Ad Valvas 2009-2010 - pagina 21

>9

f

wetenschap 5

ad valvas lo september 2009 Chromosoom g waarschijnlijke boosdoener borderhne

Erfelijk drama

>Kort Broeikasbrand

De persoonlijkheidsstoornis borderline is voor bijna de helft erfelijk. Dat bewees promovendus Marijn Distel. Ze kreeg een belangrijke prijs voor haar onderzoek.

De recente bosbrand in Schoorl heeft even veel koolstofdioxide uitgestoten als 5400 auto's in een heel jaar. Dat hebben milieuwetenschappers van de VU berekend. Er is echter een verschil tussen beide vormen van CO^-uitstoot de CO die bij de bosbrand vrijkwam is gedurende dertig jaar uit de lucht opgenomen, zodat er over die periode netto geen CO^ vrijkwam. Bij fossiele brandstoffen is de CO^al miljoenen jaren opgenomen geweest, voor ze vrijkomt. Daarom is het nettoeffect bij de uitstoot van auto's groter dan bij een bosbrand, vinden de onderzoekers. (WV)

TEKST: FLOOR BAL FOTO: MC-VU/LIESBETH WESTERLAKEN

Iemand met een borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS) herken je aan het drama dat diegene omringt echtscheidingen, ontslagen en verslavingen, de borderliner overkomt het allemaal. Hij of zij is een magneet voor drama. Eén tot twee procent van de Nederlanders kampt met deze afwijking. Het achterhalen van de oorzaak van BPS was tot nog toe altijd een kip-eiverhaal. Uit onderzoek blijkt dat borderliners vaker dan gemiddeld seksueel misbruikt zijn of een ernstige gebeurtenis hebben meegemaakt. Maar het lastige is dat borderline eigenschappen als emotionele instabiliteit en impulsief gedrag, er juist ook toe leiden dat mensen vaker een dramatische ervaring als een scheiding meemaken Wat komt dan eerst, de stoornis of het trauma-'

Vervuilde paling Populaire nieuwe kweekvissoorten als pangasius, tilapia en tropische garnalen bevatten opvallend weinig chemische vervuiling. Zeker als je dat vergelijkt met wilde vis als schol, tong, kabeljauw, koolvis, mosselen, garnalen en paling. De hoeveelheden chemische stoffen in gekweekte zalm en wild gevangen haring liggen er tussenin. Dat ontdekte Stefan van Leeuwen van het Instituut voor Milieuvraagstukken (IVM), die de vis op residuen van vervuilende stoffen zoals zware metalen en dioxines onderzocht. In alle vis, zowel de gekweekte als de wilde, werd vervuiling aangetroffen, maar alleen bij paling uit de grote rivieren kwam die boven de geldende productnormen. De waarden voor dioxines en pcb's lagen meerdere malen boven de toegestane norm. De vervuiling komt voor in het müieu, vissen nemen die op via hun voedsel. (DdH)

Chromosoom 9 Om dat te achterhalen, bestudeerde Distel geen individuele patiënten, maar deed ze grootschalig onderzoek met behulp van het Nederlands Tweelingen Register. Meer dan tienduizend tweelingen en hun familieleden vulden een vragenlijst in over borderline persoonlijkheidskenmerken. De eeneiigen bleken vaker dan de twee-eiige stellen borderline persoonlijkheidskenmerken te delen. Omdat eeneiige tweelingen exact dezelfde genen hebben, terwijl twee-eiige tweelingen maar de helft van hun genen delen, was dit verschil een eerste aanwijzing dat genetische invloeden een rol spelen. Vervolgens gebruikte Distel meer geavanceerde analyses om te bepalen in hoeverre de variatie aan erfelijkheid kan worden toegeschreven. Dat bleek voor 42 procent het geval. Het team waarmee Distel samenwerkt, heeft bovendien het vermoeden dat genen op chromosoom g de boosdoener zijn.

I 1

Fruit op school effectief

Niet o n o n t k o o m b a a r De ontdekking van de genetische invloed wil niet zeggen dat omgevingsfactoren er niet meer toe doen. Die verklaren namelijk de overige 58 procent van de individuele verschillen in borderline kenmerken. Sommige traumatische ervaringen hebben zo'n heftig effect dat personen die helemaal geen aanleg hebben toch BPS

kunnen ontwikkelen. Bij mensen die wel het verkeerde genenpakket erfden, werkt dit soort gebeurtenissen vaak als katalysator.

Kenmerken van borderline

Prijs voor het bewijs

Het leven met borderline is een emotionele achtbaan. Wie 's ochtends stralend wakker wordt, kan 's middags doodongelukkig zijn. En de volgende dag weer woedend uit bed stappen. Jantje lacht, Jantje huilt. Marijn Distel: "Het ene moment zijn ze beste vrienden met iemand, het volgende moment is er ruzie om niets. Een nieuwe liefde is altijd de langverwachte droomprins, maar als die man niet elke dag met rozen op de stoep staat, is het ook zo weer uit." Impulsief gedrag resulteert in het leegkopen van de PC Hooftstraat of 180 kilometer per uur rijden. Borderliners hebben moeite met het behouden van relaties en banen. Het grote verschil met manische depresshriteit is dat de stemmingswisselingen elkaar zo snel opvolgen. Bij manisch depressieven duren de periodes van depressie en de tijden vol energie allebei langer. Ook een opvallend kenmerk is dat BPS-ers geen vast beeld hebben van wie ze zijn. Distel: "Het type vrienden, de seksuele geaardheid of de politieke voorkeur kan zomaar veranderen. Van Wildersaanhanger naar GroenLinks-fan, dat kan heel snel gebeuren." Borderline patiënten hebben daarnaast een grotere kans om verslaafd te raken, aan zelfmutilatie te doen of zelfmoord te plegen.

Nog voordat Marijn Distel op 16 september aan de faculteit Psychologie en Pedagogiek promoveert, heeft ze al een belangrijke internationale prijs voor haar onderzoek in ontvangst mogen nemen: de Young Researchers Runner-up Award van de International Society for the Study of Personality Disorders. Ze kreeg deze onderscheiding omdat ze de eerste is die met een grootschalig internationaal onderzoek bewijst dat individuele verschillen in borderline persoonlijkheidskenmerken deels genetisch bepaald zijn. Vanaf begin oktober gaat Distel naast haar onderzoekswerk op de afdeling biologische psychologie ook parttime aan de slag bij GGZ-InGeest om zich in het klinische werk te verdiepen.

Marijn Distel heeft al een internationale prijs gewonnen voor ze is gepromoveerd

Distel. "Het is een nieuw gebied van onderzoek waarin we niet alleen naar het genetische effect of levenservaringen kijken, maar ook naar hoe die factoren op elkaar reageren. Stel: ik heb bepaalde genen waardoor ik meer kans op borderline heb. Dat beïnvloedt mijn karakter waardoor ik meer kans op een scheiding heb. Na die scheiding loopt mijn leven door die aanleg weer meer in de soep dan bij andere mensen die scheiden. Daardoor ga ik drinken, waardoor

ik impulsiever word. Voor je het weet, heb ik een psychiater nodig. Je kunt het niet los van elkaar zien." Er is een verschil tussen het hebben van borderline eigenschappen en het hebben van BPS. Wie alleen de eigenschappen heeft, kan wel instabiel zijn maar daar verder niet onder lijden. Er is pas sprake van een borderline persoonlijkheidsstoornis als het ernstige invloed op het leven van de patient heeft. Dat iemand de genen heeft, betekent niet dat diegene de stoornis ook ontwikkelt. "Persoonlijkheidsstoornissen worden niet door één gen veroorzaakt dat er per definitie toe leidt datje de stoornis zal ontwikkelen. Dat geldt alleen voor bijvoorbeeld sommige vormen van borstkanker. Borderline is niet onontkoombaar. Je hebt altijd de keuze om iets met je eigenschappen te doen." Een fijne jeugd en een stevig sociaal vangnet kunnen een erfelijk belast persoon op de rails houden.

Geen medicatie Wie eenmaal borderline heeft, zit daar ook niet de rest van zijn leven aan vast. Er bestaat weliswaar nog geen goede medicatie, maar mensen zijn erg gebaat bij gedragstherapie waar ze met hun emoties leren omgaan. De combinatie met gesprekstherapie van minimaal eenjaar levert goede resultaten op. Distel "Iedereen kan iets van het leven maken, alleen is het voor de één moeilijker om over de hordes te komen dan voor een ander." Reageren' Mail naar reclactie@advalvas vu nl

Gratis groente en fruit op scholen werkt. Dat blijkt uit onderzoek van VU-medicus Nannah Tak, die op 8 september is gepromoveerd. Het gaat om een proef van twee jaar. In totaal kregen 75.000 leerlingen en 7000 leerkrachten in zeven steden gedurende twee jaar twee keer per week een stuk groente of fruit. Ter ondersteuning werd ook lesmateriaal aangeboden. Tak concludeert dat kinderen dankzij die proef meer groente en fruit op school eten. Na één jaar waren er al duidelijk positieve resultaten te zien- de kinderen aten meer groente en fruit dan leeftijdgenoten op andere scholen en aten minder vaak een ongezonde snack als tussendoortje. Ook zijn de kosten afgezet tegen de gezondheidswinsten. Conclusie het project is kosteneffectief [PB)

Passieve toeschouwers Niet helpen als er een ongeluk gebeurt, kan iedereen overkomen zegt hoogleraar sociale psychologie Paul van Lange in De Stentor. Hij reageert hiermee op de ophef over de toeschouwers die vorige week niet ingrepen toen een bejaarde man met zijn auto in een sloot belandde. De man overleefde het ongeluk niet. "Hier is duidelijk sprake van het passieve toeschouwereffect, niemand voelt zich verantwoordelijk." Toeschouwers helpen minder vaak en minder snel als er meer getuigen zijn. "Mensen grijpen de aanwezigheid van anderen, meestal onbewust, aan om zich te onttrekken aan hun persoonlijke verantwoordelijkheid." Ook kan het zijn dat mensen de ernst van de situatie niet goed inschatten. "Onbewust denkt zo'n toeschouwer dat het met de ernst wel meevalt. De anderen doen toch ook niets?" (FB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen