Ad Valvas 2009-2010 - pagina 139

poëzie 9

ad valvas 19 november 2009

Marokkaanse dichter Laäbi over zijn geëngageerde gedichten

1k wilde de achterstand inhalen' Abdellatif Laäbi zat acht jaar in de gevangenis vanwege zijn kritische poëzie. In Amsterdann werd hij ondervraagd door studenten Frans.

leggers van de mensenrechtenbeweging."

Gevaarlijke zielrte In Nederland rijst vaak de vraag of de band die Marokkanen met het land van hun ouders, of grootouders hebben, te sterk is. De mentaliteit die men terugziet bij Marokkaanse Nederlanders, verschilt van die van de Marokkaanse Fransen die makkelijker lijken te gedijen. Laäbi vindt dat allochtonen niet voUedig hoeven te assimileren. "Als burger heb je plichten. Je moet de regels en de wetten respecteren van het land waarin je woont. Maar dat wil niet zeggen dat je je afkomst moet verloochenen. Identiteit is meervoudig. Waarom zou je de verschillende componenten waaruitje bestaat afwijzen om te integreren?"

TEKST: K A R I M ABBARA FOTO: JACQUES SASSIER [GALLIMARD]

Zijne Majesteit de Boom zit op de troon zonder te regeren hij richt geen verderf aan heft geen belasting verplicht de jeugd met de vlag te dienen verslijt met elke nacht een maagd en hoeft met te liegen hij IS de volstrekt rechtvaardige koning

'Vrouwen waren in IVIarokko de grondleggers van de mensenrechtenbeweging'

(uit het Frans vertaald door Hafid Bouazza)

Kraakheldere poëzie aan het adres van wijlen koning Hassan II, de volstrekt onrechtvaardige koning in de ogen van de Marokkaanse dichter AbdeUatif Laäbi. De kleine Laäbi [6y] sukkelt door zijn gevangenistijd al jaren met zijn gezondheid. Maar hij oogt jong en levendig. Op uitnodiging van oud-VU hoogleraar Fouad Laroui, nu hoogleraar Arabische taal en cultuur aan de UvA, bracht Laäbi onlangs een bezoek aan Amsterdam. In het PC Hoofthuis gingen UvA-studenten Franse letterkunde uitvoerig in op het blad Souffles, dat in de jaren zestig een culturele revolutie in Marokko veroorzaakte. Laäbi richtte het op in 1966. Souffles was bedoeld als een podium voor jonge dichters. Maar al snel werd het blad een verzamelplaats voor een nieuwe kritische generatie kunstenaars. De jonge dichters, cineasten, toneelmakers en beeldend kunstenaars waren van arme komaf. Maar ze bleken over enorm veel talent te beschikken. Prix Goncourt-winnaar Tahar Ben Jelloun, de Joodse militante activist Abraham Serfaty, de 'Marokkaanse Rimbaud' Mohamed Khaireddine, allen werkten ze mee aan een blad dat een culturele heropleving in Marokko veroorzaakte. "Souffles was een noodzaak", zegt Laäbi. "In Europa had er eeuwenlang een geleidelijke, literaire ontwikkeling plaatsgevonden. In Marokko daarentegen hanteerden schrijvers in de jaren zestig nog een Middeleeuwse stijl. Ik wilde met Souffles de achterstand inhalen."

Arabische muzikaliteit De instrumenten voor de literaire inhaalslag waren poëzie en de Franse taal. Laäbi werd door journalisten heftig aangevallen omdat hij in het Frans schreef. "Zij beschouwden Franstalige literatuur als een reproductie van het kolo-

'De zoektocht naar mijn eigen identiteit gaat elke dag door' niaKstische systeem. Maar voor mij en mijn collega's betekende schrijven in het Frans een duidelijke breuk met de verouderde Arabische literatuur", vertelt hij. Dat Laäbi in het Frans schrijft, maakt hem overigens nog geen Franse schrijver. Zijn poëzie IS van een opstandigheid die men vaker aantreft in de Arabische literatuur. De Arabische poëzie is veel meer dan de Europese politiek geëngageerd. Een reden is dat veroordeling van

Abdellatif Laäbi: 'Nationalisme is een zeer gevaarlijke ziekte'

schrijvers in de Arabische wereld nog aan de orde van de dag is. Een ander Arabisch element is het ritme van Laäbi's poëzie. De muzikaliteit van het Arabisch, de taal die hij van huis uit spreekt, sijpelt door in zijn Franse woorden.

Strijd van vrouwen Laäbi, die geboren werd in een bescheiden arbeidersgezin, herinnert zich het moment nog goed dat hij zich realiseerde dat er iets mis was met het systeem in Marokko. "Toen in 1965 demonstrerende studenten in Agadir, Casablanca en andere grote steden door het Marokkaanse leger bruut werden verjaagd, besefte ik dat niet alleen een buitenlandse macht ons kon onderdrukken, maar ook onze eigen regering." De poëzie van Laäbi is onlosmaldijk verbonden met zijn politiek activisme. Zijn culturele revolte ontaardde al snel in een politieke revolte. Hij voegde zich bij de extreem-linkse, ondergrondse beweging Ila Al Amam (Vooruit) van zijn Joodse kameraad Abraham Serfaty. Dit resulteerde in 1973 in een proces tegen Laäbi en de andere leden van de beweging. Saillant detail is dat tijdens de rechtszaak stapels uitgaven van Souffles op het bureau van de aanklager lagen, die het bewijs tegen de beweging moesten vormen. Laäbi werd veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf Hij kwam twee jaar eerder vrij door grote internationale druk. In deze

tijd kwam ook de mensenrechtenbeweging in Marokko tot stand, met name door de arbeid die vrouwen leverden. Laäbi "Het waren de vrouwen in Marokko die ons hielpen toen we in de gevangenis zaten. Echtgenoten, zussen, moeders, grootmoeders deden waar wij als gevangenen niet meer toe in staat waren. Ze leverden bewijsstukken, maakten onze situatie bekend aan de buitenwereld, alarmeerden de publieke opinie. De vrouwen waren de grond-

Laäbi beschouwt zijn eigen identiteit als een 'open identiteit die constant aan verandering onderhevig is'. "De zoektocht naar mijn eigen identiteit gaat elke dag door." Het zijn woorden van een wereldburger uit Marokko, een land met een zeer bonte samenleving. Als men in Nederland over de Marokkaan praat, wordt er enkel onderscheid gemaakt tussen de Arabier en de Riffïjnse Berber. Het gaat nooit over de Sous-berbers, de bewoners van de MiddenAtlas, de Saharabewoners en het zwarte deel van de bevolking. In de tijd dat Laäbi jong was, zag je in de straten van de grote steden nog vele Europeanen en woonden er nog zo'n 250.000 Joodse Marokkanen in Marokko. De groep Joodse Marokkanen, (het leeuwendeel woont nu in het buitenland) is inmiddels uitgegroeid tot één miljoen. Daarmee beslaan ze bijna een kwart van de Marokkaanse diaspora. Wie de kleurrijke Marokkaanse samenleving erkent, begrijpt Laäbi's tolerante en open wereldbeeld. Hij veroordeelt de annexatie van de Westelijke Sahara en pleit al sinds de jaren zestig voor autonomie. "Ikvind datje een volk geen nationaliteit mag opleggen. Ik heb altijd de keuzevrijheid van de Sahara-bewoners gesteund. Nationalisme is een zeer gevaarlijke ziekte. Dat heeft de geschiedenis ons geleerd."

Niet Idaar

De jaren van gevangenschap liggen ver achter hem. Als Laäbi zich in 1985 vestigt in het kalme Creteil bij Parijs, wordt hij hetzelfde jaar benoemd tot Commandeur dans 1'Ordre des Artes et des Lettres. Laroui wijst tijdens het college op de uitgave van Laäbi's meest recente roman Lefond de la jarre (2002). Lefond de lajarre is gepubliceerd bij uitgeverij Gallimard, de meest prestigieuze uitgeverij binnen het Franse taalgebied. Bovendien werd het boek uitgegeven binnen de collectie 'La Blanche', een collectie die voorbestemd is voor de belangrijkste schrijvers.' De vaak gelauMartelaren van de hoop werde Laäbi haalt er zijn schouders over op. Hij heeft bijgedragen aan een cultureel ontwikkeld Van de talloze dichtbundels, romans, essays, Marokko en een socialere samenleving. Maar hij vertalingen en kinderboeken die Abdellatif Laäbi is nog lang niet klaar. Hij mengt zich nog vaak heeft geschreven, zijn maar twee dichtbundels in het publieke debat en zet zijn strijd voor een in het Nederlands vertaald: Hef continent van democratisch Marokko voort. de gave, vertaald door Bart Vonck, (Uitgeverij P, 2007) en Geschiedenis van de zeven martelaren Het coUege in het PC Hoofthuis loopt flink uit. Laäbi neemt alle tijd om de vragen van de van de hoop, en grafredes gemerkt met het bloedrode brandijzer, vertaald door Marianne van studenten te beantwoorden. Het applaus naderOphuijsen, (Uitgeverij Hiwar, 1985), dat alleen nog hand ontvangt hij met een bescheiden knikje. antiquarisch verkrijgbaar is. Verder is een aantal gedichten opgenomen in verzamelbundels met Arabische poëzie. Wie meer van deze Marokkaanse dichter wil lezen, zal dat in het Frans of in de Engelse vertalingen moeten doen. Voor meer informatie zie: laabi.net.

Reageren' Mail naar redactie@advalvas vu nl Karim Abbara is student reporter Wil je ook meewerken' Ga naar advalvas vu nl > meeschrijven

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen