Ad Valvas 2010-2011 - pagina 142

I.

6 media

ad valvas 18 november 2010

Tegenslagen voor de universitaire pers

Vechten voor onafhankelijkheid In Nijmegen was onlangs weer een relletje over de onafhankelijkheid van de universitaire pers. Alle universitaire bladen hebben het er moeilijk mee. FLOOR BOON

Dit najaar ontstond in Nijmegen commotie over de status van het blad Vox Magazine Daar heeft het college besloten dat Vox nog maar maandelijks verschijnt en dat de website onderdeel wordt van de afdeling Communicatie. Daarmee is er opnieuw controverse ontstaan over de status van de universitaire pers. De bladen, dertien in totaal, worden betaald door de universiteiten en zijn daarmee feitelijk bedrijfsbladen. Hoe onafhankelijk is de universitaire pers eigenlijk? En op welke manieren kan redactionele onafhankelijkheid worden gewaarborgd? Volgens Jo Bardoel, hoogleraar journalistiek en media aan de Radboud Universiteit Nijmegen en ook verbonden aan de UvA, lopen er drie discussies door elkaar heen. "Universiteiten moeten steeds meer concurreren om studenten te trekken", zegt Bardoel. "Een goed imago is daarom van groot belang. Daar ontstaan conflicten over en dan heeft de universiteit snel de neiging eigen media tot haar master's voice te maken." Volgens Bardoel is de eerste vraag hoe een blad zich tot de universiteit verhoudt. Die discussie speelt nu in Nijmegen. Daar stapte de redactieraad onlangs op en de protesten duren voort, maar uiteindelijk trekt het college aan

het langste eind. "Dan zijn er technologische ontwikkelingen", vervolgt Bardoel, "die de vraag oproepen of print nog wel geschikt is of dat alles nu ook digitaal kan." Zo heeft in Utrecht het papieren blad moeten wijken voor een digitaal platform. "Tot slot zijn er financiële problemen van universiteiten. Als er bezuinigd moet worden, dan is er grote kans dat bladen een van de eerste slachtoffers zijn waarin flink gesneden zal worden."

Wie betaalt, bepaalt Ad van Liempt, journalist en aanstaand eredoctor aan de UvA, benadrukt dat universiteitsbladen zich moeten realiseren dat ze in feite bedrijfsbladen zijn. "De bladen worden betaald door de universiteiten en wie betaalt, bepaalt." De spanning die ontstaat tussen de wil van het

bestuur en de wü van de redactie, is inherent aan het werken voor een universiteitsblad, meent ook Bardoel. Al kan bedrijfsjournalistiek aan de universiteit volgens hem op twee manieren worden beschouwd. "De universiteit kan vinden dat een blad moet passen binnen de corporate communicatiestrategie, wat betekent dat er niet kritisch over de eigen instelling geschreven mag worden. Universiteiten kunnen er ook voor kiezen wel onafhankelijkheid te verlenen, zeker omdat de universitaire wereld een open gemeenschap is waarin debat gestimuleerd wordt en kritische geesten worden opgeleid." Dat laatste gebeurde in de jaren zestig en zeventig op grote schaal onder druk van sociale

om een zekere mate van journalistieke onafhankelijkheid te genieten, maar het kan ook de verwevenheid met de afdeling Communicatie illustreren. Zo is in de statuten van Resource (Wageningen) en Delta (TU Delft) te lezen 'dat de redactie beseft dat de journalistieke onafhankelijkheid niet los gezien kan worden van het belang van de universiteit als geheel.' Het statuut van Resource maakt het zelfs nog explicieter- 'Het uitgeven van het medium Resource is een onderdeel van de communicatiestrategie van Wageningen Universiteit' Ter vergelijking: in de statuten van Ad. Valvas wordt redactionele onafhankelijkheid wel gewaarborgd. De doelstelling van het VU-weekblad staat daarin omschreven als- 'Het op onafhankelijke wijze, volgens de regels van de in Nederland geldende mores van de journalistiek, informeren van de universitaire gemeenschap A en daarbij betrokkenen over voor hen relevante ' gebeurtenissen, daarbij achtergrondinformatie verschaffen en bijdragen aan de opinievorming terzake.' Ook in het statuut van UTMeuws van de Universiteit Twente staat: 'Vergaring, selectie en presentatie van nieuws geschieden onafhankelijk van de mening van universitaire bestuursorganen en andere groepen of personen. De redactie treedt niet op als spreekbuis van enigerlei orgaan of groep.'

Persoonlijke kwaliteiten bewegingen die pleitten voor pluriformiteit en onafhankelijkheid. "Daarvoor waren universiteitsbladen bij uitstek een mededeUngenplatform van de universiteit", zegt Huub WijQes, bijzonder hoogleraar geschiedenis van radio en televisie aan de UvA. De roep om onafhankelijkheid ging samen met de roerige jaren zeventig waarin de ontzuüing haar hoogtepunt bereikte en studenten de barricades op gingen om actie te voeren tegen bezuinigingen; minder autoritair onderwijs en meer pluriformiteit. De afgelopen twdntig jaar lijken universiteiten terug te komen op de garantie van onafhanke-

'Als er negatieve verhalen verschijnen over de universiteit, dan betaalt de universiteit mee aan haar eigen imagoschade' lijkheid, weet Wijfjes te vertellen. "Als er negatieve verhalen verschijnen over de universiteit, over bezuinigingen of frauduleus handelen, dan betaalt de universiteit mee aan haar eigen imagoschade. En dat terwijl beeldvorming in deze tijd juist belangrijker wordt."

Redactiestatuten De voorbehouden die universiteiten graag maken, zijn goed terug te vinden in de redactiestatuten van de verschillende bladen. Een redactiestatuut, een document met daarin de beginselen over doelstelling, machtsverhoudingen en uitgangspunten van een medium, is in feite een beschermingsconstructie voor bladen

Mare

LEIDS UMVFHSITXrB WEEKBLAD k wil dwcrfiMtpm /

((A->B) A (B^C))^ (A^C) Motrin d*.JMiulMtlMrRUJalIlc d j . «eawm —-X.—ï^

De praktijk blijft een grijs gebied. Aan de afspraken in een redactiestatuut is op allerlei mogelijke manieren te ontkomen. En daarin schuUt het gevaar. Wijfjes: "Een onafhankelijke positie komt in de praktijk neer op de persoonlijke kwaliteiten van de hoofdredacteur. Zij of hij moet bereid zijn het journalistieke belang te bevechten met het bestuur. Vaak wordt kritiek subtiel verpakt en doet iemand van de afdeling Voorlichting een dringend beroep op de redactie of hoofdredacteur om iets niet te plaatsen of aan te passen. Er wordt ook veel aan zelfcensuur gedaan. Welke hoofdredacteur laat zich nog ontslaan om zo'n principieel punt als journalistieke onafhankelijkheid?' Dat persoonlijke eigenschappen een belangrijke

rol spelen, beaamt ook Bardoel. "Er wordt door universiteiten minder vaak geselecteerd op journalistieke achtergrond. Als je als universiteit een hoofdredacteur aanneemt die jouw marketingstrategie onderstreept, dan gaat

onafhankelijkheid ook een steeds minder grote rol spelen." De heersende cultuur binnen een instelling kan ook invloed hebben op de mate van onafhankelijkheid. "Vooral de jonge universiteiten van Tilburg, Rotterdam, Maastricht en Twente hebben daarmee te maken", zegt Wijfjes. "Die hebben geen traditie in het hebben van onafhankelijke bladen. Dan is het ook moeilijker daarvoor te vechten." Overigens heeft bijvoorbeeld het Maastrichtse blad Observant de onafhankelijkheid wel degelijk al dertig jaar in een statuut geregeld. Het lijkt erop dat de strijd om echte onafhankelijkheid een voortdurende strijd zal zijn, inherent aan de positie die universiteitsbladen hebben; betaald door de universiteit. Ook moeten studenten, onderzoekers en alle medewerkers van de universiteit ervan doordrongen zijn dat

5 Cursor

Nog enkele incidenten > In 2009 ontstond er bij M Valvas commotie over een tweet. Na een bijeenltomst over diversiteit twitterde de redactie een citaat van collegevoorzitter René Smit waarin hij zei dat de VU moest oppassen voor liet imago van zwarte universiteit. Vanwege de geringe lengte van een tweet, paste alleen het citaat zonder context. Het gevolg was dat landelijke media erbovenop dol<en, zonder de context van de uitspraak - namelijk dat de VU diversiteit stimuleert, maar dat vooral de beeldvorming nogal eens scheef kan groeien - daarbij te vermelden. (Die context hadden de betrokken media overigens wel kunnen lezen in het nieuwsbericht op de Ad Valvas-site, waarnaar de tweet linkte.) Heftige discussie tussen het college van bestuur, de dienst Marketing Communicatie en de redactie volgde. Dat leidde tot een afspraak onder de redacteuren dat buitengewoon gevoelige uitspraken niet meer zonder context worden getwitterd. > In november 2008 werd Vox Magazine, het universiteitsblad van de Radboud Universiteit Nijmegen, op last van het bestuur van de universiteit verwijderd, omdat er een snuivende student op de cover stond. De foto zou weleens verkeerde associaties kunnen opwekken bij bezoekers van de voorlichtingsdag die middag. De beslissing werd na twee dagen teruggedraaid. > In 2007 besloot het bestuur van de Unhrersiteit Leiden dat Mare nog maar eens in de twee weken zou mogen verschijnen. De nieuwsfunctie van de krant zou worden overgenomen door een nieuwsbrief van de universiteit zelf. Een grootschalig protest in Leiden verhinderde deze plannen en Mare verschijnt nog steeds wekelijks.

een onafhankelijk blad ook hen ten goede komt Wijfjes: "Ik geef les aan de master journalistiek in Groningen en daar zie ik dat studenten in eerste instantie geneigd zijn mee te denken in het belang van de universiteit. Die vinden het heel normaal dat de universiteit met een eigen glossy komt." Toch is het niet alleen maar pessimisme. Bardoel: "Wat er nu bij veel bladen gebeurt, is ook een gevolg van de tijdgeest. Dat kun je positief bekijken, want dat betekent dat het in de toekomst ook weer ten goede kan keren." Floor Boon is redacteur van Folia, weekblad van de UvA. Met medewerking van Luuk Heezen, Anouk Kemper en Dirk Wolthekker van Folia Reageren' Mail naar redactie@advalvas vu nl

k

TUDELTA.30

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen