Ad Valvas 2008-2009 - pagina 377

AD VALVAS 26 maart 2009

WETENSCHAP 07

Koester de nutteloze wetenschapper Organisatieantropoloog Ida Sabelis pleit voor meer excentriciteit in de wetenschap, want juist 'gekke' wetenschappers doen nieuwe ontdekkingen. Zelf bedreef ze ooit de liefde in een MRI-scanner.

Onterechte tbs

Dat een Nederlandse Marokkaan vijftien jaar ten onrechte in een tbs-kliniek opgesloten heeft gezeten, is geen incident, maar een regelmatig voorkomend probleem, zegt hoogleraar interculturele psychiatrie Joop de Jong in de Volkskrant 'Ik zie dit vaak gebeuren bij migranten die ik forensisch beoordeel, dus ik veronderstel dat het een veel algemener probleem is.' De persoon waar het om gaat werd in 1994 tot tbs veroordeeld omdat hij zijn vrouw met een bijl had geslagen. Hij weigerde mee te werken aan een psychiatrisch onderzoek, maar volgens het Pieter Baan Centrum leed hij aan een ernstige persoonHjkheidsstoomis. Volgens De Jong, die de verdachte in 2003 zelf heeft gesproken, is de Marokkaan beoordeeld naar westerse maatstaven. "De man Hjkt narcistisch en paranoïde, maar dat is hij niet. Zijn trotse, wantrouwende houding is met westerse ogen verkeerd gemterpreteerd." [DdH)

'1.

TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: COMVU/ PETER VALCKX Hersenwetenschapper Jeroen Geurts zette vorige maand vraagtekens bij het houden van een symposium over bijna-doodervaringen aan de VU. Daar sprak cardioloog Pim van Lommei, die uit zijn onderzoek naar bijna-doodervaringen concludeert dat bewustzijn geen product is van activiteiten in de hersenen. 'Volstrekt onwetenschappeHjk', vindt Geurts. Organisatieantropoloog Ida Sabehs, die ook op het symposiimi sprak, vindt Geurts echter een wetenschapper van de oude stempel, die te veel het paradigma 'meten is weten' aanhangt.

Langer doorwerken De huidige wetgeving maakt het onmogelijk contracten van 65-plussers voor een bepaalde tijd te verlengen. Dit belemmert werkgevers om hen in dienst te houden. Oudere werknemers worden daardoor uitgesloten van het arbeidsproces. Dat is een van de conclusies van rechtenpromovendus Mark Heemskerk in zijn onderzoek naar praktische en juridische belemmeringen bij langer doorwerken. Door de vergrijzing en hogere levensverwachting wordt het huidige AOW- en pensioensysteem te duur. De overheid wil daarom graag dat iedereen langer doorwerkt. Heemskerk stelt dat het geleideHjk verhogen van de AOW-leeftijd naar 67 jaar en het wetteHjk vastleggen wanneer en hoe een arbeidsovereenkomst eindigt de deelname van oudere werknemers aan het arbeidsproces kan verbeteren. (MG)

Vreemde vogel "Niet alles is in rationele rechtlijnigheid te vangen", zei Sabelis op het symposium. De spraakmakende zaak rond de van moord verdachte Lucia de B. illustreert wat ze bedoelt de veroordeUng, gebaseerd op statistische gegevens, is door statistici met de grond geUjk gemaakt, omdat je statistiek niet op deze manier kan gebruiken." V\fetenschap is bovendien breder vindt Sabelis. "Het is ook je verwonderen over wat bewezen üjkt, twijfelen aan zogenaamde waarheden en verder kijken dan de grenzen van je eigen vak. Er zijn andere manieren van waarnemen en juist in de medische wetenschap heerst sterk het besef dat er nog zoveel is wat we niet weten", zegt ze in haar werkkamer. Ze heeft waardering voor Van Lommels werk. "Hij houdt zich bezig met een onderwerp waar we met onze rationele blik te weinig aandacht voor hebben. Twintig procent van alle mensen die Minisch dood zijn geweest, heeft een bijnadoodervaring. Van Lommei heeft die in kaart gebracht en hij verbindt daar een theorie aan. Het is wetenschappelijk om die theorie te bediscussiëren, niet om die ä priori al af te wijzen." Dat wU overigens nog niet zeggen dat Sabelis het met Van Lommei eens is. Van Lommei gelooft dat mensen een ziel hebben die voortleeft na de dood. Daarom vindt hij het immoreel om het üchaam van kUnisch doodverklaarde mensen in 'leven' te houden voor hun organen. "Zijn standpunt is ethisch niet zuiver", vindt SabeHs. "Van Lommei kan hoogstens stellen dat we er, in het licht van zijn theorie, een moreel dilemma bij hebben, maar niet oproepen tot een verbod op orgaandonatie." Hij is een vreemde vogel, Pim van Lommei, maar volgens Sabelis moet de wetenschap vreemde vogels juist koesteren. "Heel veel wetenschappelijke ontdekkingen worden onbedoeld gedaan door wetenschappers die vaak buiten de grenzen van de wetenschappelijke paradigma's opereerden. Je hebt creativiteit en speelsheid nodig om de wetenschappelijke horizon te verbreden."

Vrijen in de scanner Dat inzicht heeft de Amerikaanse wiskundige Mare Abrahams er in 1991 toe gebracht de Ig Nobelprijs in te stellen, een knipoog naar de Nobelprijs, waarmee elk jaar onwaarschijnlijk onderzoek voor het voetlicht wordt gebracht. Zo ontvingen natuurkundigen Andre Geim en Michael Berry in 2000 een Ig Nobelprijs voor het laten zweven van een kikker door middel van een zeer sterke magneet. In 2003 kreeg bioloog Kees Moeliker (van wie onlangs het boek 'De eendenman' verscheen) er een voor het documenteren van de eerste wetenschappeUjke observatie van homoseksuele necrofilie bij de wUde eend. De Ig Nobelprijs is humoristisch bedoeld, maar de boodschap is wel degelijk serieus er wordt

>Weetjes

Politieachtervolging

Ida Sabelis: 'Juist in de medische wetenscliap is zo veel wat wij nog niet weten' baanbrekend werk verricht door wetenschappers met gekke ideeën, die een beetje zitten te freewheelen. Dat gebeult niet uit verveling, maar uit nieuwsgierigheid naar dingen waarvoor NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) niet geneigd is haar portemonnee te trekken. Sabelis ontving zelf in 2000 een Ig Nobelprijs, als coauteur van een artikel dat ze samen met gynaecoloog WUlibrord Weijmar Schultz, natuurkundige Pek van Andel en radioloog Eduard Mooyaart schreef over de anatomie van de menselijke coïtus. Voor het onderzoek bedreef Sa-

Weg hnet de managerscultuur en de dossiertijgers belis met haar man de liefde in de MRI-scanner van de Rijksuniversiteit Groningen. De opnames veroorzaakten een schok onder seksuologen over de hele wereld man en vrouw zitten totaal anders in elkaar dan altijd was aangenomen. "We weten nu bijvoorbeeld dat de tekeningen op de bijsluiters in tamponverpakkingen niet kloppen", aldus Sabelis, "en dat de clitoris een veel groter gebied inneemt dan bekend was. Dat is iets om rekening mee te houden bij operaties in dat gebied." Het onderzoek was er nooit gekomen zonder de excentrieke rebelsheid van alle betrokkenen. Er werd moeilijk gedaan over het beschikbaar stellen van de MRI-scanner en daarna over het te pubUceren wetenschappelijke artikel. Intussen maakte De Telegraaf stemming door schande te spreken van zulk frivool gebruik van de MRI-

scanner op kosten van de belastingbetaler. Weijmar Schultz, Van Andel, Mooyaart en SabeHs en haar partner voerden het onderzoek half clandestien en in hun vrije tijd uit.

Bezem door NWO Als ze minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zou zijn, zou Sabehs eerst flink de bezem halen door NWO, die ze 'een politieke organisatie' noemt. "En ik zou universiteiten dwingen om beter na te denken over hun core business." Sabelis zou ook korte metten maken met de 'veramerikanisering van de wetenschap' weg met de managerscultuur, weg met de dossiertijgers. Uit de Europese traditie, waarbinnen wetenschap in samenhang met de maatschappij wordt beschouwd, zijn prima ideeën voortgekomen. Ze windt zich op over 'het universitair bedrijf' dat op 'output' drijft. "We worden afgerekend op snelle resultaten. Dat is goed voor de gebaande paden, maar slecht voor vernieuwing." Als je onderzoekers dwingt een bepaald aantal artikelen in gerenommeerde wetenschappelijke bladen te publiceren, doen ze dat wel, zegt Sabelis Maar het is de vraag of de wetenschap daar echt mee gediend is. "Ook nutteloze wetenschap kan wetenschap zijn", betoogde Sabelis op het bijna-doodsymposium. "Het nut is misschien gewoon nog niet bewezen. Juist buiten de grenzen denken, levert vaak nieuwe inzichten op." Sterker nog, SabeHs kent niet veel voorbeelden van wetenschappers die belangrijke doorbraken hebben gemaakt waarvoor ze meteen erkenning kregen. "Meestal worden ze eerst uitgelachen of verketterd. Daarom zijn er antibewegingen nodig, zoals de organisatie rond de Ig Nobelprijs. We moeten elke gelegenheid aangrijpen om de wetenschappeHjke wereld flink op te schudden." Reageren' Mail naar redactie@advalvas vu nl

Niet elk misdrijf is een poHtieachtervolging waard. Net als bij het gebruik van vuurwapens moeten er duideHjke regels over het inzetten van politievoertuigen komen. Dat zegt Jaap Timmer van het Centrum voor Poütie- en VeiHgheidswetenschappen in de Volkskrant, naar aanleiding van de vorige week gepubHceerde inventarisatie van ongevaUen met poHtievoertuigen. In de periode 2005-2007 vielen hierbij elf doden en 483 gewonden. Volgens Timmer moet de poHtieauto worden beschouwd als een dwang- en geweldsmiddel. Agenten zouden precies moeten weten wanneer het gelegitimeerd is om een achtervolging in te zetten of een andere wagen van de weg te drukken. Hij vindt dat er vanwege een kleine overtreding geen riskante achtervolging ingezet zou moeten worden, net zomin als er tegen een winkeldief een vuurwapen wordt gebruikt. [FB)

Proost! De hersenen van zware drinkers kunnen in een periode van vijftien jaar tot wel vijftien procent afnemen. Dat schrijft moleculair bioloog Guus Smit in het Fnesch Dagblad van 21 maart. 'Het verHes aan hersenweefsel wordt zeer duideHjk wanneer er dagelijks zes glazen alcohol worden leeggedronken', aldus Smit. Alcohol veroorzaakt tevens een tekort aan vitamine Bi. Maar niet aUeen de prefrontale cortex, ook de hippocampus heeft onder alcohol te Ujden. Dit heeft weer invloed op het kortetermijngeheugen. Zware drinkers kunnen black-outs krijgen. Ten slotte verdooft een overmaat aan alcohol het deel in de hersenstam dat de hartslag regelt. Daardoor kunnen 'comaziiipers' in coma raken of zelfs overHjden. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen