Ad Valvas 2008-2009 - pagina 328

AD VALVAS 5 maart 2009

l o WETENSCHAP

Milieu-econoom Pieter van Beukering over het Amazonegebied

Minder vlees voor meer bomen Nederland moet ook betalen om het Amazonewoud te behouden, vindt Pieter van Beukering. Hij werkte mee aan een rapport waarin de economische waarde is uitgedrukt die met elke gekapte hectare woud verloren gaat.

minder tastbare zaken als dierenwelzijn. Transportschepen betalen extra doorvoerrechten om erosie van de oevers langs het Panamakanaal tegen te gaan en stadsbewoners in ZuidAmerika blijken bereid een extra heffing te betalen op hun waterrekening om de kwaliteit van het grondwater in de omhggende gebieden op peil te houden. Zo moet er ook meer draagvlak worden gecreëerd onder de Nederlandse consument om te betalen voor gecertificeerde, verantwoorde soja, waardoor het voor boeren in Brazüie interessanter wordt het Amazonewoud te laten staan in plaats van te kappen. De Braziliaanse overheid kan dan Amazonevriendelijker beleid voeren door intensiever met de inheemse bevolking (de indianen) samen te werken, die een vijfde van de bosgrond bezit. Juist in die inheemse gebieden is de ontbossing vele malen lager dan daarbuiten.

TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: COMVU/MARIEKE WIJNTJES

Voirge maand trad milieu-econoom Pieter van Beukering op als getuigedeskundige tijdens een rechtszaak tegen presentatrice Isolde HaUensleben. Zij stond terecht omdat ze met haar consumptiegedrag medeverantwoordehjk is voor de bedreiging van het Amazonegebied. Uiteindelijk oordeelde de rechter dat ze niet schuldig is omdat ze niet geacht wordt te weten wat Van Beukering allemaal naar voren bracht. De bewijslast is enorm: door de alsmaar stijgende vraag naar vlees worden er enorme stukken Amazonewoud gekapt om ruimte te maken voor vee- en sojateelt. De gevolgen daarvan zijn verstrekkend. Met het woud verdwijnen vele planten- en diersoorten en ontstaan erosie en droogte. Van Beukering inventariseerde die schade, samen met een aantal andere milieueconomen van de VU en de Universiteit Utrecht in het onlangs verschenen rapport Keeping the Amazonforests standing: a matter of values, dat geschreven werd in opdracht van het Wereld Natuur Fonds (WNF).

Onwetendheid De rechtszaak tegen HaUensleben was uiteraard niet echt, maar een ludieke actie in debatcentrum De Bahe om de aandacht te vestigen op het rapport en meer bewustzijn te kweken voor de Nederlandse medeverantwoordehjkheid voor wat er in de Amazone verloren gaat. De onwetendheid op dat gebied is ook in kringen van hoogopgeleiden nog aanzienlijk, ontdekte Van Beukering toen hij een lezing gaf voor het Centre for Latin American Research and Documentation. "Sommige aanwezigen zagen de link tussen de sojateelt en de Nederlandse veestapel niet, hebben geen idee wat hun vleesconsumptie betekent voor hun footprint", aldus Van Beukering. Terwijl het zo simpel is: de veestapel, die nodig is om de consument van

vlees te voorzien, moet worden gevoerd en daarvoor is soja nodig, die door boeren in het Amazonegebied wordt verbouwd. Dat betekent dat het stuk land dat nodig is om een westerse vleeseter in zijn behoefte te voorzien, de footprint die hij achterlaat, groot is. Nederland zou moeten investeren in duurzame soja, vindt Van Beukering, soja waar geen bomen voor worden omgehakt. Daar wordt ook al over gepraat op een Platform voor Duurzame Soja, waaraan bedrijven als Unüever, soja-importeurs, veehouders en het WNF deelnemen. Daarnaast moeten de consumenten meer inzicht krijgen in de gevolgen van hun voorkeuren. "Je kunt niet verwachten dat iedereen vegetariër wordt", zegt Van Beukering, "maar bewustwording is belangrijk. Dat mensen weten dat er enorme hoeveelheden soja met de vleesconsumptie gemoeid zijn. Vleesvervangers gebruiken veel minder soja dan vlees. De meeste soja gaat dus naar de vleesindustrie." De politiek speelt een belangrijke rol, maar ook financiële instellingen moeten van Van Beukering hun verantwoordelijkheid nemen. "Met name de Rabobank zou kritischer moeten zijn over de ondernemingen en activiteiten die ze financiert."

Elfstedentocht

Van Beukering: 'Ik deel mijn bevindingen, maar ga niet de barricades op'

Verborgen waarde In het rapport hebben Van Beukering en zijn collega's een overzicht gemaakt van alles wat uit wetenschappelijk onderzoek bekend is over het Amazonegebied, onder andere de 'verborgen waarden' ervan. "Die zijn groter dan de direct aantoonbare economische waarde", legt Van Beukering uit. "Zo ontstaan er wolken door de verdamping in het Amazonewoud. Die zorgen oostwaarts voor regen, wat juist voor de soja-industrie belangrijk is." Opvallend is de waarde die het Amazonewoud heeft als opslagplaats van

koolstof, dat als het vrijkomt, wordt omgezet in het broeikasgas CO2. Landen hebben emissierechten, rechten om een bepaalde hoeveelheid CO2 uit te stoten, waar een actieve handel in bestaat. Als opslagplaats van broeikasgas is het Amazonegebied 185 euro per hectare per jaar waard, zo wordt in het rapport berekend. Andere verborgen waarden: de verspreiding van stuifmeel op koffieplantages door insecten uit het regenwoud (38 euro per hectare per jaar), producten als honing, bosvruchten en paddenstoelen (40 tot 80

euro) en recreatie en ecotoerisme (2,5 tot 5,5 euro). Daar tegenover staat de economische opbrengst van het kappen van regenwoud: 230 tot 470 euro voor de sojateelt en 40 tot 115 euro voor de veeteelt. Daar weegt de waarde van duurzame activiteiten niet altijd tegenop en daarom moet er vooral in het Westen iets gebeuren, concludeert het rapport. Dat is niet zo'n bierkaaigevecht als het misschien hjkt, want de consument is nu al bereid te betalen voor

Van Beukering, die in 1993 als erkend dienstweigeraar bij het Instituut voor Milieustudies van de VU kwam werken, steekt veel tijd in het vragen van aandacht voor milieuzaken, maar hij beschouwt zichzelf niet als een activist. "Ik ben een wetenschapper die zijn verantwoordelijkheid neemt door zijn bevindingen te delen, maar ik ga niet de barricades op." Hij ziet zijn werk in opdracht van het WNF ook niet als een politieke opdracht. "Wij presenteren wetenschappelijke bevindingen, en het WNF vertelt waarom het daar zoveel belang aan hecht. Wat dat betreft kan de samenwerking tussen universiteiten en niet-gouvernementele organisaties heel vruchtbaar zijn." Hij kent de valkuilen van het werken voor activistische organisaties. "Toen ik bij het IVM begon, werkte ik mee aan een rapport in opdracht van Milieudefensie over de wetenschappelijke stand van zaken rond kUmaatverandering. Het was een genuanceerd rapport, waar Milieudefensie een kaftje omheen deed met de alarmerende titel: 'Nooit meer een Elfstedentocht'. Terwijl dat volledig in tegenspraak was met de bevindingen in het rapport. Nog geen twee jaar later werd er een Elfstedentocht gereden." Reageren? Mail naar redactie@advalvas.vu.nl.

'Radicalisme is vaak een vorm van spielerei' Antropoloog Sunier is sinds 1 januari hoogleraar islam in Europa. De leerstoel is een van de twee nieuwe leerstoelen van het vorig jaar opgerichte interfacultaire VU Institute for the Study of Religion, Culture and Society (Visor).

Welke onderwerpen behandelt u in dat boek? "Het is het verslag van mijn onderzoek naar de vestiging van de islam in Nederland in het kader van de vorming van de Nederlandse natiestaat. Denk bijvoorbeeld aan de groei van het aantal islamitische scholen, waardoor de discussie over de wettelijk vastgelegde vrijheid van onderwijs, artikel 23 van de grondwet, is aangezwengeld. Of de discussie over religieuze uitingen in de openbare ruimte, de hoofddoek."

PETER BREEDVELD

Thijl Sunier (spreek uit: Sunjé) promoveerde in 1996 aan de VU met zijn dissertatie 'Islam in beweging', over Turks-islamitische organisaties in Nederland en Turkije. Momenteel werkt hij aan een boek over de vestiging van de islam in Nederland in historisch vergelijkend perspectief.

U kijkt naar religie als antropologisch verschijnsel. "Dat klopt, en ik ben me bewust van de beperkingen die ik heb als antropoloog. Daarom vind ik het fantastisch om dit onderzoek bij Visor te doen, waar ik in samenwerking met mensen uit andere disciplines vanuit verschillende invalshoeken bezig kan zijn met vragen over de islam

in Europa. Omgekeerd denk ik dat antropologen ook iets te melden hebben over reUgie aan andere discipHnes." Welke vragen zijn dat zoal? "Ik vind dat veel onderzoek blijft hangen bij de focus op migranten met een moslimachtergrond. Maar de islam is nu al zo'n dertig jaar een factor van belang in Europa en twee generaties moslims zijn hier opgegroeid. Die laten zich leiden door dingen die hier gebeuren, en niet in het land van herkomst. Daarnaast ben ik zeer geïnteresseerd in het snijvlak van religie, media en jeugdcultuur." Waar denkt u precies aan? "Over de radicalisering van moslimjongeren wordt te veel gedacht in termen van pathologie en psychologie, met daaraan gekoppeld integra-

tieproblematiek. Maar je moet ook kijken naar de poUtieke denkbeelden van die jongeren, hoe abject je ze ook mag vinden. Daarvoor wil ik onder meer de populaire cultuur onderzoeken, bijvoorbeeld muziek. Een tijd geleden was er veel ophef over de hoes van een cd van de Britse groep Fun-da-men-tal, waarop het Amerikaanse vrijheidsbeeld was afgebeeld als een gemartelde gevangene in de Abu Ghraib-gevangenis. In Amerika is onderzoek gedaan naar radicale uitingen van rappers, die de maatschappij bekritiseren, maar ook de draak steken met allerlei heUige huisjes. Vaak zijn uitingen, hoe radicaal ook, een vorm van spielerei. Zelfs de moord op Theo van Gogh heeft iets van een rituele opvoering, een toneelstuk." > Reageren? Mail naar: redactie@advalvas.vu.nl. > Meer info op www.advalvas.vu.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen