Ad Valvas 2010-2011 - pagina 115

wetenschap 7

I i ad valvas 4 november 2010

VU-farmacochemici ontrafelen de werking van virale eiwitten

Een virus als wolf in schaapskleren Minstens vijftig procent van de bevolking is besmet met het cytomegalovirus. Farmacochemici vermoeden een relatie tussen dit virus en kanker. TEKST: W E L M O E D VISSER BEELD: DAVID MAUSSANG-DETAILLE/TON VAN JOLE

Cmv (c3ftomegalovirus) lijkt voor de meeste mensen een onschuldige aandoening. Je loopt het op via speeksel- of slijmcontact en wordt er nauwelijks ziek van. Een beetje grieperig hooguit. Daarna nestelt het virus, dat tot de herpesfamilie behoort, zich in je lichaam en blijft daar zitten. Bij een verminderde weerstand wordt het weer actief en kun j e er alsnog ziek van worden. Ook dat lost het Uchaam vrijwel altijd zelf wel weer op. Bij een structurele aantasting van de weerstand, zoals aids-patienten hebben, of bij mensen die weerstandsremmers slikken omdat ze een donororgaan hebben, wordt cmv ineens wel gevaarlijk. Dan bUjkt het virus plots een hardnekkige vijand. Maar voor verreweg de meeste geinfecteerden geldt dat het virus slaapt in hun lichaam. Daarom wordt cmv niet echt als een problematisch virus gezien. Toch zijn er steeds meer aanwijzingen dat het virus minder onschuldig is dan het lijkt. Farmacochemici van de onderzoeksgroep Medicinal Chemistry van de VU ontdekten dat het eiwit US28 dat wordt aangemaakt door het virus, de groei van bepaalde typen tumoren versnelt. Die tumoren komen onder meer voor in de hersenen en de dikke darm. Het gaat om agressieve vormen van kanker. Hun onderzoeksresultaten publiceerden de wetenschappers afgelopen augustus in het toptijdschrift Science Signalling. Op maandag i november verscheen nog een opmerkelijk artikel in het Journal of Clinical Investigation dat de onderzoeksgroep samen met wetenschappers uit New York schreef Uit deze studie bHjkt dat transgene muizen, die zelf US28 aanmaken, veel vaker tumoren krijgen dan gewone muizen die het eiwit niet aanmaken. Dat suggereert dat het eiwit niet alleen een rol speelt bij het versnellen van tumorgroei, maar deze ook in gang kan zetten.

Over elkaar groeien Hoogleraar Martine Smit, hoofd van de onderzoeksgroep: "Het virale US28-eiwit lijkt op

receptoreiwitten die je van nature in je lichaam hebt. Receptoreiwitten zorgen voor communicatie in en tussen cellen. Dit type is onder andere betrokken bij het remmen van ontstekingen. Nu lijkt het erop dat die US28 eiwitten waarschijnlijk de communicatie overnemen en het lichaam op de plek van de ontsteking juist aanzetten tot ongeremde celgroei." Nog een bewijs dat het virale eiwit betrokken lijkt te zijn bij tumorgroei is dat de onderzoekers deze eiwitten hebben teruggevonden in hersentumoren van mensen. Toch wil Smit een slag om de arm houden in haar claims: "We hebben gekeken naar de effecten van losse USzS-eiwitten. Je weet natuurlijk nooit helemaal zeker of die hetzelfde effect hebben bij een virusinfectie, waarbij het virus ook nog andere virale eiwitten aanmaakt. Maar dat is wel aannemelijk." David Maussang-DetaUle bekeek voor zijn promotieonderzoek wat gezonde cellen doen onder invloed van US28. "Ze vermeerderen zich veel sneller dan andere cellen op een manier die typisch is voor tumorgroei", vertelt hij. De cellen gingen onder invloed van het eiwit kriskras over elkaar heen groeien, terwijl er normaal gesproken een keurig laagje van cellen ontstaat.

inderdaad meer tumoren hebben en dat ze zelfs veel meer tumoren krijgen als ze eenmaal last hebben van ontstekingen. Het werk van Maussang-DetaiUe, die inmiddels weer terug is aan de VU, en zijn opvolger leverde hem de al genoemde publicatie op in het Journal o/Clinical Investigation. Is US28 het enige schadelijke eiwit dat via virussen ons lichaam binnenkomt? Smit: "Er zijn meer chronische ziekten die worden geassocieerd met ontstekingen waarbij virale eiwitten wellicht een rol spelen: atherosclerose, multiple sclerose. Het cmv-virus heeft naast US28 nog drie soortgelijke receptoreiwitten. Andere virussen hebben vergelijkbare eiwitten. Er is dus nog heel veel te onderzoeken." Reageren'' Mail naaradvalvas.vu.nl.

Dan maar een prik? Het onderzoek van de groep Medicinal Chemistry bewijst dat er lang niet altijd een diepe kloof ligt tussen fundamenteel onderzoek en maatschappelijke issues. Want als cmv een rol speelt bij het ontstaan van kanker, dan werpt dat een heleboel maatschappelijke vragen op: moeten we voorzichtiger omgaan met cmv? De verspreiding van het virus actief tegengaan? Een vaccin ontwikkelen en wellicht iedereen inenten? Smit: "Het zou mij niet verbazen als er meer aandacht komt voor virussen als cmv. Je ziet het bij hpv (humaan papillomavirus) en baarmoederhalskanker. Daar worden nu alle meisjes die dat willen, tegen ingeënt."

Andere chronische ziel<ten Dan de proefdierstudie. In New York deed Maussang-Detaille onderzoek naar genetisch gemanipuleerde muizen die het eiwit US28 zelf aanmaken. Hij bekeek of deze muizen meer of minder tumoren in hun ingewanden hebben dan gewone muizen. De studie leverde het inzicht op dat muizen die zelf US28 aanmaken.

Tegen cmv bestaat nog geen vaccin. Het is duur om dat te ontwikkeien. En er zijn ook nog andere mogelijkheden om in te grijpen, vertelt Sm'rt: "Je kunt virusremmers inzetten, of proberen om ontstekingen te remmen bij mensen die besmet zijn met cmv, want uit ons onderzoek blijkt dat dit soort tumoren door ontstekingen kunnen ontstaan", vertelt Smit. "Of je kunt medicijnen ontwikkelen die eiwitten als US28 te lijf gaan." Dat laatste zou helemaal niet vreemd zijn: zo'n dertig procent van de bestaande medicijnen grijpt in op zogeheten receptoreiwitten, zoals US28 er een is. Medicijnen die werken op dit specifieke eiwit zijn er nog niet. Het muizenonderzoek van Maussang-Detaille laat zien dat stoffen die de werking van US28 blokkeren - er is een gen gevonden dat dat doet - tumoi^roei kunnen vertragen, maar niet terug kunnen draaien.

Succesvol onderzoek > Bij de onderzoeksgroep Medicinal Cliemistry werlcen 32 mensen, van wie 17 in de farmacologisclie groep van lioogleraar Martine Smü. > De groep doet fundamenteel onderzoek naar de rol van virale en niet-virale RECEPTOREIWiTTEN bij onder andere ontstekingsziekten. > Smit kreeg in 2000 een KNAW-beurs en in 2006 een VIDI-beurs voor haar onderzoek naar virale eiwitten. Dat was het begin van de onderzoekslijn. > Inmiddels heeft de groep 2 VENI-beurzen binnengesleept en verschillende artikelen gepubliceerd in toptijdschriften. > David Maussang-Detaille kreeg in 2010 de prijs voor het BESTE PROEFSCHRIFT binnen de farmaceutische wetenschappen in Nederland.

>Kort linder pillen bij hiv

I

Bij de meeste hiv-patiënten werkt een behand ding met één medicijn net zo goed als de gongbare, levensreddende combinatie van drie medicijnen. Dit concludeert arts-onderzoeker Wouter Bierman in zijn proefschrift waarop h;j 26 oktober aan het VU medisch centrum promoveerde. Therapie met één medicijn geeft mmder bijwerkingen en leidt tot minder virusresistentie. Bovendien is het goedkoper, wat vooral belangrijk is voor patiënten in bijvoorbeeld Afrika. Bierman onderzocht de werking van proteaseremmers die voorkomen dat hiv nieuwe virussen aanmaakt. Momenteel is een combinatie van drie medicijnen gebruikelijk. Maar Bierman laat zien dat slechts één proteaseremmend medicijn bij de meeste patiënten in staat is om het virus te onderdrukken. (FB)

Geldverspilling

Verstoorde hersenen

Moslimevangelisatie

De Nederlandse overheid moet het Amerikaanse voorbeeld volgen om een eind te maken aan de gigantische verspilling bij ict-projecten. Dat zegt hoogleraar informatiesystemen Chris Verhoef in De Telegraaf van 30 oktober. Verhoef onderzocht honderden grote ict-projecten bij de overheid en telde verliezen van tussen vierhonderd miljoen en twee miljard euro. De projecten waar het fout gaat, zijn steevast te groot. Sancties tegen de verantwoordelijke managers zijn er niet. Die krijgen gewoon promotie. Verhoef vindt dat niet elk ministerie en elke gemeente een eigen ict-afdeling moet hebben. Hij pleit voor een wetgeving zoals in de VS. Daar mag een gemeente niet zelf doen wat de markt kan. (PB)

Emotionele mishandeling van kinderen heeft invloed op de fysieke ontwikkeling van hun hersenen. Dit blijkt uit een onderzoek van onder meer het VUmc dat recent is gepubliceerd in Biological Psychiatry. Via hersenscans konden de onderzoekers constateren dat de mediale frontale cortex gemiddeld zo'n zeven procent kleiner is bij mensen die zeggen een slechte jeugd te hebben gehad. Dit deel van de hersenen heeft te maken met stressregulering, depressies en angststoornissen. Uit proeven met ratten was deze invloed al bekend. Volgens de onderzoekers blijkt uit de resultaten dat de gevolgen van ernstige vernedering of emotionele verwaarlozing van kinderen vergelijkbare gevolgen op latere leeftijd hebben als fysieke mishandeling en seksueel misbruik. (DdH)

Kerken moeten op respectvolle wdjze onder moslims evangeliseren. Dat schrijft Bernard Reitsma, bijzonder hoogleraar De kerk in de context van de islam, in de nota Integriteit en respect van de Protestantse Kerk in Nederland. Het rapport stelt volgens dagblad Trouiy dat het christendom een missionaire religie is. 'De boodschap van de kerk maakt aanspraak op universele geldigheid.' Hierin staat dat christenen en moslims op maatschappelijk vlak de handen moeten ineenslaan, maar dat samen bidden uitgesloten is. Ook interreligieuze vieringen zitten er niet in. 'Het gebed tot de drie-enige God en in de naam van Christus onderscheidt het gebed van de kerk wezenlijk van dat van de moskee. De kerk bidt wel naast maar niet samen met moslims.' (FB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen