Ad Valvas 2008-2009 - pagina 107

AD VALVAS 16 oktober 2008

VOEDINGSLEER 11

Senior genomineerde #3: Martijn Katan

Meer dan de man van kroketten

Over voeding heeft hoogleraar voedingsleer Katan al het nodige geschreven en gesproken. IVIaar wat doet hij nog meer? Een gesprek over bergbeklimmen en de Torah als kookboek voor het leven. TEKST: FLOOR BAL FOTO: COMVU/ANNE MARIE TROVATO Eigenlijk is het de schuld van zijn collega's dat Martijn Katan (62) altijd de man van de kroketten zal blijven. Toen hij, net aangesteld als hoogleraar aan de VU, in de mensa een kroket op zijn bord legde, reageerden ze gechoqueerd. "Hadden ze eindelijk een hoogleraar voedingsleer, at die man zoiets ongezonds." Katan zoekt altijd graag uit of zulke vooronderstellingen ook waar zijn en ging op onderzoek. Wat bleek? Af en toe een kroket eten is helemaal niet zo slecht. Inmiddels is Katan met zijn afwijkende meningen over voeding niet meer uit de media te slaan. "Ik leg met plezier uit hoe dingen in elkaar zitten."

Enige uitspatting Zelf is Katan gematigd in alles v^rat hij eet. Op een gezellige avond vnl hij wel eens drie wijn drinken, maar meer ook niet. "Anders moet ik het bezuren." Veel ongezond voedsel, zoals patat, lust hij niet en sinds hij over de combinatie voeding en klimaat schrijft, probeert hij zijn vleesconsumptie drastisch te verminderen. "Minder vlees eten is het enige waar je echt een verschil mee kunt maken." Zijn enige uitspatting is bittere chocolade. In zijn koelkast Ugt altijd een stapel tabletten en wanneer hij met zijn zoons bergen gaat beklimmen, zit er altijd een stuk in zijn rugzak. Een grote foto van een steile wand die hij heeft beklommen, siert zijn kantoor. "Daar hing ik op 140 meter hoogte. Op zo'n moment besef je dat de vrije wil van de mens echt bestaat. Je voelt datje de keuze maakt geef ik op en val ik of klim ik door? Al heb je moeie armen en is het koud. Je weigert op te geven en je gaat door." Het is niet alleen vanwege de lichameUjke uitdaging dat hij graag kUmt. "Het is ook een intellectuele oefening. Je moet zo'n wand van tevoren lezen en elke handeling uitdenken. Als ik met mijn linkervoet daar ga staan, kan ik met mijn rechterhand die steun niet pakken."

iets terugdoen Sinds hij Akademiehoogleraar is, voelt Martijn Katan geen enl<eie belemmering meer om te zeggen wat volgens hem de waarheid is. "Pas na die aanstelling merkte \W dat ik altijd in mijn achterhoofd had hoe onderzoek zou overkomen bij bedrijven waar ik later nog mee moest werken. Als ik nu iemand teleurstel, dan Is dat jammer maar helaas." Zijn verantwoordelijkheid om de werking van voedsel aan het grote publiek uit te l e ^ e n , gaat voor hem verder dan het schrijven van een boek en krantenartikelen. "Ik krijg ook e-mails met allerlei vragen. Ook van moeders met ernstig zieke kinderen. Dan zeg ik niet: ik heb geen tijd, ga maar naar een ander. Ik heb een goede opleiding en altijd mooie banen gehad, dan wil ik wat terugdoen. Veel mensen zoeken informatie op bij Wikipedia. Daarom vind ik ook dat wetenschappers daar af en toe iets moeten rechtzetten. Dat ga ik na mijn pensionering vaker doen."

Eten tijdens zwangerschap De nieuwste druk van Martijn Katans Wat is nu gezond? ligt vanaf 7 november in de winkel. Deze versie bevat extra hoofdstukken over het effect van voeding op klimaat en over eten tijdens de zwangerschap. "Tijdens de eerste versie vermeed ik dat nog. Het is zo'n kritisch gebied, je wilt het niet op je geweten hebben wanneer het misgaat met een baby." Pas toen de dochter van zijn zus zwanger werd en als bezorgde aanstaande moeder regelmatig haar oom belde, ging hij op zoeR naar de juiste informatie. "Als het gaat over zwangerschap en voeding, gaan de gevaren soms een eigen leven leiden. Het risico dat er iets misgaat doordat je per ongeluk rauwe kaas eet, is erg klein. Ik vind fietsen gevaarlijker." '^

'Mijn ouders hadden het gevoel dat je attjjd voorbereid moest zjjn om te vluchten' Op het gymnasium was Katan "het beruchte knapste jongetje van de klas". Hij twijfelde over zijn studiekeuze, maar met een tien voor scheikunde koos hij uiteindeUjk voor chemie. Zijn ouders vonden dat een goed plan. "Hun voorkeur ging uit naar een vak dat ik overal op de wereld kon uitoefenen. Het waren joden die de oorlog overleefd hadden, ze hadden het gevoel datje altijd voorbereid moest zijn om te vluchten." Acht jaar deed hij over zijn studie. "Ik had geen tijd om te studeren, ik had het te druk met de kroeg, de bioscoop en het verbeteren van

'Studeren? Ik had het te druk met het verbeteren van de wereld'

Na zijn studie chemie aan de UvA vertrok MARTIJN KATAN naar Wageningen Universiteit om onderzoek naar voeding te doen. Daar werd hij in 1998 hoogleraar. In 2005 werd hij aangesteld als Akademiehoogleraar door de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Akademiehoogieraren krijgen J vijf jaar lang subsidie. Hiermee kunnen ze zonder bestuurlijke verplichtingen en naar eigen inzicht innovatief onderzoek doen. Niet veel later werd Katan hoogleraar voedingsleer aan de VU. _^^^^^i^^^^^^gggi^g^i^^^

bereikt, was ik ook gelukkig geworden " " * ''*'***» Aan de muur in zijn werkkamer in het Wis- en Natumrkundegebouw hangt een tegeltje met een gekaUigrafeerde spreuk. 'It's easy enough tobe pleasant when life goes hy with a song But the man worth while is the man who can smile when everything goes dead wrong ' Het is niet zomaar wandversiering. "Het helpt me eraan herinneren om het hoofd niet te laten hangen wanneer het leven even tegenzit. Mijn ouders hebben het tegeltje de hele oorlog meegesleept. Het zat altijd in hun vluchtkoffer. Voor mijn vader was deze spreuk een manier van leven."

de wereld." Dus werkte hij aan de democratisering van het Laboratorium Biochemie, was hij aanwezig bij happenings rondom Het Lieverdje op het Spui en deed hij mee aan de Maagdenhuisbezetting. "Maar geweld heb ik nooit gebruikt. Op het dak van het Maagdenhuis stonden jongens die probeerden om de politie met dakpannen te raken. Ook met helm op komt dat hard aan, dus daar zei ik wat van. Prompt werd ik voor protofascist uitgemaakt " Na zijn studie bleef Katan als promovendus bij het Laboratorium Biochemie Tot zijn grote schrik, verbazing en verrukking ("alles tegeUjkertijd") bleek hij in de groep van hoogleraar Piet Borst qua intelligentie zijn meerderen te vinden. Van Borst leerde hij hoe je wetenschap moest bedrijven. Borst werkte hard, maar nam toch de tijd om de halve wereld te adviseren. Nadat een Indonesische arts bij Borst aanklopte om hulp, belandde Katan in een onderzoeksproject naar het verband tussen een tekort aan vitamine A en blindheid bij kinderen op Noord-Sumatra. "Dat onderzoek sprak me meteen aan, het was veel tastbaarder dan wat ik deed."

Katan werd niet religieus opgevoed, maar hij deed wel zijn bar mitswa. "Zoveel sentiment had mijn moeder wel. Mijn vader vond het allemaal flauwekul." Al werd er niet aan sabbat gedaan, toch at de familie Katan elke vrijdagavond kippensoep. "Kippensoep is blijkbaar het laatste dat verloren gaat als je het jodendom verlaat." Na zijn terugkeer in Amsterdam besloot Katan zijn joodse wortels te verkennen. "Mijn vriendin en ik zijn gaan kijken hoe een bezoek aan de synagoge voelde." Dat betekende echter niet dat hij gelovig werd. "Boven de wolken is het leeg, daar zit niemand die op ons let. Maar het boek, de Torah, bevat grote wijsheid en aangrijpende verhalen. In momenten van crisis geeft het boek je een leidraad, het is een kookboek voor het leven "

Tegelwijsheid

Reageren"? Mail naar redactie@advalvas vu nl

Na zijn promotie wilde hij hiermee verder gaan. Het werd een onderzoek naar voeding bij Wageningen Universiteit. "Het past heel erg bij mij. Maar als die vacature er niet was geweest, dan had ik wel iets anders gedaan. Een studievriend van mij is hoogleraar genetica van de mens geworden Als ik had bereikt wat hij nu heeft

Kippensoep

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen