Ad Valvas 2010-2011 - pagina 243

dvalvas 3 februari 2011

W C t C n S C h a p 11

De ene pil is de andere niet Waarom gooit een 22-jarige moeder haar 18 maanden oude baby van de vierde verdieping van de Bijenkorf? Dat was een van de vragen op een studiedag over toerekeningsvatbaariieid en de vrije wil.

toerekeningsvatbaar omdat hij door gebruik van amfetamine in zeer verwarde toestand verkeerde. Geen gevangenisstraf, maar tbs dus. Verschillende rechtbanken hebben zich over de kwestie gebogen. Het uiteindelijke oordeel luidde dat de man wel degelijk voor zijn daden verantwoordelijk was, omdat hij had kunnen weten dat het gebruik van amfetamine zijn geest zou kunnen vertroebelen. Hij had dus van die pillen moeten afblijven. De man kreeg een langdurige gevangenisstraf plus tbs opgelegd.

TEKST: DIRK DE HOOG ILLUSTRATIE: BEREND VONK

Neurowetenschapper Victor Lamme haalde nog het Canadese geval aan van een man die al slaapwandelend zijn stiefmoeder doodstak. Volgens Lamme heeft de mens geen vrije wü. Uit neiurowetenschappelijk onderzoek blijkt dat het brein onbewust de baas is over onze daden. Daarom heeft het geen zin om bij rechtspraak uit te gaan van vrije autonome mensen met een eigen wil. Uiteindelijk kennen mensen ten principale de werkelijke motieven voor hun daden niet. "Beoordeel alleen de daad en niet het motief", luidde zijn advies. Dat ging hoogleraar strafrecht Ybo Buruma een stap te ver. "Als we mensen niet meer verantwoordelijk houden voor hun daden, ondergraven we de fundamenten van onze samenleving. De vrije wil is net zoiets als muziek of wiskunde. We weten niet precies wat het is, maar we kunnen niet zonder. En ik zou ook niet willen leven zonder de gedachte een eigen wil te hebben." Volgens Buruma valt de omvang van het probleem in de praktijk best mee. In zo'n 10 procent van de rechtszaken staat de toerekeningsvatbaarheid van daders ter discussie. In 2010 werden slechts 27 van de ruim vierduizend veroordeelden voor een geweldsmisdrijf volledig ontoerekeningsvatbaar verklaard. Recht spreken op basis van illusies in plaats van feiten is natuurlijk een hachelijke zaak. VU filosoof en psychiater Gerben Meynen kwam met een compromis. Psychologen en psychiaters moeten zich bij hun eigen deskundigheid houden, stelde hij. Zij kunnen verdachten onderzoeken op mentale gesteldheid en oordelen over aantoonbare aandoeningen, zoals beschreven in de handboeken psychiatrie. Maar zij moeten geen uitspraken doen over de toerekeningsvatbaar van daders. Dat is namelijk een moreel en geen medisch oordeel. Of mensen verantwoordelijk zijn en straf krijgen is aan de rechters, aldus Meynen. Straf is tenslotte niet alleen een correctie voor de plegers, maar ook vergelding en wraak door de samenleving. En zo zijn we na meer dan een eeuw psychiatrisch onderzoek en neurowetenschappen terug bij de vraag die de Russische schrijver Dostojevski zich al in 1867 stelde. Wat is schuld en wat is boete?

De vrouw was op de bewuste dag in 2007 duidelijk psychotisch, vertelt hoogleraar forensische psychologie Corine de Ruiter in haar lezing. Deskundigen meenden dat ze een borderline syndroom had en adviseerden de rechtbank tbs met dwangverpleging. De Ruiter stelde namens de rechtbank een nader onderzoek in, maar vond geen sjrmptomen van een psychiatrische aandoening. De vrouw was ook nooit eerder met hulpverlening of justitie in aanraking geweest en stond in haar omgeving bekend als een stabiele persoon. Wel vonden familieleden dat ze zich in de dagen voor haar daad steeds vreemder begon te gedragen... De vrouw, in bewaring gesteld in afwachting van het proces, vertelde aan De Ruiter dat ze er op die bewuste dag heihg van overtuigd was dat een satanistische organisatie op het punt stond haar dochter te ontvoeren, te martelen en te vermoorden. Ze had bij verschillende kerkgebouwen en moskeeën aangeklopt voor onderdak, maar was overal weggestuurd. Uit wanhoop had ze haar dochtertje vanaf de vierde verdieping in de Bijenkorf naar beneden gegooid, ze zag dit als de enige manier om het kind uit handen van de satanisten te houden. Vervolgens was ze er zelf achteraan gesprongen. Mede omdat de vrouw zwaar gewond raakte, gingen er bij het poHtieonderzoek zaken mis. Zo werden erbij de wouw geen bloedmonster afgenomen. Daarmee had kunnen worden gecheckt of de ze drugs of andere middelen had gebruikt.

Afslanlipillen: geen schuld? De Ruiter probeerde bij de vrouw te achterhalen wat de oorzaak kon zijn van haar drastische daad. "Wat was er voorafgaande in haar leven veranderd?", vroeg de Ruiter zich af De vrouw vertelde een paar weken voor haar daad een afslankkuur te zijn begonnen met pillen die ze via een teleshop had gekocht. De Ruiter: "Toen ging er een lampje bij me branden." Uit vakliteratuur kende de hoogleraar de waarschuwingen voor bijwerkingen van sommige afslankmiddelen die efedrine bevatten, een plantaardig product dat de verbranding van vet versnelt en het hongergevoel vermindert. Maar de stof, die

Hebben we een vrije wil?

sinds 2004 is verboden in Europa, zou ook hallucinaties en psychoses kunnen veroorzaken, waarschuwen onderzoekers. Helaas werden tijdens het politieonderzoek de afslankpülen die de vrouw had geslikt, niet meer gevonden. Een apotheker verklaarde voor de rechtbank dat de verboden stof efedrine geen bestanddeel vormt van het merk pülen dat de vrouw had gebruikt. De Ruiter vond dat geen overtuigend bewijs. In sommige afslankmiddelen zitten vervangers die mogelijk dezelfde bijwerking hebben. Bovendien had de vrouw de pillen via teleshop aangeschaft. Dus wie weet waar die vandaan kwamen en wat daarin zat? Een sluitend antwoord op de vraag of de vrouw door de afslankpülen in psychose was geraakt, kon niet worden gegeven. Na driejaar voorarrest besloot de rechtbank de vrouw geen straf op te leggen. De daad kon haar niet kon worden aangerekend, maar was het gevolg van haar psychotische toestand. Ook kreeg ze geen tbs of dwangverpleging opgelegd, omdat er in de periode na haar daad zich geen nieuwe psychoses of andere psychische stoornissen hadden voorgedaan. De rechtbank achtte de kans op herhaling nihU.

delijk ligt. Daar ging de, mede door de faculteit Wijsbegeerte georganiseerde, studiedag op 20 januari over. Het thema was 'Toerekeningsvatbaarheid, vrije wil, wetenschap en recht'. De bijeenkomst was vooral bedoeld voor psychiaters, rechters en andere deskundigen die te maken hebben met forensische psychiatrie of moeten beoordelen of plegers van misdrijven ook verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor hun daden. Psychiater Karel Oei besprak een zaak die ook met het slikken van pillen te maken heeft, de

Na drie jaar voorarrest besloot de rechtbank de vrouw geen straf op te leggen

Waarschijnlijk kunnen de meeste mensen leven met dit oordeel van de rechtbank. Maar er zijn ook gevallen waar de schuldvraag minder dui-

Tolbertzaak uit 2005. Een aan amfetamine verslaafde man vermoordde zijn twee stiefkinderen. Voor de rechtbank verklaarde hij op het moment van de daad te hebben gedacht dat de kinderen door de duivel bezeten waren. Volgens zijn advocaat was hij op het moment van de daad niet

Geen islampromotie

Angola krabbelt op

Gezonde bouwvakkers Eenzaamheid erfelijk

Sinds de opkomst van de pro islamitische Partij van Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AKP) in Turkije, is de islam niet extra gepromoot door Diyanet, het islamitische staatsorgaan voor godsdienstzaken. Dat concludeert antropoloog Thijl Sunier op basis van een uitgebreid onderzoek. Diyanet coördineert onder meer de opleiding van imams en houdt toezicht op het bestuur van moskeeën. Na de opkomst van de APK bij de verkiezingen in 2003 werd gevreesd dat Diyanet zou proberen zijn invloed op de samenleving te vergroten. Uit het onderzoek blijkt nu juist een sterkere decentralisatie van godsdienstzaken. Bovendien probeert het staatsorgaan meer aan te sluiten bij wat leeft onder de moslimbevolking. Volgens Sunier vindt een vermaatschappelijking van het beleid en van de activiteiten van Diyanet plaats. {DdH) www.fsw.vu.nl

Het Afrikaanse land Angola wordt dankzij de olie-export steeds belangrijker. Dat betoogde antropoloog Inge Ruigrok bij haar promotie vorige week. Angola is inmiddels een van de kurken waar de kwakkelende economie van ex-kolonisator Portugal op drijft. Omdat Angola internationaal nauwelijks aan de weg timmert, valt de ontwikkeUng in andere landen nauwelijks op, vertelt Ruigrok in De Volkskrant van zaterdag 29 januari. Veel Angolezen die in Portugal werkten, zijn de afgelopen jaren teruggekeerd naar hun moederland omdat de economische situatie daar fhnk is verbeterd. China en Brazüie zijn handelspartners waar het land veel zaken mee doet.(WV)

Leefstijlbegeleiding verlaagt het risico op harten vaatziekten bij werknemers in de bouw. Dit blijkt uit het onderzoek waar Iris Groeneveld 18 februari op promoveert. Veel bouwvakkers hebben een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Door het verbeteren van leefstijl, zoals gezonder eten, bewegen en stoppen met roken, kan dit risico worden verlaagd. Groeneveld onderzocht achthonderd bouwvakkers met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Hierbij werd het effect van een serie persoonlijke gesprekken gemeten. Zowel direct na de gesprekken als ook nog na een jaar aten werknemers die de leefstijlbegeleiding hadden gekregen, significant minder snacks. Eenjaar later waren de bouwvakkers gemiddeld twee kUo afgevallen en was hun cholesterolgehalte duidelijk verlaagd in vergelijking met werknemers uit de controlegroep. (FB)

Amfetamine: wel schuld?

Reageren'? Mail naar redactie@advalvas.vu.nL

Eenzaamheid is erfelijk. Dat blijkt uit onderzoek van Dorret Boomsma, hoogleraar psychologie. Samen met John Cacioppo van de Universiteit van Chicago onderzocht zij eenzaamheid. Onderzoek onder tweeUngen uit het Nederlands Tweelingen Register wees uit dat eenzaamheid bij 37 procent van de mensen die er last van hebben genetisch bepaald is. De erfelijkheid van eenzaamheid is daarmee te vergelijken met die van depressie. Uit eerder onderzoek van Cacioppo bleek dat langdurige eenzaamheid slecht voor de gezondheid is. Eenzaamheid heeft een negatieve invloed op hart- en bloedvaten, het immuunsysteem en het zenuwstelsel. Wie weinig vrienden heeft, leeft daardoor korter. (FB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen