Ad Valvas 2010-2011 - pagina 449

wetenschap 5

ad valvas 16 juni 2011

Alles over die vreemde gasten toen en nu De immigratiepolitiek was geen linkse hobby, maar kwam van de werkgevers. De gebroeders Lucassen schreven er een boek over. TEKST: DIRK DE HOOG FOTO: JORDI HUISMAN

"Eigenlijk voert Wilders een discussie over de immigratie van dertig jaar geleden. In Nederland komt al jaren geen massa-immigratie uit islamitische landen meer voor. In 2008 was de immigratie vanuit Marokko netto 152 mensen", zegt Jan Lucassen, bijzonder hoogleraar sociale geschiedenis aan de VU. Samen met zijn broer Leo, hoogleraar sociale geschiedenis aan de universiteit Leiden, schreef hij een boek over de geschiedenis van de eeuwenlange immigratie in Nederland onder de toepasselijke titel Winnaars en verliezers. Niet alleen een geschiedenisboek, maar ook een actuele bijdrage aan het immigratiedebat in Nederland waar, volgens Wilders, "een tsunami van islamieten" plaatsvindt. Het boek draagt dan ook als ondertitel: Een nuchtere balans van vijfhonderd jaar immigratie.

Islamitisch stemvee "We vonden dat het publieke debat een gedegen impuls nodig had. Er wordt namelijk veel over migratie en integratie beweerd. Vooral in het populistische discours worden stellige uitspraken gedaan, die niet met de feiten kloppen", licht Leo Lucassen toe. De gebroeders Lucassen hebben al veel publicaties over de geschiedenis van migratie in Nederland op hun naam staan, maar met dit boek hadden ze een speciale bedoeling. "We wilden een wetenschappelijk boek schrijven, geen politiek pamflet", benadrukt Jan Lucassen. "Maar we vinden het ook de taak van intellectuelen om maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen. Als in de politiek of in het publieke debat feiten geweld wordt aangedaan of demagogie wordt bedreven, moeten wetenschappers daartegen in het geweer komen. Als je bijvoorbeeld hoort dat iemand in de Tweede Kamer spreekt van 'islamitisch stemvee', kun je toch niet stü achter je boeken blijven zitten."

Dubbele moraal In het voorwoord schrijven de broers: 'Ons viel vooral op hoeveel mythen er in de loop van de tijd de status van onomstotelijke waarheid hadden gekregen, zonder dat die door feiten werden ondersteund. Het gevolg is een wel erg sombere visie op de betekenis en de gevolgen van de recente grootschalige immigraties.' Volgens hen gaat die visie voorbij aan het feit dat Nederland de facto decennia lang, zo niet eeuwenlang, een immigrantenland is geweest, en nog steeds is. Juist in die ontkenning ligt, in hun ogen, een belangrijke oorzaak van de problemen. Nederland laat nog steeds, of het nu om politieke, economische of humanitaire redenen gaat, migranten toe. Toch wil de politiek vooral benadrukken dat we eigenlijk niet openstaan voor immigranten. Die dubbele moraal kenmerkte Nederland ook aan het einde van de jaren vijftig van de vorige eeuw. Enerzijds stimuleerde de Nederlandse overheid de emigratie naar Canada en Australië omdat Nederland vol zou zijn, terwijl anderzijds werkgevers gastarbeiders uit het buitenland haalden om krapte op de arbeidsmarkt te lenigen. Het begon in 1956 met de werving van verpleegsters in Suriname voor Rotterdamse ziekenhuizen. Al snel volgden duizenden Italianen en Spanjaarden voor werk in de Limburgse mijnen en bij de hoogovens.

Hoeksteen van de samenleving Het idee was dat de arbeiders echt gasten waren: gastarbeiders. Mensen die hooguit twee

Leo en Jan Lucassen (r): 'De tuinders in het Westland kunnen niet zonder goedkope Polen en Bulgaren'

jaar zouden blijven en dan weer zouden terugkeren naar hun eigen land om door nieuwe gastarbeiders te worden vervangen. Maar de werkgevers zagen niets in die terughoudende politiek. Ze vonden het te omslachtig en te duur om telkens nieuwe groepen arbeiders in te werken en vroegen langdurigere arbeidscontracten. De politiek honoreerde die vraag. Het gevolg was dat al die mannelijke gastarbeiders jaren-

'Als een Kamerlid spreekt van islamitisch stemvee', kun je als wetenschapper niet stil achter je boeken blijven zitten' lang alleen in pensions zaten. In eerste instantie waren het vooral de katholieken die begonnen te pleiten voor het laten overkomen van hun vrouwen. Het gezin was tenslotte de hoeksteen van de samenleving. En zo kwam het beleid van gezinshereniging van de grond. Ondertussen werden ook steeds meer ongeschoolde arbeidskrachten uit Marokko en Turkije geworven. Die kwamen met honderden tegelijk in Nederlandse fabrieken werken. "Als je ziet wat er werkelijk is gebeurd, kun je natuurlijk nooit volhouden dat de immigratiepolitiek 'een linkse h o b b / was, zoals in PW-kringen wordt beweerd. Het kwam vooral van de werkgevers, met steun van liberale en christelijke partijen", zegt Leo Lucassen. De ommekeer kwam met de economische crisis. In 1973 kreeg Nederland te maken met een olieboycot door Arabische, olieproducerende landen vanwege de Westerse steun aan Israel. Dat was het begin van een economische reces-

sie die meer dan tien jaar duurde. Het gevolg was dat heel veel migranten werkloos raakten. Nederland besloot dan ook de grenzen te sluiten voor nieuwe gastarbeiders.

Integratie Dat Hjkt een verstandig besluit, maar de Lucassen plaatsen daar achteraf vraagtekens bij. Leo Lucassen: "De logische migratiestromen werden door de beperkende maatregelen verstoord. Het sluiten van de grenzen gold wel voor de Marokkanen en Turken, maar niet voor de Italianen en Spanjaarden, omdat die bij de Europese Unie (EU) hoorden. Mensen uit de EU mochten vrij rondreizen. Het gevolg was dat de meeste Turken en Marokkanen besloten in Nederland te blijven, uit angst anders niet meer toegelaten te worden. Die zaten hier dus massaal met werkloosheids- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen thuis, terwijl veel Italianen en Spanjaarden wel teruggingen." Toen duidelijk werd dat de meesten nooit meer zouden terugkeren naar Marokko en Turkije, ging de politiek een nieuwe koers varen. Jan Lucassen. "Rond 1980 werd besloten in te zetten op integratie van deze groep in de Nederlandse samenleving. En daar hoorde gezinshereniging bij. Dat was natuurlijk een heel humaan beleid, maar ook paradoxaal: de immigratie laten toenemen in tijden van grote werkloosheid. In die tijd was iedereen in de politiek als de dood om onderscheid te maken tussen Nederlanders en buitenlanders. De herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog waren nog te vers. Linkse én rechtse politici waren het erover eens dat er geen etnische onderklasse van kansloze migranten mocht ontstaan. Om dat te voorkomen kregen de werkloze migranten sociale uitkeringen en huisvesting in de arbeiderswijken in de grote steden. Er vond dus een sociaaleconomische integratie plaats, maar geen cidturele."

Goedkope arbeidslo-achten Wie nu de winnaars en wie de verliezers zijn, kunnen de broers niet zo eenduidig zeggen. "Migrafie is een moeilijk proces. Het is een gok of je die verwachte gouden toekomst ook echt

bereikt. Individueel zijn heel wat migranten er beter op geworden, en vooral hun kinderen hebben meer kansen gekregen. Maar er zijn er natuurlijk ook heel wat die niet goed zijn terechtgekomen", aldus Leo Lucassen. Volgens zijn broer is het moeilijk om individuele en economische belangen tegen elkaar af te wegen, vindt Jan Lucassen. "Bepaalde sectoren in de Nederlandse economie zijn afhankelijk van migranten. Dat is door de eeuwen heen zo geweest. Daarom werden gastarbeiders in de jaren zestig en zeventig naar Nederland gehaald. Maar ja, de Nederlandse arbeidersgezinnen moesten leren met hen samen te leven in de oude negentiende eeuwse wijken. Dus wie kregen de lasten en wie de lusten?" Volgens de broers is het de vraag of we er iets van hebben geleerd. Jan Lucassen: "De tuinders in het Westland kunnen niet zonder goedkope Poolse en Bulgaarse arbeidskrachten. Die zorgen nu in Den Haag, waar ze vooral wonen, kennelijk voor overlast. Besluiten we nu die kassen naar het zonnige zuiden te verplaatsen? Nederland wil nog steeds niet erkennen dat het, economisch gezien, migranten nodig heeft. Als het daar de ogen voor blijft sluiten, zal de discussie krampachtig blijven en de aanpak meer problemen veroorzaken dan de migranten zelf." Reageren'? Mail naar redactie@aclvalvas.vu.nl. Jan en Leo Lucassen, Winnaars en verliezers. Een nuchtere balans van vijfhonderd jaar immigratie. Uitgeverij Bert Bakker, € 19,95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen