Ad Valvas 2010-2011 - pagina 255

wetenschap 7

Idvalvas lo februari 2011 letterkundigen over gender en emoties

k voel us k ben

performatieve karakter van emoties, boosheid bestaat eruit dat je je gedraagt als iemand die boos is en dit gedrag is cultureel en sociaal bepaald. "Er zijn zelfs emoties waarbij je altijd een ander nodig hebt schaamte bijvoorbeeld. Je schaamt je niet als je aUeenbent", brengt Steenbergh in. De rol van omstandigheden gaat zelfs nog verder, relatief nieuwe technieken zoals MRI-scans laten zien dat ook de manier waarop j e hersenen werken, wordt bepaald door je omgeving en gedrag. "Vorige week nog was er een bericht in de media dat yoga beoefenen een directe invloed heeft op de werking van je hersenen", vertelt Ruberg. "Daarmee ben je grappig genoeg weer best dicht bij het oude idee dat je bloed kan gaan koken als j e naast een vuur staat", vult Steenbergh aan.

dereen wil weten hoe ij in elkaar zit. Dat heeft eleid tot een enorme belangstelling voor de hersenwetenschappen. Maar )ok de letteren kunnen iets )ijdragen aan de discussie )ver gevoelens.

DandyCrisp En dan de klassieke koppeling van gender en emotie. Waarom hebben Steenbergh en Ruberg daarvoor gekozen in hun boek? Ruberg. "Zowel emotie als gender worden te vaak gezien als iets dat vaststaat. We willen in dit boek juist laten zien dat dat onzin is voor allebei de begrippen", vertelt Ruberg. "Maar wij willen er niet voor pleiten dat gevoelens automatisch aan vrouweHjkheid worden gekoppeld." Steenbergh- "Ook qua benadering zijn er parallellen, zowel gender als emoties hebben een fysieke component, maar krijgen pas betekenis door de manier waarop je ze invult. Die invtd-

EKST: WELMOED VISSER OTO: JORDI HUISMAN ijden aan het leven. Dat vifas eind achttiende euw een wdjdverbreide emotie. Je zou het nnen vergelijken met de rol die stress nu peelt in onze samenleving, suggereert een van Ie schrijvers van het boek Sexed Sentiments, nterdisaplinarij Perspectives on Gender and motion. Zowel mannen als vrouwen leden aan et leven. Het was een emotie die hoorde bij de pkomende burgerij. De emotie zegt iets over e tijd. zij ontstond toen er meer scheiding wam tussen het openbare leven en de private feer, in de tijd waarin de aandacht toenam voor e mens als individu.

'Emoties kun je nooit los zien van de culturele context'

elfhulpboeken et voorbeeld illustreert datje emoties niet los nt zien van de cultuur waarin ze voorkomen n dat is het belangrijkste punt dat initiatiefemers van het boek Kristine Steenbergh docent Engelstalige letterkunde aan de VU) :n WiUemijn Ruberg (Cultuurhistoricus aan 'e Universiteit Utrecht) willen miaken. Precies aarom zouden hersenwetenschappers, psyhologen en genetici meer moeten samenwer;en met alfawetenschappers en andersom. f'Het is niet het één of het ander", zegt Steenergh. "Emoties zijn fysieke, biologische ireacties, maar hoe iemand zijn emoties uit, of ermee omgaat, is altijd cviltureel of sociaal bepaald." [Emoties zijn hot. Zelfhulpboeken en poptdair iwetenschappelijke titels staan hoog in de bestsellerlijsten. Bladen als Psychologie Magazine zijn de laatste jaren hard gegroeid. Ook in de wetenschap zelf is er een steeds grotere belangstelling voor emoties. Steenbergh heeft er verschillende verklaringen voor "We leven steeds meer in een ervaringseconomie. Het gevoel dat een product geeft wordt steeds belangrijker." Een andere verklaring is volgens haar dat we mede door de crisis zijn gaan inzien dat de rationele economische modellen niet voldoen. "Emoties

Rechters moeten meer de boeken in Rechters moeten meer op de wetenschap vertrouwen dan op hun gezond verstand, stelt rechtspsycholoog Peter van Koppen in zijn nieuwe boek Overtuigend bewijs- indammen van rechterlijke dwalingen. In strafzaken is schuld soms moeilijk te vast te stellen. Immers, het bewijs is vaak ontoereikend of tegenstrijdig. Van Koppen stelt dat in Nederland een verdachte te vaak wordt veroordeeld zonder dat de rechter de zaak wetenschappelijk heeft onderzocht. De rechtspsycholoog kreeg landelijke bekendheid toen hij aantoonde dat een onschuldig iemand veroordeeld was voor de Schiedammer Parkmoord. (DdH)

Letterkundigen Kristine Steenbergh (f) en Willemijn Ruberg

spelen een veel belangrijker rol bij bijvoorbeeld economische keuzes dan wetenschappers lang hebben gezien. De rationele modellen liggen achter ons. Er komt bijvoorbeeld ook steeds meer aandacht voor de rol van empathie in onze evolutie, als reactie op het Darwinistische idee van het overleven van de sterkste." Daarnaast speelt natuxirlijk mee dat er steeds meer mogelijk wordt op het gebied van neurologisch onderzoek naar emoties.

Bloed koken Wat een emotie is, is in filosofisch opzicht trouwens nog best lastig te definieren, is het een toestand of is het een daad? Komt emotie van binnen, of wordt zij veroorzaakt door iets externs? Daarover is in de geschiedenis heel verschillend gedacht. Tot de Verlichting was de gedachte algemeen verbreid dat j e boos kon

worden door naast een vuur te gaan staan, omdat je bloed dan ging koken. Een definitief antwoord op de vraag van binnen of van buiten, is er nog steeds niet. De antropoloog Paul Ekman concludeerde in de jaren zeventig dat er zes universele basisemoties zijn. vreugde, verdriet, woede, angst, verbazing en afschuw. Hij was tot deze conclusie gekomen op basis van zijn onderzoek in Nieuw-Guinea, waar hij leden van een geïsoleerd levende stam foto's had voorgelegd met gezichtsuitdrukkingen. De zes basisemoties werden door bijna iedereen herkend (hoewel angst en verbazing nog wel eens door elkaar werden gehaald). Dus zijn ze universeel en biologisch, redeneerde Ekman.

ling is altijd cultureel en sociaal bepaald. En daarom is het interessant om te bestuderen hoe mensen daar in verschillende tijden en op verschillende plaatsen mee zijn omgegaan." In de studie naar de Britse dandy Quentin Crisp, opgenomen in de bundel, gaat het samen. Crisp overschreed vanaf de jaren vijftig bewust de grenzen van wat traditioneel als mannelijk en vrouwelijk werd gezien en voerde daarmee een kruistocht tegen de schaamte. Met hun boek willen Ruberg en Steenbergh het binaire denken over emoties doorbreken niet óf nature óinurture, niet of mannelijk of vrouwelijk en ook niet of ratio of gevoel. "We willen laten zien dat emoties dynamisch zijn, dat ze door heel veel dingen worden bemvloed en zelf ook weer allerlei zaken bemvloeden. Dat je iemands emoties niet goed kunt begrijpen zonder ook de culturele en sociale context te bestuderen", vertelt Steenbergh. "Je kunt de huilende mannen en vrouwen uit de achttiende eeuw ook niet los zien van hun culturele context." Reageren"? Mail naar reclactie@advalvas vu nl

Andere wetenschappers uit de geesteswetenschappen hebben daarna gewezen op het

Willemijn Ruberg en Kristine Steenbergh (redactie), Sexed Sentiments, Interdisciplinary Perspectives on Gender and Emotion, Uitgeverij Rodopi, Amsterdam New York, 2011. 245 pags Prijs- € 5 0 .

We waren Romeinen

Immuun voor chemo

Raadsman bij zwijgen

Germaanse stammen in Oost-Nederland voerden niet aUeen maar strijd met de Romeinen. In de Laat-Romeinse tijd maakten ze in sociaal en economisch opzicht deel uit van het Romeinse rijk. Dit in tegenstelling tot wat de meeste geschiedenisboeken schrijven. Dat blijkt uit onderzoek waarop archeoloog Henk van der Velde 25 februari bij de letterenfaculteit promoveert. Doordat bewoners zich aansloten bij het Romeinse leger en het culturele en economische netwerk, ontwikkelden de Germaanse nederzettingen zich. De planmatige inrichting van de nederzettingen en de aard van de metaal- en aardewerkvondsten duiden op de aanwezigheid van kennis en vaardigheden die door intensieve contacten met de Romeinen werden verkregen. (FB)

Sommige kankerpatiënten zijn immuun voor bepaalde medicijnen bij chemotherapie. Een voorbeeld hiervan is antifolaten. Medicus Rob Mauritz, die op 10 februari promoveert, ontdekte een van de mogelijke oorzaken voor die immuniteit. Antifolaten zijn afgeleid van natuurlijk voorkomende fokten, met foliumzuur als bekendste voorbeeld. Antifolaten remmen de celdeling doordat ze de stofwisseling van folaten in de cellen verstoren. Zij vertragen dus de vermeerdering van kankercellen. Bekend was dat resistentie tegen antifolaten het gevolg kan zijn van een defect in een specifiek transporteiwit, de Reduced Folate Camer, RFC. Dat verhindert dat cellen de antifolaten opnemen. Nieuw is de ontdekking dat cellen zich daarnaast soms verweren tegen antifolaten door grote hoeveelheden folaten op te nemen. (PB)

Verdachten die vooraf aan het eerste verhoor door de politie een advocaat mogen raadplegen, maken vaker gebruik van hun zv\djgrecht. Dit blijkt uit een onderzoek van onder meer VU-criminoloog Lonneke Stevens. Verhoorders oefenen meer druk uit op een zwijgende verdachte, maar gebruiken minder harde verhoortechnieken als de raadsman aanwezig is. De onderzoekers concluderen dat wanneer verdachten het advies hebben te zwijgen, de raadsman aanwezig zou moeten zijn bij het verhoor. Stevens is een van de sprekers op het symposium Raadsman by politieverhoor, dat 24 februari wordt gehouden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. (DdH) frg eur.nl

Schaamte

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen