Ad Valvas 2010-2011 - pagina 224

6 wetenschap Nico van Straalen schrijft over evolutiebiologie in het dagelijks leven

Het rechtvaardigheidsgevoel van een aap Wekelijks leert bloloog Nico van Straalen de lezers van een zevental dagbladen iets over de natuur in hun directe omgeving. 'Maar het mag niet te academisch worden.' TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: MC-VU/YVONNE COMPIER

Op straat, in de biobak, in de collegezaal; de natuur is overal. Hoogleraar dierecologie Nico van Straalen, deze maand benoemd tot dean van de Amsterdam Graduate School of Science, beschrijft zijn bijzondere ontmoetingen met beledigde pissebedden, bevallige mijten en gevaarlijke vrouwen sinds aprLL 2007 in een column in de zeven dagbladen van HDC Media, waaronder het Noordhollands Dagblad en De Gooi- en Eemlander. De columns zijn verzameld in twee bundels, waarvan onlangs de laatste - Rennen met een zwarte dame - door Van Straalen in eigen beheer is uitgebracht.

Menselijke deugd Elke column bevat een biologieles. "Als je alles zou onthouden wat er in de columns staat, zou je best wel veel van biologie weten", aldus Van Straalen. De eerste bundel is wel, vindt hij nu, "een ietsje te academisch. Op een gegeven moment heb ik besloten dat er per column maar één wetenschappehjke term mag voorkomen." Daarbij blijft Van Straalen dicht bij de werkehjkheid van zijn lezers. Aan de hand van een bekeuring die hij kreeg omdat hij door rood Hcht fietste, vertelt hij iets over het rudimentaire rechtvaardigheidsgevoel dat kapucijnapen blijkbaar hebben en waardoor ze verongelijkt gedrag vertonen. Van Straalen beschrijft met veel zelfspot zijn eigen verongehjktheid over de boete, die niet wezenhjk verschüt van die van de apen. De les die Van Straalen hieruit trekt, een eigenschap, rechtvaardigheidsgevoel, die je geneigd bent te beschouwen als een typisch menselijke deugd, blijkt ook voor te komen bij apen. De conclusie, wij zijn het resultaat van een evolutionair proces dat begonnen is bij apen.

Ritueel slachten "Dat zijn de columns waar ik de meeste reacties op krijg", aldus Van Straalen. "Die waarin ik een les ophang aan alledaagse gebeurtenissen. Toen ik mijn wekelijkse plekje in het Noordhollands Dagblad kreeg, zei de hoofdredacteur dat ik op een pagina kwam te staan die vooral ter verstrooiing diende, dus ik mocht niet de wereldproblematiek gaan doornemen. Maar ik wilde het wel een beetje serieus houden, de lezers moeten er wel iets van opsteken. Al moet

Afrikanen 'Hoewel wij de neiging hebben om alle 'zwarten' over één kam te scheren, blijltt uit dna-onderzoek dat het verschil tussen de bosjesman en Tutu veel groter is dan het verschil tussen ons en een Chinees. Die grote verschillen tussen Afrikanen houden verband met het feit dat de mens In Afrika ontstaan is. Gedurende het grootste deel van zijn bestaan leefde de mens alleen in Afrika. In die lange tijd ontstonden er in het dna allerlei lukrake kleine veranderingen. Als je nu terugkijkt, vind je de grootste verschillen daar waar er de meeste tijd overheen gegaan is, en dat is dus in Afrika. Pas 40.000 jaar geleden splitste zich een groepje af dat Europa binnentrok en daarom zijn de verschillen tussen Europeanen minder groot.' (fragment uit Tutu's genen tutti bene)

Nico van Straalen: 'De lezers moeten er wei iets van opsteken'

je dan weer oppassen voor de valkuU dat je niet de docent gaat uithangen." Tijdens het laatste islamitische offerfeest bemoeide Van Straalen zich echter wel met een heikele actuele kwestie- de rituele slachting, die volgens veel dierenliefhebbers onnodig wreed zou zijn. Van Straalen, die ook voorzitter is van de Koninklijke Nederlandse Dierkundige Vereniging, schreef een column waarin hij betoogde dat de rituele slachting, mits kundig uitgevoerd, eigenlijk heel humaan is. "Na het doorsnijden van de keel valt in één keer de bloeddruk in de hersenen weg, en daardoor ook het bewustzijn", legt hij uit "Zo eindigen we ook het leven van onze proefdieren." Dat was tegen het zere been van menige dierenliefhebber, en Van Straalen kreeg veel boze e-maUs. "Mensen suggereerden dat ik zeker nooit een rituele slachting had bijgewoond [Van Straalen schreef de column juist naar aanleiding van de rituele slachtingen die hij in Egypte had gezien - PB], en er stonden links naar bloederige filmpjes op internet." Bij sommigen had de verontwaardiging ook veel te maken met de weerzin tegen moslims. "Wist je dat de rituele slachting voor moslims is toegestaan omdat de joden het ook al jaren mogen?"

Vrouwelijke charmes Behalve biologielessen krijgt de lezer via de columns van Van Straalen ook een mooi inkijkje in het leven van een middelbare biologiedocent en de uitdagingen waar hij op zijn werk voor komt te staan. Zo beschrijft hij hoe hij op een avond - hij kwam net terug van een avondcursus - een aangeschoten meisje huilend voor de deur van zijn werkkamer aantrof "Ik wüde haar troosten, maar ik durfde haar niet aan te raken. Ik bevond me in een hopeloze situatie', aldus Van Straalen. 'Ik wil namelijk voor geen goud in het universiteitsgebouw gezien worden met een achttienjarig meisje in mijn armen.' "In die column wü ik inderdaad iets zeggen over de verkramptheid ten aanzien van relaties

Rennen met een zwarte dame Evolutie en geloof De zwarte dame uit de titel van Van Straalens boek verwijst naar Lewis Carrolls Alice in Wonderland, waarin de zwarte dame Alice aanspoort om te rennen om op de zelfde plaats te blijven staan. Bij evolutie werkt dat ook zo: elke soort moet 'rennen', zich continu aanpassen om te blijven bestaan. Maar of dat voor de mens ook zo is, is nog maar de vraag. Zit er nog genetische variatie in ons gedrag, onze seksualiteit en onze gevoeligheid waarmee we ons aanpassen aan onze veranderende omgeving?

met het andere geslacht", beaamt hij. "Ik ben natuurlijk ook wel al in de vijftig, dan moetje gewoon een beetje uitkijken. Maar het is ergens ook jammer dat er allerlei gevoeHgheden bestaan waardoor je... het zou makkelijker zijn als ik daar wat meer ontspannen mee kon omgaan." Maar het is met sommige vrouwelijke studenten wel degehjk oppassen geblazen, vertelt Van Straalen. "Er zijn er bij die echt hun charmes in de strijd gooien om er een puntje voor hun tentamen bij te sprokkelen. Ze doen het niet eens bewust, het is natuurlijk gedrag. Dan laten ze expres hun potlood vallen en bukken ze voorover om het op te pakken. Daar werd ik dan gelijk zenuwachtig van en om er dan maar vanaf te zijn, gaf ik ze er een tiende punt bij, zodat ze net een voldoende hebben. Maar dan denk ik, dat is toch eigenlijk oneerlijk, een jongen zou dat bij mij nooit voor elkaar krijgen, en dus heb ik er inmiddels een professionele blokkade voor ontwikkeld." Reageren'? Mail naar redactie@advalvas.vu nl Nico van Straalen, Rennen met een zwarte dame, IS voor 9,50 euro te koop bij Desirée Hoonhout, kamer M122

NICO van Straalen is een van de docenten die zes jaar geleden tijdens de colleges Mens en Evolutie tot wanhoop werden gedreven door orthodox-islamitische studenten die zich verzetten tegen de behandeling van de evolutietheorie, omdat die anti-islamitisch zou zijn. De kwestie haalde zelfs het landelijke nieuws. "Er zijn nog altijd studenten die er moeite mee hebben", vertelt Van Straalen. "Ook orthodoxe christenen. Er zijn er elk jaar wel een stuk of vijf Nu heb ik bijvoorbeeld een studente die worstelde met een essayopdracht met als uitgangspunt de vraag of de mens ook nu nog evolueert. Ze wilde dat essay met schrijven als het indruiste tegen haar geloof, zei ze. Nu komen we daar meestal wel uit, want het mag ook gaan over micro-evolutie, waarbij organismen bijvoorbeeld immuun worden voor pesticiden. Volgens biologen is dat volgens hetzelfde principe als het evolutieproces waaruit de mens is voortgekomen, maar ik heb gemerkt dat orthodoxe gelovigen dat met zo zien. Als ik daar dus de ruimte voor laat, is het probleem opgelost." Soms pakt Van Straalen m zijn columns de christelijke creationisten, en dan wordt hij altijd wat feller: 'In het dna van de mens treffen we allerlei onderdelen aan die vrijwel hetzelfde zijn als bij dieren. Er bestaan ook stukken dna die bij ons kapot gegaan zijn en met meer werken, terwijl het overeenkomstige stuk dna bij dieren compleet is en nog wel werkt. Wat voor verklaring moetje hiervoor geven, anders dan dat wij overblijfselen in ons dna hebben van een evolutionaire voorouder'? Ik kan met begrijpen waarom de creationisten halsstarrig dit soort feiten negeren. De enige verklanng is dat men doelbewust enorme oogkleppen heeft opgezet.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen