Ad Valvas 2010-2011 - pagina 471

'Zo'n proces is heel belastend' I 5

ad valvas 23 juni 2011

Betrokken tot het einde Psychiater Cornelis van Houwelingen staat bekend als suïcidebestrijder. Maar dan vraagt een patiënte hem te helpen met sterven... TEKST: FLOOR B A L FOTO: MC-VU/RIECHELLE VAN DER VALK

L

eny wil dood. Depressies achtervolgen haar al haar hele leven en nu is de 64-jarige Brabantse weer ziek. Vroeger werd ze na een tijdje beter, maar deze keer lukt dat maar niet. Al twee jaar loopt ze door een grauw landschap, haar gedachten permanent vertroebeld door een grijze wolk. Ze heeft alle denkbare therapieën doorlopen en vanwege zware bijwerkingen kan ze niet de juiste dosering antidepressiva slikken Een zelfmoordpoging is mislukt, ze is opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis en zit nu ten einde raad bij haar psychiater, Cornelis van Houwelingen. WU hij haar helpen om te sterven?

^ I d e n Gate Bridge "Moreel gezien moeten we ons tot het uiterste inspannen om onnodige sterfgevallen te voorkomen." Cornelis van Houwelingen, onlangs gepromoveerd aan de VU op treinsuicides en werkzaam als psychiater bij een GGZ-insteUing in Eindhoven, vindt dat suïcidale mensen tegen zichzelf beschermd moeten worden. "Vaak wordt gedacht dat iemand die zelfmoord wil plegen dat toch wel doet. En dat zelfdoding de ultieme wilsbeschikking is. Het fatalisme en laissezfaire die uit die vooronderstellingen spreken, zijn volkomen onterecht." Zelfmoordpogingen, zo legt Van Houwelingen uit, komen bijna altijd voort uit een diepe crisis. Gelukkige mensen maken geen eind aan hun leven. Verwardheid of depressie, gecombineerd met persoonlijke problemen of alcohol, vormen meestal de fatale combinatie waardoor iemand geen uitweg meer ziet. Een uitweg die er wél is, blijkt uit Amerikaans onderzoek. In San Erancisco slaagt de politie er regelmatig in om mensen te weerhouden van de Golden Gate Bridge af te springen. Een groep van deze bijna-springers v/erd na 26 jaar weer opgezocht. Maar zes procent had alsnog zelfmoord gepleegd, de rest van de groep leefde nog of was op nattmrlijke wijze gestorven. "Als iemand vroegtijdig sterft terwijl dat voorkomen had kunnen worden, IS dat heel tragisch. Dat geldt voor suïcide evenzeer als voor een vermijdbaar verkeersongeluk. Daarom moeten we onze uiterste best doen om die te voorkomen." Dus adviseerde de psychiater ProRaU om hekken en camera's bij spoorlijnen in de buurt van psychiatrische inrichtingen te plaatsen. En hoopt hij dat zijn onderzoek ertoe bijdraagt dat het aantal sterfgevallen vermindert.

Spuitje "Opmerking als. 'Geef mij maar een spuitje', krijgt elke psychiater te horen", vertelt van Houwelingen. Hoe terloops de wens ook wordt geformu>i,„,^ hij vindt dat die altijd serieus

moet worden genomen. Voor veel hulpverleners is het praten over hidp bij zelfdoding een taboe. Onder meer omdat ze principieel tegen zijn of omdat ze het emotioneel te belastend vinden. Leny was zo suïcidaal dat Van Houwelingen de kans dat ze het zelf zou doen, heel groot achtte. Daarom besloot hij haar te helpen. Praten over hulp bij zelfdoding ligt voor hem in het verlengde van suicidepreventie. "Een patient die heel ernstig lijdt, voelt een grote onmacht. Als hij weet dat iemand bereid is om te luisteren en hulp te bieden, geeft dat enige controle over het eigen leven terug. Zo voorkom je dat iemand er voortijdig uitstapt." Anderhalfjaar lang behandelde Van Houwelingen Leny. Een periode waarin hij tegen de grenzen van zijn vakgebied aanliep. Hij kon haar simpelweg niet genezen. "Het besef datje datje iemand niet hebt kunnen helpen, is heel confronterend." Van Houwelingen, die sinds 198g als psychiater werkt, voelt bij elke zelfdoding van een van zijn patiënten - het waren er een tiental - verdriet en verslagenheid. "Niet alleen vanwege het leed van nabestaanden, maar ook door de klap iemand te verliezen die je zelf goed kent." De vraag van Leny stelde hem voor een dilemma.

De wet Van Houwelingen wist dat psychiaters sinds 2002 wettelijk gezien bij zelfdoding mogen assisteren. Voorwaarde is dat twee andere psychiaters over de zaak geconsulteerd worden, de patient een langdurige doodswens heeft en een onbehandelbare psychiatrische ziekte heeft. Aangezien een psychiatrische aan-

Treinsuïcides > In 1994 kreeg psychiater Comelis van Houwelingen de beschikking over gegevens die de NS bijhield over alle treinsuïcides sinds de jaren tachtig. Hij analyseerde de zelfdodingen en zette een actuele database op. > Drie jaar geleden begon Van Houwelingen zijn promotieonderzoek aan de VU mede op basis van dit bestand. In mei jl. promoveerde hij. > Tweederde van de mensen die ach voor de trein werpen, is in behandeling bij een psychiatrisch ziekenhuis. In negend procent van de gevallen overleeft de springer het ongeval niet. > Door de hotspots te beveiligen, kan het aantal treinzelfdodingen van 185 doden per jaar - twaalf procent van alle zelfdodingen per jaar - afnemen naar honderd. > Op 9 juni ontving Van Houwelingen de Ivonne van de Venprijs voor zijn jarenlange werk als suicidebesbtjder.

Cornelis van Houwelingen

doening altijd het denken van een patient aantast, is het de vraag of die eigenlijk wel in staat is om zo'n grote beslissing te nemen. "Je moet goed uitzoeken of iemand op dit gebied wilsbekwaam is." Daarom voerde Van Houwelingen verschillende gesprekken met de patiënte en haar familie. Uiteindelijk nam hij een beslissing: Leny mocht sterven. De laatste week van haar leven logeerde Leny bij familie. Van Houwelingen kwam bijna dagelijks langs om te vragen hoe het met haar ging. En om te zien of ze niet alsnog van haar plan wilde afzien. Hij was in de kamer toen ze uiteindelijk het dodelijke drankje nam en stierf. "Zo'n geënsceneerde dood voelt heel onnatuurlijk aan. Het proces ernaartoe was heel belastend en intensief"

Grotere openheid Het is driejaar geleden dat Van Houwelingen aan het sterfbed van Leny zat. In dat jaar was het de tweede geassisteerde dood binnen de psychiatrie. In de vijfjaren ervoor kwamen er geen andere meldingen bij de inspectie voor de gezondheidszorg binnen. Sinds 2008 zijn er nog vier geassisteerde doden gerapporteerd door psychiaters. Inmiddels heeft Van Houwelingen ook een bejaarde man met onbehandelbare hallucinaties hulp geboden bij het sterven. Door deze zaken is Van Houwelingen een van de voortrekkers op het gebied van assistentie bij sterven geworden. Hij sprak op een congres en neemt zitting in een steungroep van psychiaters die per 1 juli officieel start. De steungroep gaat collega's adviseren bij hulpvragen over zelfdoding. "Bin-

nen de psychiatrie komt in rap tempo meer openheid over dit onderwerp." Een openheid die ook levens kan redden. Een zwaar depressieve patiënte die antidepressiva weigerde, schakelde Van Houwelingen in voor hulp bij het sterven. Omdat een voorwaarde is dat alle beschikbare behandelingen zijn uitgeprobeerd, besloot ze toch de pUlen te nemen. "Daar knapte ze zo van op dat ze niet meer dood wilde." Reageren'' Mail naar reclactie@aclvalvas vu nl. De naam van Leny is gefingeerd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen