Ad Valvas 2009-2010 - pagina 257

wetenschap 7

ad valvas 4 februari 2010 Elly Konijn wint onderwijs- én onderzoeksprijs

Spelen met emoties

>Kort Olympisch schaatspak Het schaatspak dat de Nederlandse ploeg bij de komende Olympische Spelen zal dragen, is deels gemaakt van de stof pol3rurethaan, die in zwempakken nou juist verboden is. De stof vergroot het drijvend vermogen bij zwemmers, bij schaatsers helpt de stof de luchtweerstand zo laag mogelijk te houden. Het pak is onder meer ontwikkeld door bewegingswetenschappers van de VU en getest door de studentenschaatsers van Skits. Er heerst veel geheimzinnigheid rond het nieuwe pak. Betrokkenen hebben een geheimhoudingsverklaring moeten tekenen. Toch lekten er deze week gegevens uit naar persbureau ANP. De Nederlandse schaatsbond is bang dat andere landen het pak alsnog snel gaan namaken als de samenstelling bekend wordt. (WVj

Merk maakt sterk

Konijn: 'Ik ben oprecht betrokken bij mijn studenten en draai geen nummertje af'

Jongeren worden wel degelijk agressiever van gewelddadige games, zegt communicatiewetenschapper Elly Konijn. TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: PETER SMITH

In hetzelfde jaar door de faculteit worden gekozen tot docent van het jaar én de facultaire onderzoeksprijs krijgen, het zal niet veel onderzoekers gebeuren. Communicatiewetenschapper Elly Konijn (faculteit Sociale Wetenschappen) dus wel. Vorig jaar werd ze in mei door haar studenten gelauwerd vanwege 'de passie en het geduld waarmee ze haar kennis en kunde overdraagt'. Op 8 januari kreeg ze de facultaire onderzoeksprijs 2009 omdat ze zich volgens de jury onder meer 'onderscheidt in originaliteit en zich in het publieke debat mengt'.

Verfstrepen op kostuum Konijn was verrast dat ze de onderzoeksprijs nu kreeg, omdat ze als leidinggevende van haar afdeling de laatste tijd nogal veel bezig was met organisatorische zaken. Haar onderzoek komt er grofweg op neer dat ze zich bezighoudt met emoties en de media. AanvankeHjk bestudeerde ze, als psycholoog, emoties bij acteurs op het toneel. Zo'n dertig jaar later vindt ze haar onderzoeksobjecten in een breed scala aan media, van theater en film en televisie tot videospelletjes en de virtuele (digitale) wereld in het algemeen.

Bij de toneelacteurs ging het om de gespeelde emoties die zij vertolken in hun rol en de onderliggende, echte emoties. Konijn geeft het voorbeeld van de actrice Oda Spelbos, die zo geprezen werd om de levensechte emoties in een bepaalde rol, en desgevraagd verklaarde dat ze zich realiseerde dat ze op een pasgeverfde stoel zat en dat het publiek de verfstrepen op haar kostuum zou zien zodra ze zou opstaan.

Aduldbonen eten Acteurs gebruiken de stress die ze ondervinden als ze voor een voUe zaal staan, en zetten die om in het verdriet, de ontzetting of de blijdschap die nodig is voor de scène op dat moment. Konijn mat hun hartslag voor, tijdens en na het acteren, koppelde dat aan een videoregistratie en bracht zo hun emotionele huishouding in kaart. Dat was de basis voor haar proefschrift Acteurs spelen emoties, waarin ze haar onderzoeksresultaten duidde aan de hand van de emotietheorie van psycholoog Nico Frijda, haar leermeester. Die emotietheorie komt erop neer dat emoties te maken hebben met de evaluatie van de situatie op een bepaald moment, de belangen die er op het spel staan. Voordat ze psychologie ging studeren, is Konijn zelf twee jaar naar de theaterschool gegaan. "Maar dat was de tijd datje een gebakken ei moest spelen en datje adukibonen at. Dat vond ik zo vaag dat ik eerst een halfjaar door Afrika ben gaan reizen en toen psychologie ben gaan doen."

Pijnlijke geluidssignalen Toen Konijn afstudeerde, kwam de pc in opmars en zette zij zich ook nog aan een studie

Performance in de collegezaal Haar niet-vottooide opleiding aan de theaterschool komt docent communicatiewetenschap Elly Konijn, Winnares van de onderwijsprijs én van de onderzoeksprijs van de faculteit Sociale Wetenschappen, goed van pas in de collegezaal. "Ik weet hoe ik me verstaanbaar moet maken op de achterste r i j " , zegt ze. Ik kijk iedereen aan, stel vragen aan studenten in de hele zaal. Je hoeft er maar een paar uit te pikken. Die interactie met een student heeft een soort aanzuigende werking op de studenten die er omheen zitten. Maar het zijn geen truukjes die ik toepas, benadrukt Konijn. "Ik ben oprecht betrokken bij mijn studenten, draai geen nummertje af, en vind het ook echt leuk." Ik maak er ook een beetje een performance van, met dia's, filmpjes, een grapje tussendoor, maar ook veel theorie en onderzoek. Ik improviseer ook. Juist omdat ik goed ben voorbereid, mijn verhaal op orde neb, weet waar ik moet beginnen en waar ik naartoe wil, kan ik snel inspelen op wat er gebeurt in de collegezaal. Intussen kijk ik als het ware van buiten naar mezelf en bekijk ik mezelf voortdurend kritisch: spreek ik hard genoeg, niet te snel? Dwaal ik niet te veel af?"

sociaal-wetenschappelijke informatica. De multidiscipline zit Konijn in het bloed. Geknipt voor het soort onderzoek waarin psychologie, mediastudies, communicatiewetenschap, informatica, theaterwetenschap en tal van andere disciplines worden gecombineerd. Interessant is het onderzoek I wish I were a Warrior, over de effecten van gewelddadige videospelletjes op puberjongens, waarvan Konijn onderzoeksleider was. De jongens speelden realistische en niet-realistische, gewelddadige en niet-gewelddadige spelletjes en daarna een spelletje waarbij ze een tegenspeler via een koptelefoon geluidsstoten konden toedienen die varieerden van onschadelijk tot zeer pijnlijk (althans, dat werd ze verteld). Een deel van de jongens die net tevoren een gewelddadig spelletje hadden gespeeld, schrok er niet voor terug zijn tegenstander te belagen met maximaal pijnlijke geluidssignalen. "Dat heeft voor een deel te maken met de werkelijkheidstoekenning van de jongens aan de spelletjes", zegt Konijn. "Hoe realistischer zij die spelletjes vinden, hoe meer zij zich identificeren met de gewelddadige, agressieve personages."

Virtueel en fysiek De mate waarin mensen een virtuele werkelijkheid als 'echt' ervaren, waarin ze dus emotioneel betrokken raken, heeft ook invloed op hoe de informatie blijft hangen. Dat is althans Konijns hypothese, naar aanleiding van studies die ze heeft gedaan met mensen die ze naar een filmpje liet kijken. V^ie vlak daarvoor aan stress werd blootgesteld (een tweede persoon kwam net iets te dicht naast ze zitten, of ze werden eerst geconfronteerd met een verfilmde hartpunctie) had meer informatie uit het filmpje opgepikt dan wie die stress niet had. Ook ervoeren deze personen het filmpje meer als 'echt', al was er van tevoren expliciet vermeld dat het filmpje niet echt was. "Dat mensen van fictie leren, dat er informatie blijft hangen die iets over onze werkelijkheid zegt, wisten we wel, maar hoe emoties daarin meespelen, weten we nog nauwelijks", aldus Konijn. "Met de komst van al die nieuwe media, het internet, en het feit dat jongeren zich net zo gemakkelijk bewegen in de virtuele als in onze eigen, fysieke wereld, is er nog enorm veel te onderzoeken." Reageren"? Mail naar redactie@advalvas.vu nl

Het dragen van merkkleding geeft sommige vrouwen meer zelfvertrouwen en maakt ze beter in het uitvoeren van cognitieve taken. Dat blijkt uit een experiment van communicatiewetenschapper Sophie Dekker. Ze liet veertig vrouwen een merkcolbert dragen en evenveel hetzelfde colbert, maar dan merkloos. Vrouwen die het merkcolbert droegen rapporteerden een hoger zelfvertrouwen. Dat effect was vooral sterk bij materialistisch ingestelde vrouwen. Bij deze groep bleek ook de score op de cognitieve taken significant hoger te worden als ze wisten dat ze merkkleding droegen. Het onderzoek bevestigt eerdere aanwijzingen dat het gebruik van merken het zelfbeeld, en zelfs het gedrag kan beïnvloeden. Dat merken ook invloed kunnen hebben op cognitieve prestaties, was nog niet eerder aangetoond. (DdH)

Weduwnaars overlijden sneller Na het overlijden van hun partner hebben oudere weduwmaars tijdelijk een verhoogd overlijdensrisico. Dat blijkt uit onderzoek waarop Maurice Guiaux vrijdag 5 februari promoveert. Guiaux vermoedt dat mannen na het overlijden van hun vrouw slechter voor zichzelf gaan zorgen. Guiaux. "De mensen in het onderzoek waren in 1992 ouder dan 55 jaar. Het is een generatie waar nog het standaard patroon was dat de vrouw boodschappen deed en kookte. Bovendien zijn vrouwen vaak de spU in het netwerk, zij zijn gewend om steun en contacten te organiseren." Weduwnaars die veel contact met kinderen en familie hebben, hebben minder kans op overlijden Weduwes hebben geen verhoogd sterfterisico en hun sterfterisico wordt nog lager als ze veel steun ontvangen na partnerverlies. Deze contacten zijn erg belangrijk omdat ze de nabestaanden beschermen tegen sociale eenzaamheid. (FB)

In dialoog Joden, christenen en moslims die met elkaar in dialoog gaan, geloven dat dit leidt tot meer wederzijds begrip. Dat blijkt uit onderzoek van sociaal wetenschapper Rachel Reedijk, die op 9 februari promoveert. Reedijk noemt het de contacthypothese. De meeste deelnemers zijn wars van waarheidsclaims en agressieve missies (zeg maar de WUders-benadering), maar houden er evenmin van de verschillen weg te poetsen. Daarom vermijden ze religieuze discussies. Deelname aan eikaars religieuze rituelen is eigenlijk niet toegestaan, maar er wordt toch gezocht naar manieren zonder de rituele regels te overtreden, bijvoorbeeld bij interreligieuze begrafenissen. Alle geïnterviewden bevestigen dat vooroordelen afnemen door persoonlijk contact, maar velen menen dat vooral de ander van zijn vooroordelen verlost moet worden. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen