Ad Valvas 2009-2010 - pagina 25

Opinie 9

ad valvas lo september 2009

Moet de rector de baas worden? Is de gekozen rector magnificus een antwoord op de frustraties onder wetenscinappers? Economiedecaan Härmen Verbruggen en collegevoorzitter René Smit in discussie. MARIEKE SCHILP EN DIRK DE HOOG

I

Universiteitsbestuurders bezondigen zich aan management speak en zijn losgezongen van de wetenschap. Oplossing: een gekozen rector magnificus, die de baas wordt van de universiteit. Dat is de teneur van een opiniestuk dat economiedecaan Härmen Verbruggen samen met collega's van andere universiteiten in de NRC publiceerde. Wat vindt collegevoorzitter René Smit hiervan? En waar zit eigenlijk de pijn?

Waar komt die frustratie vandaan? Verbniggen: "Aanleiding voor ons opiniestuk is de toenemende frustratie over de communicatieproblemen en daaruit voortkomende misverstanden tussen het universitaire bedrijf en de bestuurders, aan alle universiteiten. Een VU-voorbeeld. de discussies dit voorjaar tussen de decanen en het college over de vorming van interfacultaire onderzoeksinstituten. Dat gesprek liep gewoon niet. De boodschap kwam van beide kanten niet over. Ik wijt die miscommunicatie voor een belangrijk deel aan het feit dat de mensen die ons besturen, in de raden van toezicht en de coUeges van bestuur, lang niet meer allemaal uit onze kring van wetenschappers komen. We spreken niet meer dezelfde taal. "Bovendien is er de enorme discontinuïteit in het universitaire beleid. Kijk naar de afgelopen tien jaar aan de VU. Eerst ging het bestuur voor een strategische alliantie met de Technische Universiteit Twente, toen voor een fusie met Windesheim en nu zijn er innige banden met de UvA. De ene keer moeten we de beste on-

derwijsuniversiteit worden, dan weer gaan we voor topresearch. Veel mensen op de werkvloer denken: bekijk het maar, ik ga mijn eigen gang. Hoogleraren en wetenschappers voelen zich steeds minder vertegenwoordigd in het bestuur." Smit: "Veranderingen in strategie horen bij de beleidsdynamiek. Dat heeft weinig te maken met de achtergronden van bestuurders. Ik kom inderdaad niet uit de academische gemeenschap, maar al mijn voorgangers wel, en dit is niet iets van de afgelopen driejaar. En overigens wordt die samenwerking met de UvA in nauwe samenspraak met de faculteiten ingevuld. "Maar er is wel iets aan de hand met de perceptie. Neem de discussie over de nieuwe norm voor contacturen. Het aantal contacturen per week verschilde enorm per opleiding en faculteit. De studenten hadden daar terecht kritiek op. Dus hebben we met z'n aUen, bestuur en decanen, gezocht naar een antwoord, wat resulteerde in de richtlijn van veertien contacturen per week. Ik zeg dan: dit is een mooie richtlijn, een bruikbaar referentiepunt, en als iemand er echt niet mee uit de voeten kan, moeten we erover praten. Anderen zeggen echter: het is de Wet van Smit, we moeten het maar ondergaan en we mogen er niets van vinden." Verbruggen: "Dat bedoel ik met die miscommunicatie." Smit: "De decanen hebben hier allemaal zwaar over meegediscussieerd!" Verbruggen: "Dat ligt toch anders. Wat ik opvallend vind, is dat ik zulke beleidsdiscussies veel makkelijker voer in de de wandelgangen

FEWEB-DECAAN HÄRMEN VERBRUGGEN 'De werkelijkheid is veel te dynamisch om alles te willen regelen'

met mijn collega's. In het bestuurlijk circuit heb ik het gevoel dat de dingen over ons heen komen. Van de invloed van decanen is niet veel meer over, we hebben alleen nog maar adviesrecht."

Hebben de decanen zo weinig in te brengen? Smit: "Ik vind dat Verbruggen zichzelf zwaar onderschat in zijn positie als machtig medebestuurder van deze universiteit. En dat geldt

ook voor het college van decanen. Het college van bestuur is alleen succesvol als de beoogde veranderingen ook gerealiseerd worden. En dat werkt alleen maar als er steun is in de organisatie. Jij zegt: het college van decanen is alleen maar een adviesorgaan, daar kun je overheen lopen. De werkelijkheid is dat ik dat nog niet heb meegemaakt. "Dat laat onverlet dat het weleens misgaat. Dat ik dacht dat we overeenstemming hadden, maar dat de werkelijkheid anders blijkt. De community ofleamers bijvoorbeeld. [De visie dat docenten en studenten in innig, kleinschalig verband en op voet van gelijkwaardigheid zouden gaan samenwerken, red.]. Ik heb dat plan van het vorige coUege geërfd, en uiteraard omarmd; het zou insteUingsbreed zijn overeengekomen, maar van de uitvoering komt weinig terecht." Verbruggen:"Dat klopt, daar wordt nee tegen gezegd." Smit: "Maar als je de notulen van het coUege naleest, staat daarin: wij gaan het doen." Verbruggen: "Hoe gaan die dingen? De meerderheid vond het wel een leuk idee, ook al leek het behoorlijk onuitvoerbaar. We dachten: de bestuurders hebben een visie nodig, een plannetje waarmee ze de boer op kunnen, fotootje erbij, klaar... Zo ging het altijd. Maar wat gebeurt er? Gaat zo'n college van bestuur het ineens serieus nemen, en smart formuleren..." Smit: "Ik ben daar wel van, ja. We debatteren over wat we gaan doen, en dan gään we het ook doen. Een ander voorbeeld. We hebben afgesproken dat we een onderzoeksinstituut van de grond willen krijgen. Als het dan niet meteen blijkt te werken, moetje het niet afblazen, maar je afvragen watje kunt doen om het wél te laten werken. Want we hadden niet voor niets goed nagedacht, en bedacht dat het ons zou helpen om externe fondsen aan te boren." Verbruggen: "Dat is nu het verschil tussen de academische cultuur en managers van buiten, hoe capabel ook. Ik heb in mijn loopbaan tientallen verschillende onderzoeksprogramma's geschreven, dat moest je om de zoveel jaar doen. Je veegde alles bij elkaar, schreef op wat je deed. Iedereen het ermee eens? Klaar. In de la ermee, dan kijken we er vier jaar niet meer naar. Want de werkelijkheid is veel te dynamisch om aUes te wiUen sturen en regelen. Natuurlijk heb je beleid nodig. Wil je talenten ontwikkelen? Dan trekje goeie mensen aan, je regelt hogere beloningen. Daar is geen gedetaUleerd plan voor nodig -je doet het intuïtief, vanuit het voortdurende streven naar kwaliteit." Smit: "Maar Härmen, we zitten toch niet voor de lol allemaal onzinplannetjes voor juUie te ontwikkelen? Wat besturen lastig maakt, is dat de universiteit een organisatie is met meerdere gezichten. Aan de ene kant heb je de excellente wetenschappers met de benodigde vrijheden die erbij horen. Aan de andere kant staan de universiteiten onder druk. We verkeren in zwaar weer - kijk straks maar wat er in de miljoenennota over ons staat. Er moet ook gewoon gepresteerd worden. Natuurlijk is de universiteit geen koekjesfabriek. Daarom moetje veel keuzes in het primaire proces van onderwijs en onderzoek aan de professionals zelf overlaten. Als we willen voorkomen dat het beleid losgezongen wordt van de werkelijkheid, moeten we voortdurend op tijd met elkaar het gesprek aangaan. We moeten de decanen, directeuren en andere betrokkenen vooraf bij de beleidsontwikkeling betrekken." Verbruggen: "Daar zit wellicht het grote pijnpunt. Tien jaar bestuur overziend, constateer ik dat het gesprek meestal pas nä een beleidsinitiatief plaatsvindt. Daardoor is het doorgaans een ongemakkelijk gesprek, waarbij faculteiten in de verdediging schieten en de hakken in het zand zetten. Dat leidt niet tot een constructieve dialoog, maar tot verzet en geklier. En dat leidt weer tot een gebrek aan motivatie bij het personeel en het verlies van vertrouwen in die mensen daarboven die het allemaal weer topdown hebben zitten bedenken."

En met een gekozen rector gaat liet beter? Verbruggen "Voordeel is dat een gekozen rector vooraf moet uitleggen wat hij van plan is, en er een discussie komt over welke richting de universiteit uit wil. In veel landen is zo'n gekozen rector magnificus een al lang bestaande traditie. Nu is de rector te veel weggezogen bij de hoogleraren en het college van decanen. Er is onderling geen binding meer, want we weten niet vooraf wat er gaat gebeuren. Wanneer de wetenschappelijke staf de rector magnificus kiest, versterk je de universitaire gemeenschap en vergrootje het draagvlak. Met iemand uitje eigen midden is het beter discussieren." Smit: "Zo'n rector zal toch zijn steun moeten organiseren. Een rector die gekozen is en denkt nu heb ik een mandaat voor vier jaar, ik kan

BESTUURSVOORZITTER RENE SMIT 'Maar Härmen: we zitten toch niet voor de lol allemaal onzinplannetjes voor jullie te ontwikkelen?'

weer alle kanten op - daar kennen we genoeg democratische voorbeelden van en daar schieten we ook niet altijd veel mee op. Maar je hebt wel een punt. De samenspraak tussen coUege en decanen moet beter. De decanen moeten belangrijker worden, we moeten eerder met elkaar in gesprek".

IVIoet de rector dan toch maar de baas worden? Verbruggen: "Ja, want dan ligt het primaat duidelijk bij de wetenschap en gaat het meer over de inhoud." Smit: "Nee. Essentieel is dat college van bestuur en decanen samen de verantwoordelijkheid nemen voor de koers van de VU. De helft van de universiteitsvoorzitters heeft een academische achtergrond, de andere helft niet. Gaat het juist bij die eerst helft zoveel beter? Dat geloof ik toch niet." Het opiniestuk 'Maak de rector hoofd van de universiteit' uit NRC Handelsblad van 2 september, IS te lezen op www advalvas.vu nl onder 'opinies' Reageren"? Mail naar redactie@advalvas vu.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen