Ad Valvas 2010-2011 - pagina 225

7

ad valvas 20 januari 2011

1\

poodgaan is nog niet zo ;emal<l<elijli Oratie over het einde > Palliatieve zoi% draait niet alleen om sterven. "Het gaat om de vraag hoe je de zorg zodanig inricht, dat de laatste levensfase voor een stervende zo prettig mogelijk is", zegt Onwuteaka-Philipsen. "Het gaat ook over het sociaal en psychologisch ondersteunen van de patiënt en zijn familie" > Volgens de hoogleraar is er nog niet voldoende bekend over goede methoden en interventies om het sterfproces te begeleiden. Omdat er aan herstelde patiënten meer eer valt te behalen dan aan dode mensen, is er weinig geld beschikbaar voor d'rt onderzoek > Bregje Onwuteaka-Philipsen houdt 4 maart haar oratie met als titel Levenseindeonderzoek, over het streven naar een vi/aardig levenseinde

de opleiding zijn gericht op genezen. Artsen maken liever iemand beter dan dood. Een 52-jarige man met darmkanker kwam daar te laat achter. Hij wilde zelf besluiten wanneer het genoeg was en had dat met zijn dokter besproken. Zijn familie had hem beloofd dat hij niet hoefde te lijden. Toen het eind in zicht kwam, vroeg hij zijn arts om hulp. Die weigerde. Nog drie dagen leefde de man, dagen waarin hij vreselijke pijn leed. Nu, jaren later, is de familie nog steeds bitter dat er niet aan zijn laatste wens is voldaan.

Reeks gesprekken

Sterven gaat lang niet altijd vanzelf. Dat kan een flinke schok zijn voor de nabestaanden. "Euthanasie is geen recht", zegt hoogleraar levenseindeonderzoek Bregje Onwuteaka-Philipsen daarover. I TEKST: FLOOR BAL FOTO: MC-VU/YVONNE COMPIER

i De medische wetenschap heeft een eind gemaakt aan het sterven zonder doodsstrijd. Honderd jaar geleden overleden de meeste mensen aan infectieziekten als tuberculose, waarbij het sterfbed snel verliep en de dood mensen vaak in hun slaap overviel. Nu dit soort ziekten met medicijnen bestreden kan worden, is kanker gepromoveerd tot één van de belangrijkste doodsoorzaken. Doodgaan aan zo'n slopende ziekte is een stuk minder simpel. Ruim dertig procent van de Nederlanders heeft ervaring met een moeizaam verlopen sterfbed. De realiteit daarvan is een schok voor famüieleden die sterfscènes alleen uit de film kennen, waar de zieke, omringd door geliefden, betekenisvolle woorden uitspreekt en met een ghmlach op de lippen overlijdt. Pijn, benauwdheid en incontinentie doen het minder goed op het witte doek. En in de echte wereld duurt het einde vaak dagenlang. Als de patient lijdt, vragen de familieleden

vaak in paniek om euthanasie. Alleen- dat gaat zo maar niet. "Euthanasie is geen recht", zegt Bregje Onwuteaka-Philipsen, hoogleraar levenseindeonderzoek. Dat Nederland voorloopt in euthanasiewetgeving betekent niet dat artsen zomaar een handje helpen. Slechts één op de drie verzoeken resulteert ook daadwerkelijk in een zachte dood. De zieke moet wilsbekwaam zijn en ondraaglijk lijden. Bovendien moet de patient zelf om euthanasie vragen. Een familielid kan dat niet doen. Zelfs als er aan al die eisen wordt voldaan, mag een arts altijd weigeren. "Als een arts niet wil meewerken aan euthanasie, is dat zijn goed recht", zegt Onwuteaka-Philipsen. "Wel is het professioneel om de patient te vójzen op de mogelijkheid om van arts te veranderen. Maar je kunt dokters niet dwingen." Doodgaan is voor deze patiënten een verlichting, maar meewerken aan euthanasie is voor geneeskundigen geen lichte beslissing. Uit onderzoek blijkt dat het niet went, ook het verrichten van een zoveelste euthanasie ervaren ze als zwaar. De hele medische wetenschap en

"Het is een misverstand dat als je een wilsverklaring hebt of een keer met je arts sprak, je de zaken goed geregeld hebt", legt de hoogleraar uit. Een wilsverklaring belandt vaak in het dossier, de patient begint er niet meer over en de dokter kan geen toezegging doen. Aan actieve levensbeëindiging, zoals die wettelijk is toegestaan, gaat een reeks gesprekken voor de terminale fase vooraf. Hoewel artsen het sterven zo pijnloos mogelijk wiUen maken, verloopt pijnbestrijding niet altijd vlekkeloos. Zo wordt morfine, dat bij zware pijn ingezet wordt, beperkt voorgeschreven. "Artsen zijn als de dood dat iemand aan de naald zou kunnen overlijden", zegt een 37-jarige vrouw. "Stel je voor datje iemand uit zijn pijn zou verlossen." Zij dreigde haar stervende moeder vol morfinepleisters te plakken als de huisarts niet voor betere pijnbestrijding zou zorgen. Het dreigement had geen resultaat, iets waar ze nog steeds boos om is. Veel artsen denken dat toediening van morfine het levenseinde bespoedigt. Onterecht, zo blijkt uit recent onderzoek. Alleen het geven van een zware dosis ineens blijkt dat effect te hebben. Door dit nieuwe inzicht worden medici in de toekomst mogelijk soepeler met het voorschrijven van dit medicijn.

Kunstmatige slaap Moeten zieken hun levenseinde dan maar lijdzaam ondergaan-' "Nee", zegt OnwuteakaPhilipsen. "Patienten mogen wel behandeling, voeding en vocht weigeren." Daarnaast kunnen ernstige symptomen bestreden worden met palliatieve sedatie. Een patient wordt daarbij door medicijnen kunstmatig in slaap gehouden en de pijn wordt verlicht. Dit brengt de dood niet sneller, maar maakt het einde wel dragelijker. Artsen kiezen hiervoor als de symptomen, zoals pijn, verwardheid of benauwdheid, niet meer op een andere manier bestreden kunnen worden. De verdoving is meestal permanent, de patient komt vaak niet meer bij. Zo leidt de medische wetenschap er op een andere manier juist weer wel toe dat er toch nog mensen in hun slaap sterven. De namen van de genoemde personen zijn bij de redactie bekend Reageren' Mail naar redactie@advalvas vu.nl

>Kort Meer waterschade Overstromingen veroorzaken steeds meer schade. Dat stelt Jeroen Aerts, hoogleraar waterrisico's en -verzekeringen. In 2010 richtten natuurrampen, waarvan overstromingen een groot deel voor hun rekening nemen, wereldwijd 130 mUjard doUar schade aan. Daarmee staat 2010 in de top-zes van rampjaren sinds 1980. Volgens Aerts komt de overstromingsschade enerzijds door extreme neerslag onder meer vanwege het huidige La-Nina-effect in Australië en Zuid-Amerika. Anderzijds neemt de schade toe door de ontwikkeling van nieuwe woonwijken in gebieden die overstromingsgevoelig zijn. Vaak kunnen de centrale overheid en verzekeraars niet voorkomen dat lokale overheden en huiseigenaren onverantwoord bouwen in overstromingsgebieden, aldus Aerts. (DdH)

Gelukkige puberteit Of jongeren gelukkig zijn in de puberteit, hangt voor bijna de helft af van genetische factoren. Dat was al langer bekend. Promovendus Niels van der Aa toont aan dat diezelfde genetische factoren ook van belang zijn voor hoe jongeren hun gezin ervaren, of ze sporten en of ze emotionele gedragsproblemen hebben. Van der Aa promoveert op donderdag 20 januari. In het verleden is vaak aangenomen dat sporten mensen gelukkiger maakt, maar onderzoeken zoals dat van Van der Aa laten zien dat jongeren bij wie de neiging tot sporten in de genen zit, ook genetisch meer aanleg hebben om zich gelukkig te voelen, Hoe jongeren hun gezin ervaren, is altijd als een sociaal gegeven beschouwd. Van der Aa toont aan dat genen ook hierbij een belangrijke factor zijn. (WV)

Kankerbestrijder Een eiwitafwijking bij een zeldzame erfelijke ziekte biedt mogelijk uitzicht op nieuwe methoden voor kankerbestrijding. Dat schrijven onderzoekers van de afdeling klinische genetica van VUmc deze week in Nature Genetics. De groep identificeerde recentelijk het vijftiende gendefect dat bijdraagt aan de erfelijke ziekte Fanconi Anemie. Het gendefect maakt mensen met Fanconi Anemie zeer gevoelig voor bepaalde vormen van chemotherapie. "Voor die patiënten is dat niet gunstig", zegt onderzoeker Johan de Winter. "Toediening van een normale dosering zou voor dodelijk zijn." Maar deze afwijking komt ook voor in tumoren van kankerpatiënten die de ziekte niet hebben. Door het defecte mechanisme bij Fanconi Anemie te bestuderen, begrijpen de onderzoekers beter hoe een cel bij een gewone kankerpatiënt op die kankerbestrijdende stof reageert. [FB).

Voedselprijzen Ontwikkelingsorganisaties en linkse partijen willen maatregelen tegen speculaties met termijncontracten met landbouwers, omdat daardoor de voedselprijzen zouden worden opgedreven. Maar het effect van specvdatie op de prijzen moet niet worden overschat, zegt Michiel Keyzer, hoogleraar economie en directeur van de Stichting Onderzoek Wereldvoedselvoorziening van de VU, in de Volkskrant van 15 januari. 'Bij de voedselcrisis in 2008 dacht men ook dat de prijzen waren opgedreven door de indexfondsen. Dat bleek helemaal niet het geval', aldus Keyzer. 'Als er al sprake is van een zeepbel, dan is het er eentje van hooguit drie maanden tot de volgende oogst.' De roep om strengere regels is volgens Keyzer contraproductief. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen