Ad Valvas 2009-2010 - pagina 153

wetenscha

ad valvas 3 december 2009

7

>Kort Groeilijnen in schelpen Schelpen hebben periodieke groeilijnen, net zoals de jaarringen van bomen. In die groeilijnen worden ook veranderingen in de omgeving vastgelegd, zoals de wisselende watertemperatuur en de samenstelling van het water. Zo kunnen die schelpen inzicht verschaffen in de gevolgen van klimaatveranderingen. Dit blijkt uit het promotieonderzoek van paleoklimatoloog Emma Versteegh waarop zij 2 december promoveerde. Zij onderzocht of zoetwatermosselen uit archeologische opgravingen langs de Maas en Rijn kunnen dienen als archief voor overstromingen en droogtes in de afgelopen duizenden jaren. Inzicht in de rivierdynamiek tijdens deze periode is belangrijk voor het begrip van de gevolgen van de huidige klimaatverandering. Dat kan weer helpen bij het voorkomen van overstromingen en droogtes in de Maas en Rijn. Dankzij de door Versteegh geanalyseerde schelpen kunnen droge zomers met een lage waterstand in de Maas worden herkend. (PB)

Ritssluitingen in hersenen

Psycholoog Van der Werf in zijn eigen bed: 'Slechte slapers hebben andere hersenen dan goede slapers'

Slapend leren autorijden Het nieuwste lid van de Jonge Akademie Inoudt proefpersonen uit hun slaap. TEKST: FLOOR BAL FOTO: PETER VALCKX

Een psycholoog die slaaponderzoek doet, moet zich wel met- droomanalyse bezighouden. Niet dus. Ysbrand van der Werf, het nieuwste lid van de Jonge Akademie, is meer van het harde wetenschappelijke onderzoek. Er zijn drie manieren om slaaponderzoek te doen, vertelt de neuropsycholoog. Door gezonde en slechte slapers in de MRI-scanner te leggen, kunnen de verschillen in hun hersenwerking bestudeerd worden. Je kunt ook gewone slapers tijdens hun slaap storen en kijken wat er gebeurt. Proefpersonen kunnen ook voor en na een slaapperiode testen uitvoeren. Hiermee kan de invloed van slaap aangetoond worden.

Trainen met je ogen dicht De laatste methode paste Van der Werf toe bij zijn recente onderzoek naar het oefenen van motorische taken. Het was al bekend dat als mensen voor het slapen bepaalde oefeningen doen, ze diezelfde oefeningen als ze wakker

Slaapregister > GOEDE EN SLECHTE SLAPERS kunnen zich alvast aanmelden voor het Nederlands Slaap Register dat eind 2009 van start gaat. > Het Is een GROOTSCHALIG ONDERZOEK naar het slaapgedrag van Nederlanders. > Deelnemers wordt af en toe gevraagd op de website vragenlijsten in te vullen en ONLINE TESTJES te doen. > Het slaapregister is een samenwerkingsverband van het VUmc, het Leids Universitair medisch centrum, wetenschapsoi^anisatie NWO en het Nederlands Instituut voor Neuroscience van de KNAW. > Aanmelden kan via INFO@SLAAPREGISTER.NL.

worden, beter uitvoeren. "Het is speculatie, maar de theorie erachter is dat tijdens de slaap de gebeurtenissen van de voorgaande dag opnieuw worden afgespeeld. Door die herhaling worden de nieuwe herinneringen in de hersenen vastgelegd", aldus Van der Werf Hij onderzocht of dit ook werkte bij het observeren van bepaalde handelingen. Zijn proefpersonen keken naar een film van iemand die een speciaal ritme met zijn vingers trommelde. Daarna gingen ze slapen. De deelnemers bleken daarna dat ritme beter te kunnen trommelen. "Blijkbaar draait het niet alleen om fysiek oefenen, maar kun je ook door observatie leren. Dat kan nuttig zijn voor patiënten die een hersenbloeding hebben gehad en bepaalde bewegingen opnieuw moeten aanleren. En als je het op rijlessen toepast, kan het je veel geld schelen."

Niet tussen de oren slaapproblemen worden vaak gekoppeld aan psychische problemen als stress. Dit jaar toonde Van der Werf echter aan dat slechte slapers andere hersenen hebben dan mensen zonder slaapproblemen. Hij legde 23 proefpersonen met insomnia in een MRI-scanner en ontdekte dat zij op een bepaalde plek in de orbitofrontale cortex een kleinere dichtheid van het hersenweefsel hebben. "We hadden tijdens andere onderzoeken al gezien dat de hersenactiviteit in dat gebied bij slechte slapers verminderd was. Het was geen totale verrassing." Het is niet zo dat de hersenmassa door het gebrek aan slaap vermindert. "Dan zouden de mensen die het langst slecht sliepen, de grootste verandering op die plek moeten hebben. Dat was niet zo." De kleinere hersenmassa in dit hersengebied heeft niet alleen invloed op het slapen. "De orbitofrontale cortex is ook belangrijk bij het nemen van beslissingen. De deelnemers rapporteren dat ze tijdens hun werk minder gemakkelijk besluiten nemen."

Waklter worden Ook de tweede manier om slaaponderzoek te doen, kon Van der Werf dit jaar gebruiken. Hij liet gezonde proefpersonen een nachtje in het slaaplaboratorium op de VU doorbrengen. Hun hersenactiviteit werd hierbij door een machine

Ysbrand van der Werf? > Ysbrand van der Werf is vanaf maart 2 0 1 0 lid van de JONGE AKADEMIE van de KNAW. Speciaal uitverkoren jonge wetenschappers kunnen daar hun netwerk vei^oten door contact met academici uit aangrenzende vakgebieden. > Als kind wilde Van der Werf VELDBIOLOOG worden. Tijdens zijn studie biologie was hij zo ambitieus dat hij er een studie bij deed. Vanwege zijn interesse in gedragsproblemen werd dat psychologie. Planten bleken geen gedragsproblemen te hebben, dus combineerde hij zijn interesses met een specialisatie in NEUROPSYCHOLOGIE. > Hij doet slaaponderzoek en onderzoek naar COGNITIEVE VERSTORINGEN bij de ziekte van Parkinson en bij psychiatrische aandoeningen. De verbindende factor tussen die twee onderzoekslijnen is cognitie. Cognitie staat voor de mentale activiteit die de processen van leren, waarnemen, herinneren, denken, interpreteren en probleemoplossen bevat. > ZELF SLAAPT HIJ GOED. De kat waaimee hij samenwoont, vertoont geen slaapverstorend gedrag.

gevolgd. "Telkens wanneer ze in diepe slaap waren, ging het apparaat piepen. Daar werden ze niet wakker van, maar ze werden wel uit die diepste fase van de slaap getild." De volgende ochtend moesten de deelnemers verschillende testen doen. Hieruit bleek dat het verstoren van de diepe slaap een negatieve invloed heeft op het leren van nieuwe dingen. Van der Werf haalde met dit onderzoek de nationale pers. "Die schreven dat geluidsoverlast 's nachts, zoals door overkomende vliegtuigen, invloed kan hebben op je geheugen. Ik stond opeens op de voorpagina van de Volkskrant, alsof ik de Nobelprijs had gewonnen. Terwijl uit mijn onderzoek niets blijkt over geluidsoverlast. We hadden die mensen net zo goed een duwtje kunnen geven in plaats van een piepje laten horen." Reageren'' Mail naar redactie@advalvas vu.nl

Onderzoeker Gijs Kooij heeft opgehelderd hoe ontstekingscellen de hersenen kunnen binnendringen en daar de ontstekingen veroorzaken die de ziekte Multiple Sclerose (MS) kenmerken. Hij promoveert donderdag 3 december op zijn onderzoek. De ontstekingscellen die deel uitmaken van ons eigen immuunsysteem, dringen de hersenen binnen via de speciale bloedvatwanden die de hersenen normaal gesproken juist beschermen tegen indringers en schadelijke stoffen. Deze bloedvatwanden bestaan uit 'ritssluitingen' die heel stevig aan elkaar zitten, de zogeheten bloed-hersenbarrière. De ontstekingscellen weten die ritssluitingen open te krijgen en erdoorheen te glippen. Daardoor ontstaan er ontstekingen in de hersenen. "MS verzwakt de ritssluitingen. We kunnen nu op zoek naar medicijnen die de rits weer sterk maken", aldus Kooij. (WV)

Achterstand door vroeggeboorte Kinderen die na minder dan 32 weken zwangerschap of met een geboortegewicht lager dan 1500 gram geboren worden, hebben tot ver in de puberteit grote achterstanden in hun motorische ontwikkeling. Hun balans, handvaardigheid en motoriek ontwikkelen zich minder goed dan bij leeftijdsgenoten. Dat levert problemen op bij dagelijkse bezigheden zoals lopen, fietsen, schrijven en het functioneren op school. Dit blijkt uit onderzoek van de afdeling Klinische Neuropsychologie van de VU dat deze week gepubliceerd werd in The Journal of the American Medical Association. Hoe korter de zwangerschap duurde, of hoe lager het geboortegewicht was, des te groter de motorische achterstanden in de eerste vijfjaar van de ontwikkeling bleken te zijn. (FB)

Bacterie bij voortplanting De schadelijke Wolbachia-bacterie blijkt bij springstaarten juist noodzakelijk om zich succesvol voort te planten. Dat blijkt uit onderzoek van Martijn Timmermans en Jacintha Ellers van de afdeling Dierecologie. Een derde van de insectensoorten is besmet met de bacterie die bij de meeste insecten voor reproductieve afwijkingen zorgen. Bij de springstaartsoort Folsomia Candida, waar de mannetjes volledig ontbreken, leggen vrouwtjes die genezen zijn van de bacteriele infectie juist niet-levensvatbare eieren. Blijkbaar neemt Wolbachia in zekere mate de rol van het mannelijk sperma over bij het op gang brengen van de embryonale ontvnkkeling in het ei. (FB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen