Ad Valvas 2009-2010 - pagina 237

ad valvas 28 januari 2010

het verdwijnende verhaal 7

Minder praten werkt beter Wordt het levensverhaal in de psychiatrie verdrongen door pillen? Psychiaters Willem van Tilburg en Witte Hoogendijk over het belang van de persoonlijke geschiedenis.

CASUS De patiënt is een 15-jarige vwo-leerlinge die ernstig ondervoed is VROEGER In de jaren zeventig ontdekte men dat de interactie binnen het gezin samenhing met de problemen van mensen. Veel behandelaars dachten dat een op prestatiegerichte moeder automatisch de oorzaak van de ziekte van haar dochter was. NU Uit onderzoek blijkt dat anorexiapatiënten een verstoorde hersenfunctie hebben. Die is echter nog niet met medicijnen te behandelen, daarvoor wordt gedragstherapie gebruikt. Het gezin blijkt niet de oorzaak van de problemen, maar kan die wel in stand houden.

TEKST: FLOOR BAL FOTO: PETER SMITH

Een depressie bestrijden met pillen, een trauma behandelen door pieptonen te laten horen. In de huidige psychiatrie en psychologie lijkt weinig ruimte te zijn om jarenlang op de divan je levensgeschiedenis uit te spitten. In de jaren nul is de manier van werken in de geestelijke gezondheidszorg veranderd. Verzekeringsmaatschappijen eisen dat de gebruikte behandelingen wetenschappelijk bewezen en efficiënt zijn. Gedragstherapie in combinatie met medicijnen is steeds vaker het antwoord op verschillende problemen. Verdvwjnt hiermee de ruimte om uitgebreid naar het levensverhaal van een patiënt te vragen. En is dat eigenlijk erg?

wijl de invloed van iemands leven al uitgebreid wetenschappelijk in kaart is gebracht."

Eerste hulp

Drie gesprekken Op papier lijken Witte Hoogendijk en Willem van Tüburg lijnrecht tegenover elkaar te staan. Hoogendijk is hoogleraar biologische psychiatrie. Gepromoveerd op de lichamelijke kant van depressies en nu specialist in de invloed van erfelijkheid op psychiatrische afwijkingen. Emeritus hoogleraar algemene psychiatrie Willem van Tilburg werkte vanaf de woelige jaren zeventig, de jaren van de antipsychiatrie, in de bekende Amsterdamse Valeriuskliniek. Nadat hij als psychiater opgeleid was, liet hij zich ook bijscholen tot psychoanalyticus.

CASUS De patiënt is een 32jarige Afghanistanveteraan met herbelevingen en slaapproblemen VROEGER In de jaren tachtig schreef psychiater Bastiaans LSD voor aan patiënten met een ooriogstrauma. Zijn theorie was dat door de drugs oude herinneringen naar boven gehaald konden worden. Daarna werden ze in psychotherapie uitgebreid besproken. Hij claimde hier grote successen mee. Nü De LSD-therapie is in het verdomhoekje beland, nu blijkt dat veel hervonden herinneringen vals zijn. Het effect ervan is bovendien nooit aangetoond. Sowieso blijkt het eindeloos herkauwen van ervaringen niet de juiste methode om mensen met trauma's te behandelen. Hoogendijk: "Je moet mensen wel de gelegenheid geven om erover te verteilen, maar niet als ze zelf niet willen."

Een vier

Willem van Tilburg en Witte Hoogendijk (r)

Zien zij het levensverhaal uit hun vakgebied verdwijnen? Alleen maar pillen voorschrijven, doet de man van de biologische kant, Witte Hoogendijk, niet. Natuurlijk vraagt hij altijd naar de achtergrond van een patiënt. Hoeveel tijd hij daarvoor heeft, hangt van de behandeling af. Bij therapieën voor mensen met een gestoorde rouwverwerking, heeft hij zestien keer voor een volledige behandeling. "Dan beperkt het levensverhaal zich tot drie gesprekken." Aan de andere kant heeft Willem van Tilburg vroeger als psychoanal3rticus echt niet eindeloos naar verhalen uit de oude doos geluisterd. Binnen de gesprekstherapie vroeg hij voornamelijk naar eerdere gebeurtenissen om iemands sterke en zwakke punten te achterhalen. "In de jaren zeventig al was ik niet puur van de psychoanalyse of van de biologische psychologie. Ik zat er altijd tussenin."

Evidence based

praktijk gaan artsen nu van een hypothese uit." Dat is maar goed ook, vindt hij. "Dit is veel efficiënter." Hetzelfde geldt voor de psychiatrie waar therapieën tegenwoordig evidence based moeten zijn. Het heeft tenslotte geen zin om een patiënt te behandelen tenvijl je niet eens weet of de methode werkt.

Hersenchemie Hoe belangrijk is de familiegeschiedenis eigenlijk nog, nu blijkt dat hersenchemie een grote rol speelt bij psychiatrische ziekten? "Is er een

'Empathie is belangrijker dan de hoeveelheid vragen'

Is het de schuld van de snelle maatschappij dat er minder tijd is voor patiënten? Dat is te gemakkelijk gezegd, vindt Van Tilburg. Volgens hem is de beperktere ruimte voor het levensverhaal inherent aan de manier van werken die tegenwoordig overal in de geneeskunde gebruikelijk is. Coassistenten moesten vroeger een voUedige status invuUen. "Als iemand met buikpijn kwam, vroeg je routinematig ook uitgebreid naar zijn hoofd." In de dagelijkse

verschü tussen de twee?" lacht Hoogendijk. Hij legt uit dat ervaringen en herinneringen in de hersenen worden opgeslagen en zo de werking ervan beïnvloeden. Voorlopig kan een behandelaar daar bij individuele patiënten nog niets mee. "Je kunt niet iemands hersenchemie onderzoeken." Voor onderzoekers wordt de hersenwerking wel steeds belangrijker. "Neurobiologisch kennis neemt exponentieel toe, ter-

De beslissing te gaan studeren, vond ik erg moeilijk. Alleen: als ik het nu niet deed, zou ik het nooit meer doen. Ik werkte als assistent productmanager voor reisorganisatie Thomas Cook. Ik stelde reisgidsen samen en bepaalde het aanbod in Frankrijk en Zwitserland. Twee keer per jaar, voor de zomer- en de winterreizen, mocht ik op reis. Dan huurde ik een auto en bezocht ik zo'n 25 accommodaties per week. Ik had er plezier in, maar ik wilde niet de rest van mijn leven in het toerisme blijven. Met mijn hbo-diploma had ik niet zoveel opties, Ik wist niet wat ik anders kon. Mijn zus en vrienden die aan de universiteit studeerden, hadden meer

kans op een leuke baan. Toen Thomas Cook ging reorganiseren, zag ik hoe dat fout ging: mensen met veel kennis werden uitgezwaaid. Dat moest toch anders kunnen. Zo ontstond mijn interesse in hoe organisaties werken. Na de eerste open dag op de VU, voelde het goed. Alle twijfel verdween. Natuurlijk gaf ik een vast salaris op en moest ik een lening nemen. Maar daar wilde ik me niet door laten beperken. Na de premaster begon ik met de master beleid, organisatie en communicatie. In het begin moest ik heel erg wennen. Voor het eerste tentamen las ik het hele boek. Ik dacht dat ik de stof goed kende, maar ik haalde een

Voor patiënten is het niet noodzakelijk dat er eindeloos naar ze geluisterd wordt, maar dat ze zich gehoord voelen, menen beide psychiaters. Van Tilburg speculeert dat een goede relatie met een therapeut een placebo-effect heeft. "Hoeveel tijdje ook hebt, de empathie is belangrijker dan de hoeveelheid vragen." Al was er in voorgaande decennia misschien meer tijd voor de levensgeschiedenis van een patiënt, toch is de patiënt erop vooruitgegaan. Want niemand is gebaat bij langdurige therapieën die simpelweg niet werken. En voor een succesvolle therapie zijn de empathie en vakkundigheid van de behandelaar belangrijker dan de tijd die er voor de behandeling is. Dat blijkt ook op de Eerste Hulp, waar Hoogendijk af en toe mensen in acute psychische nood

CASUS De patiënt is een 28-jarige dakdekker die meerdere malen per dag coke snuift VROEGER Alcoholisme en drugsgebruik werden ook in de jaren zeventig als een verslaving gezien. Maar men vermoedde toen dat de basis ervan in jeugdervaringen en karakterfouten te vinden was. Gesprektherapie was de belangrijkste behandelmethode. NU Verslaving blijkt geen kwestie van een slap karakter, maar voor een belangrijk deel uit erfelijkheid voort te komen. Naast gespreksen gedragstherapie worden ook medicijnen voorgeschreven die de zucht onderdrukken.

spreekt. Hij gebruikt speciale gesprekstechnieken zodat de patiënt toch tevreden naar huis gaat. "Ook in korte tijd kan er een klik tussen de patiënt en therapeut zijn." Reageren? Mail naar: redactie@advalvas.vu.nl.

vier. Toen vroeg ik me even af of het de goede keuze was. Met tips van medestudenten haalde ik mijn volgende tentamens wel. Daarna heb ik nooit meer getwijfeld. Op het hbo leer je maar één zienswijze. Hier moet je verschillende perspectieven toepassen en verder kijken dan je neus lang is. Op het papiertje dat ik nu ga halen, ben ik trots. Marleen Beukers, masterstudent beleid, organisatie en communicatie, opgetekend door Floor Bal.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen