Ad Valvas 2010-2011 - pagina 23

wetenschap 7

ld valvas 9 september 2010

­a^fi^^iaia»

e Arabische wortels van de universiteit iuropeanen namen in de twaalfde eeuw tal van zaken /an Arabieren over. De uni­ /ersiteit hoort daar ook bij.

ficus, die voor een jaar een universiteitsraad voorzat waarin niet alleen doctores en gezellen, maar ook studenten zitting hadden. Het meest frappant is de parallel tussen ener­ zijds de islamitische boeken waarin de verschil­ lende meningen van de juristen stonden en anderzijds de beroemde Sic et non, het eerste traktaat in de geschiedenis van de westerse filosofie, geschreven door Pierre Abélard (1079­ 1142). In beide teksten wordt de student uitge­ daagd tegenstellingen te harmoniseren.

FEKST: JONA LENDERING FOTO: IMAGESELECT/ALAMY loe oud is de universiteit? Meestal hoor je p J s antwoord dat ze dateert uit de twaalfde eeuw. Historici vnjzen dan bijvoorbeeld op P het ontstaan van de Sorbonne in Parijs en de I rechtsschool van Bologna. Maar de twaalfde f euw is ook de tijd van de kruistochten: chris­ ßlenen beheersten het Heilig Land, en benutten laarvoor zowel militaire kracht als diploma­ fieke middelen. Christenen gingen dus ook yreedzaam om met Arabieren. Culturele uitwis­ s e l i n g e n vonden bijvoorbeeld plaats op Sicilië j ' en in Spanje, waar drie vertaalscholen waren om Arabische teksten om te zetten in het Latijn. % Europeanen namen in die tijd tal van zaken van rabieren over. Maar behoort de universiteit bok daarbij?

Flauwekul

Een hedendaagse madrassa in Pakistan

ten, ooit niets meer dan een handvol studeerka­ mergeleerden, in een klasse professionals. Dat was niet naar de zin van de kalief, die De Amerikaanse arabist George Makdisi (1920­ meende dat hij als opvolger van Mohammed als 2002) vond van wel. Hij legde deze gedachte Fast in The Rise of Colleges. Institutions ofLearning enige het woord van God mocht uitleggen. In de |n Islam and the West (1981). Als model wees Mak­ negende eeuw kwam het tot vervolgingen, maar uiteindelijk wonnen de juristen. disi de madrassa's aan, de juridische scholen "waar islamitische geleerden worden opgeleid. Gilde Negen jaar later werkte Makdisi de gedachte verder uit in The Rise ofHumanism in Classical Omdat de trauma's echter groot waren, begon­ klam and the Medieval West. nen de juristen zich te organiseren in een gUde, Er zijn inderdaad overeenkomsten. Om die op met een drievoudig curriculum voor leerlingen, waarde te schatten, moeten we eerst kijken naar gezellen en meesters ­ wel zo handig, want zo de formatieve periode van de islam. Anders dan lag meteen vast wie geleerd was en wie niet. de Bijbel bevat de Koran weinig echte regels. De De bevoegdheden van de docenten werden islamitische rechtssystemen zijn vooral geba­ duidelijk omschreven [ijazat at­tadris). Hoewel seerd op het voorbeeld dat Mohammed heeft er dus duidelijke en goed gedefinieerde rangen gegeven, en dat bekend is uit talloze anekdotes, waren, hadden alle leden van het gUde een stem , de hadith. De juristen legden daarvan enorme in de vergadering, die werd geleid door een voor fe^erzamelingen aan. Ze bepaalden dat er naast een jaar gekozen voorzitter. Tot slot waren alle Koran en hadith nog een derde bron van recht bezittingen van het instituut ondergebracht was. de consensus van de geleerden {ijmd). Een in wat wij een stichting zouden noemen (een gevolg van die opvatting was dat moest worden waqfj. Het nieuwe schooltype staat bekend als vastgelegd wie geleerd was en wie niet. madrassa. Ook ontstonden boeken waarin de verschillen in opvatting tussen de diverse juristen werden Opvallende overeenkomsten |­ verzameld. Zulke boeken heten khilaf In de Makdisi wees erop dat in westelijk Europa zo'n doop van de achtste eeuw veranderden de juris­ school niet nodig was. Er waren immers kloos­

Juristen wonnen

terscholen en het leergezag was eveneens dui­ deUjk geregeld: concilie, paus en bisschoppen. Het is op z'n zachtst gezegd opvallend dat als in de twaalfde eeuw de universiteiten ontstaan.

Er zijn vijf paraliellen tussen de madrassa en de universiteit deze niet de vorm hebben van een traditionele school, maar eveneens zijn gestructureerd als een gilde. Tegelijk zien we ook het drievoudig curriculum: student, gezel (baccalaureus) en doctor of magister. Om de lesbevoegdheid van de laatste te definiëren, koos men voor licentia docendi, kreupel Latijn, maar een letterlijke vertaling van ijazat at­tadris. Opvallend is verder dat de bezittingen van de universiteit waren onderge­ bracht in, opnieuw, een soort stichting: buiten de feodale gezagsverhoudingen. Een andere overeenkomst is de rol van de rector magni­

:>Kort iMooie vrouwen ft:,Mannen kunnen er niets aan doen dat ze afge­ eid raken wanneer er een aantrekkelijke vrouw voorbijloopt. Drie cognitief psychologen van de VU maten breinreacties van proefpersonen die foto's te zien kregen. Zowel de mannen­ Jals de vrouwenbreinen reageerden na 180 imUliseconden sterker op aantrekkeUjke én ronaantrekkelijke gezichten dan op gemiddelde Igezichten. Blijkbaar doen mensen meer moeite |om zulke gezichten te 'verwerken'. Direct gdaarna, tot 650 milliseconden, reageerden de Irnannenbreinen veel meer op de aantrekkelijke krrouwengezichten. De resultaten ondersteunen de evolutionaire theorie dat mannen zo gepro­ grammeerd zijn dat ze meer aandacht besteden aan aantrekkelijke vrouwen, omdat deze vaak igezond en jong zijn. En dus kunnen zorgen voor jveel nageslacht. (RL)

Nadat ik als historicus een artikel aan The Rise of Colleges had gewijd, ontving ik een maUtje. Een arabist wees mij erop dat Makdisi's inter­ pretatie van de feiten flauwekul is. Op mijn vraag waarom dat oordeel dan in geen enkele recensie was te vinden, luidde zijn antwoord dat iedereen te veel respect had voor zo'n groot geleerde. Tja. Nu is het toetsen van Makdisi's interpretatie ook lastig. Aannemend dat Makdisi gelijk heeft, moeten de twaalfde­eeuwse westerse geleerden de madrassa's hebben leren kennen door mondelinge kennisoverdracht. Op zich is dat onproblematisch, maar het is voor historici moeilijk om dit in kaart te brengen. Toen Makdisi zijn interpretatie in 1981 voor het eerst opperde, stond het onderzoek naar dit soort kennisoverdracht nog in de kinderschoenen. Het is daarom wel begrijpelijk dat sommige geleerden aarzelden.

Evident Niet dat Makdisi's theorie is doodgezwegen. In Knowledge and Social Practice in Medieval Damas­ cus (1994) bestrijdt de Amerikaanse historicus Michael Chamberlain sommige van Makdisi's opmerkingen, en op het punt van de waqf terecht. Dat laat vijf parallellen tussen de madrassa en de universiteit bestaan: de organisatie als gilde, het drievoudig curriculum, het concept van een omschreven lesbevoegdheid, het gekozen voor­ zitterschap van de universiteitsraad en khilaf Eén parallel is toeval, bij drie ga je nadenken, bij vijf concludeer je dat er sprake moet zijn van bemvloeding. Jona Lendering is historicus en auteur van verscheidene boeken over de oudheid, vader­ landse geschiedenis en modern management. Hij doceerde aan de Vnje Universiteit. Reageren? Mail naar redactie@ advalvas vu.nl.

^.-m

IVlinder antibiotica

Oud en productief

Oud en tevreden

Antibiotica worden vaak onnodig en onjuist voorgeschreven. Dat geldt vooral voor de anti­ biotica uit de groep fluoroquinolonen. Ina Willemsen promoveert 22 september op onder­ zoek waarmee ze laat zien dat minder gebruik van antibiotica de stijgende trend van resisten­ tie afremt. In Nederlandse ziekenhuizen krijgt dagelijks ruim dertig procent van de patiënten antibiotica. Dat is veel minder dan in de meeste andere Europese landen, maar toch gebeurt het ook hier vaak onterecht. De resistentie van micro­organismen tegen antibiotica neemt wereldwijd toe; soms zijn er helemaal geen werkzame middelen meer beschikbaar. Willemsen voerde gerichte verbeteracties uit in het Amphia­ziekenhuis in Breda. Daardoor werd de toenemende resistentie tegen het bestudeerde antibioticum afgeremd en nam de kans op complicaties zelfs a£ (RL)

Beleidsmakers verkijken zich op de producti­ viteit van ouderen. Daarmee riskeren zij een afbraak van de verzorgingsstaat die wellicht helemaal niet nodig is, vindt Kathrin Komp, die op 13 september promoveert bij de faculteit Sociale Wetenschappen. Van de mensen tus­ sen de vijftig en negentig jaar is meer dan veertig procent actief Met informele zorg voor bijvoorbeeld partners of kleinkinderen en met betaald werk of vrijvnUigerswerk leveren zij een forse economische bijdrage. Die bijdrage rekent de overheid echter niet mee wanneer zij de kostendruk van ouderen berekent: die is uitsluitend gebaseerd op de kosten voor pensi­ oenuitkering en zorg. In aanvulling hierop zou de overheid ook ondersteuning kunnen bieden bij vrijwilligerswerk en het geven van informele zorg op latere leeftijd. In Duitsland, waar Komp vandaan komt, gebeurt dat al. [AM)

Ouderen wier gezondheid onomkeerbaar achteruitgaat, kunnen toch tevredener worden met hun leven. Als het ze lukt om meer regie over hun leven te krijgen, en dat kan. Dat is een van de bevindingen van Angèle Jonker die 10 september promoveert bij VUmc. "Het helpt bijvoorbeeld als je tachtigplussers uitdaagt tot voornemens die je vervolgens in een eenvoudig actieplannetje omzet", zegt Jonker. Bij een buurvrouw op de koffie gaan om dreigende een­ zaamheid tegen te gaan, ontevredenheid over de zorg uitspreken tegen de zuster, dagelijks ontbijten of traplopen. Jonker ontwikkelde een cursus empowerment voor de ouderen zelf en ze is bezig met een cursus voor mantelzorgers en vrijwilligers. (RL) www.jonkerzorg nl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen