het nieuws toen hij een rapport schreef voor het Openbaar Ministerie waarin hij statistisch aantoonde dat het verdacht is dat verpleegkundige Lucia de B. tijdens de dood van zeker vijf patiënten dienst had en buiten haar diensttijd geen enkele patient overleed. Uiteindelijk heeft de rechtbank de statische analyse niet bij het vonnis betrokken. Onlangs is De B. vervroegd vrijgelaten. "Ja, ik treed wel vaker op als deskundige bij de rechtbank", zegt Elffers. "Dat is een van de bijkomende taken, maar onze hoofdtaak is onafhankelijk fundamenteel criminologisch onderzoek."

Eens een boefje... Een op de drie kinderen die onder hun twaalfde jaar al crimineel gedrag vertoonden, is als jong volwassene ook nog een boefje, concludeert psycholoog Lieke van Domburgh die 13 mei promoveerde. Zij stelt dat problematisch gedrag op jonge leeftijd een belangrijke voorspeller is van een langdurige criminele carrière. Het is volgens haar wel lastig goed te voorzien welke jonge boefjes doorgaan en welke stoppen. Uit haar onderzoek komen wel een paar factoren naar voren die een criminele carrière bevorderen. Zo gaat het vaker over jongens uit buurten met een lage sociaaleconomische status (de Vogelaarwijken). De helft van de criminele jongetjes heeft een tienermoeder gehad. Ook zijn de ouders vaak gescheiden. De onderzoeker haalde haar gegevens uit politieregistraties. Daarin komen relatief meer kinderen van ouders met een niet-westerse afkomst voor. Veel boefjes hebben psychische of zelfs psychiatrische problemen. (DdH)

Ook van moeder op dochter Bij een van de projecten zijn de familierelaties nagegaan van een grote groep mensen die in 1977 zijn veroordeeld vanwege een misdrijf Waren ouders ook al eens veroordeeld en hoe doen de kinderen het? "Dit soort gegevens krijgen we van justitie. Het is natuurhjk duideUjk dat die dossiers heel zorgvuldig en vertrouwelijk behandeld moeten worden. Vandaar onze veiligheidsmaatregelen. We hebben strenge onderzoeksprotocollen. Ik moet er niet aan denken dat een medewerker een usb-stick met dit soort gegevens mee naar huis neemt en onderweg kwijtraakt. Dan kunnen we dit instituut wel sluiten, vrees ik." Elffers durft de stelling wel aan dat criminaliteit deels van vader op zoon overgaat. "Toevallig hebben we de namen in bezit gekregen van de eerste 198 jongens die in 1911 in de eerste Nederlandse jeugdinrichting werden opgesloten. We zijn nagegaan hoe hun kinderen het hebben gedaan en dan zie je een hoger dan gemiddeld aantal veroordeUngen bij hun zonen." Inmiddels lijkt het erop dat criminaliteit ook steeds meer overgaat van moeder op dochter. "Hoewel de criminaliteit daalt, stijgt die juist sterk onder meisjes. Die zijn hun achterstand op de jongens behoorlijk aan het inhalen, hoewel ze nog flink in de minderheid zijn", aldus Elffers.

Onveilige plekken Het NSCR kent drie onderzoekslijnen. Een daarvan gaat over levensloop en criminahteit, een ander over ruimteUjke aspecten, zoals waarom de ene buurt onveiliger is dan een andere buurt of waarom wel bij een bepaald huis is ingebroken en niet bij de buren. De derde lijn kijkt naar de effecten van rechtshandhaving Bijvoorbeeld wat de gevolgen zijn van gevangenisstraf voor deUnquenten. Het instituut richt zich vooral op empirisch onderzoek, dus het verzamelen en bestuderen van data en dossiers. Experimenteel onderzoek, zoals dat onder meer in de psychologie wordt beoefend, wordt echter steeds belangrijker. "We kijken naar het effect van toevallige

>Weetjes

Handbiken

Waarnemend directeur Henk Elffers: 'Ik moet er niet aan denken dat een medewerker een usb-stick kwijtraakt'

passanten op crimineel gedrag. Hoe reageren de buren bijvoorbeeld als er 's avonds een onbekende persoon in de tuin van de buren loopt? Zoiets kun je in scène zetten in een wetenschappehjk experiment. Watje dan vaak ziet, is dat mensen in een klein dorp al snel iedereen die.ze niet kennen verdacht vinden, terwijl mensen in de stad nogal

eens zeggen dat ze niet eens weten wie hiin buren zijn. Mijn steUing is dat de criminaliteit de afgelopen j aren niet wezerüijk is toe- of afgenomen. Gevoelens van onveiligheid hangen vooral samen met de plek waar je je bevindt." Reageren'' Mail naar reclactie@advalvas vu nl.

Fundamenteel onafhankelijk Het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) is zestien jaar geleden opgericht om fundamenteel wetenschappelijk onderzoek te doen naar maatschappelijke veiligheid. Reden was dat op nagenoeg alle universiteiten de opleidingen criminologie vanwege bezuinigingen waren opgeheven. Alleen het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum van het ministerie van Justitie deed toegepast wetenschappelijk onderzoek. Een onwenselijke situatie omdat juist voor criminaliteit onafhankelijk onderzoek onontbeerlijk is. De organisatie voor fundamenteel onderzoek NWO en het ministerie van Justitie besloten het NSCR op te richten en te betalen. Het centrum was gehuisvest aan de Universiteit Leiden, maar het bestuur aldaar wilde niet meer investeren waarop het NSCR besloot naar de VU te verhuizen die inmiddels een bloeiende afdeling criminologie kent. De VU stelt huisvesting beschikbaar en belooft drie seniormedewerkers en tussen de zes en tien promovendi te zullen betalen. Die krijgen dan een dubbelaanstelling, aan een VUfaculteit en het NSCR. De VU heeft verschillende onderzoeksgroepen die verwant onderzoek doen en heeft een grote reputatie op het gebied van onderzoek naar crimineel gedrag. Die mogelijkheid voor interdisciplinaire samenwerking was een van de redenen voor het NSCR om naar de VU te verhuizen. Overigens heeft het centrum ook samenwerkingsverbanden met andere universiteiten. Het is nadrukkelijk een instituut van het NWO en niet van de VU.

Mensen met een dwarslaesie hebben door hun gevoeligheid voor blessiures weinig mogehjkheden om fit te blijven. Handbiken ofwel fietsen met je armen is een goede sport voor hen. Ze worden er sterker en fitter van. Dat bHjkt uit het onderzoek waarop Linda Valent vrijdag 15 mei bij bewegingswetenschappen promoveert. Zelfs personen die tot hun nek verlamd zijn, kunnen handbiken zonder overbelastingsblessures te krijgen. Valent onderzocht in een revaUdatiecentrum wat een goede training zou zijn. Ook intervaltraining bleek goed te werken. (FBj

Leukemie is oorlog Leukemiecellen bhjken zich van verschillende oorlogstechnieken te bedienen. Zo camoufleren ze zich bijvoorbeeld voor het immuunsysteem door hun kankereigenschappen te verbergen; ze produceren 'traangas' dat immuiuicellen verlamt en ze kunnen een 'kogelvrij vest' aantrekken, waardoor ze minder snel doodgaan bij een aanval. 'Het doorgronden van deze ontsnappingstechnieken van leukemiecellen biedt mogelijkheden om leukemiepatienten te genezen', stelt hematoloog Martine Chamuleau in haar proefschrift, waarop ze vrijdag 15 mei promoveert. Kanker ontstaat doordat er in een cel iets misgaat, waardoor deze cel zich blijft vermenigvuldigen. Kankercellen ontstaan waarschijnlijk regelmatig in ons lichaam, maar worden meestal herkend en verwijderd door ons immuunsysteem. Als deze bewaking door het immuunsysteem faalt, kan die ene foute cel uitgroeien tot een complete tumor. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen