Ad Valvas 2010-2011 - pagina 273

wetenschap 11

d valvas 17 februari 2011 fc

Hans Boutellier over de improvisatiemaatschappij

Het leven als jamsessie Mensen slaan zich in toenemende mate : improviserend door het leven. Dat vergt een andere houding van de overheid, betoogt Hans Boutellier, hoogleraar bestuurskunde, in 'jZijn nieuwe boek.

Maar je kunt niet verwachten dat mensen hun eigen identiteit inleveren door bijvoorbeeld hun religie op te geven." Welke rol speelt de overheid bij de orde­ ning? "Wat mij opvalt is dat het veüigheidsoffensief van de overheid succesvoller is dan het debat over normen en waarden. Zero tolerance en lik­op­stukbeleid zijn alom geaccepteerd en gewaardeerd. Er moet vooral meer politie op straat komen. De burger verwacht dat de over­ heid de veiligheid garandeert en handhaaft, desnoods tot achter de voordeur. Dat veilig­ heidsdenken is behoorlijk dominant geworden en heeft de discussie over beschaving als het ware overgenomen. Bij openbare veiligheid heeft de overheid een centrale taak en legitimi­ teit. "Hoewel, particuliere netwerken kunnen natuurlijk een deel van de beveiliging van de samenleving overnemen. Maar we hebben nog steeds meer politieagenten dan particuliere bewakers."

IDIRK DE HOOG iw nieuwe boek heet 'De improvisatiemaat­ [schappij'. Wat bedoelt u daannee? 'Aan de ene kant komt onze samenleving heel chaotisch over, maar als je beter kijkt, zie je ook een grote mate van ordening. Die schijnbare tegenstelling vind ik kenmerkend voor de huidige tijd. Veel mensen ervaren een enorme onoverzichtelijkheid. Maar als het echt een complete chaos was, zouden de problemen veel groter zijn dan het geval is. Ik heb gezocht naar een term die zowel die chaos als die ordening in zich heeft. Dat is improvisatie geworden, een begrip uit de jazzmuziek. Een jazzmuzikant noemde dat eens 'georganiseerde vrijheid'. Volgens jazzdeskundigen kunnen improvisaties soms juist een heel hoog niveau van organisatie hebben. Er zijn onderUggende thema's, ritmes, muziektradities en geoefende spelers voor nfldig." I Verwijst u met die tenn naar bestuurders die I improviserend van het ene incident naar het I andere rennen? r'Dat gebeurt ook, maar er is meer aan de hand. Improviseren is iets anders dan roeien met de riemen die je hebt. De samenleving is geen een­ duidig massief blok. Geen vadertje staat die in alles over zijn burgers waakt. En van hun kant I zijn mensen niet in de eerste plaats staatsbur­ gers maar meer en meer onafhankelijke indivi­ duen. Mensen leven in verschillende netwerken die elkaar soms versterken en soms juist tegen­ werken. Je moet net als tussen de verschillende 1 instrumenten in de muziek, improviseren in de samenleving om al die netwerken met elkaar te 1 verbinden en te laten samenwerken."

Boutellier: 'Ik probeer inzichten uit verschillende wetenschappen bij elkaar te brengen. Dat is intellectueel improviseren.'

Is de rol van de staat uitgespeeld? "Nee, die rol verschuift. Waar nodig moet de overheid die netwerken met elkaar verbinden en versterken, het gaat om verbindingen tussen knooppunten. Maar de centrale overheid in Den Haag kan dat niet alleen. Sommige zaken verschuiven naar een internationaal niveau, bijvoorbeeld naar Europa. We leven tenslotte in een globaliserende wereld. Andere taken verschuiven juist naar lokaal niveau, zoals de uitvoering van de verzorgingsstaat. Deze is nu deels in de wet maatschappelijke ondersteuning bij de gemeentes gelegd."

tiek. Die weet de chaos niet te ordenen." Komt die chaos door de multiculturele samenleving? "Die draagt zonder meer bij aan de onoverzich­ telijkheid. Enerzijds heeft de globalisering de wereld kleiner gemaakt. Maar anderzijds lijkt het dagelijkse samenleven ingewikkelder dan ooit. Om te begrijpen wat op dit gebied gaande is, moetje niveaus uit elkaar houden. Een

Je boek is hier en daar nogal abstract. Wat hebben je studenten er bijvoorbeeld aan? "Mijn boodschap is dat als je op een andere manier naar de samenleving probeert te kijken, je nieuwe patronen en ontwikkelingen ziet. Er is niet alleen maar de teloorgang van het oude vertrouwde. Ik zie ook veel nieuwe processen, die ons verder kunnen brengen. Wat ik ook belangrijk vind is dat wetenschappers over de grenzen van hun eigen discipline kijken. Ik heb vanzelfsprekend niet alles in dit boek zelf bedacht, maar ik heb wel breed gekeken. In de natuurwetenschappen is men al veel langer bezig orde in schijnbare chaos te ontdekken. En er is ook veel over netwerken geschreven. Ik probeer verschUlende inzichten bij elkaar te brengen en zo een nieuwe, betere, analyse te maken. Dat is een vorm van intellectueel improviseren."

'Algemeen gedeelde waarden en normen zijn onhaalbaar en onnodig'

Lukt dat? "Gedeeltelijk. De afgelopen decennia heeft de politiek allerlei programma's gelanceerd om meer eenheid in de samenleving te krijgen, bijvoorbeeld in ­ wat ik noem ­ het bescha­ vingsdefensief van Balkenende. Fatsoen moetje doen. Mijn conclusie is dat algemeen gedeelde waarden en normen onhaalbaar zijn, maar ook niet nodig. Het is een onproductieve manier van kijken. De kracht ligt juist in al die kleine en grotere netwerken, zoals school, werk en fami­ lie waarin mensen doorgaans redelijk tevreden functioneren. Daar bestaat vaak wel een vorm van samenhang."

U schrijft ergens dat afkomst niet meer bepalend is voor je levensloop, maar dat je je eigen leven moet orkestreren. Daarbij lijken veel mensen de weg kwijt. "Zo zwart­wit is het nog niet. Mensen hebben natuurlijk steun aan familie, reHgie en andere verbanden. Maar ze moeten wel nadrukkelijker hun eigen identiteit en plek in de samenleving ontwikkelen. Dat doen ze vaak improviserend. De meesten slagen daar behoorlijk goed in, maar tegelijkertijd vinden ze de wereld om hen heen ingewikkeld en verwarrend. De meeste mensen zeggen tevreden te zijn met hun eigen leven, maar de samenleving complex en gevaar­ lijk te vinden. En dat verwijten ze vooral de poH­

bepaalde mate van assimilatie van migranten is noodzakelijk. Iedereen moet zich aan de wet houden en zich op een betamelijke manier in de openbare ruimte gedragen. Ook mag van ieder­ een worden verwacht dat hij probeert in het eigen onderhoud te voorzien door te werken.

Geboren leiders

Eenzaam naar Mars

Rustig sporten

Hartfalen

Wat maakt iemand een goede leider? Mark van Vugt geeft in zijn oratie op vrijdag 18 februari het antwoord aan de hand van voorbeelden uit de evolutie en het dierenrijk. Hij laat zien hoe leiderschap is ontstaan in de loop van miljoenen jaren en hoe het door de tijd heen is geëvolueerd. Hij kijkt naar leiders bij bijen, buf­ fels en bavianen. Leiderschap is ouder dan de mens, betoogt Van Vugt. Voorafgaand aan zijn oratie is het symposium Danvin voor leiders. vuconnected nl (WV)

Astronauten die een lange ruimtereis maken, kunnen door eenzaamheid slechter gaan functioneren, stelde psycholoog Berna van Baarsen van het VUmc onlangs in de NRC Next. Ze werkt mee aan een experiment in Moskou, waar zes astronauten een reis naar Mars nabootsen. Ze zitten al vanaf 4 juni opgesloten in een namaakruimteschip. "We onderzoeken hoe eenzaamheid het cognitief functioneren bemvloedt", legt Van Baarsen uit. De emotie kan een nadelige invloed hebben op concentratie en andere intellectuele prestaties. "Eenzaamheid is een beetje taboe. Wie geeft nou graag toe dat hij eenzaam is? Maar het zou van levensbelang kunnen zijn in noodsituaties", aldus de onder­ zoeker. De astronauten komen op 5 november weer uit hun 'ruimteschip'. (DdH)

Het is beter om drie keer in de week een halfuur te sporten, dan één keer in de week fanatiek. Dat zegt hoogleraar bedrijfs­ en sportgeneeskunde WUlem van Mechelen van VUmc in Het Financieele Dagblad. Wie de overige dagen minimaal een halfuur matig beweegt, bijvoorbeeld door naar het werk te fietsen, wordt en blijft fit. Als je van tevoren al weet dat drie keer kort sporten niet gaat lukken, kun je beter dagelijks een flinke wandeling maken. Van Mechelen. "Dan boekje ook gezondheidswinst en bespaar je veel frustratie en geld." Volgens Van Mechelen beginnen mensen vaak te fanatiek met sporten. Vervolgens haken ze af omdat ze het niveau niet volhouden. (FB)

Falende harten, waarvan de hartspierceUen niet meer goed samentrekken, hebben problemen met het binden van fosfaat aan het zogeheten troponine­eiwit. Dat blijkt uit het proefschrift van medicus Viola Kooij, die op 15 februari is gepromoveerd. Het troponine­eiwit veroor­ zaakt in gezonde hartspiercellen de samentrek­ king van deze ceUen. Kooij ontdekte de rol van fosfaat, door in hartspierceUen te experimen­ teren met twee soorten kunstmatig troponine. een versie waar fosfaat aan gebonden was en een versie zonder fosfaat. Deze kennis kan een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van een therapie tegen hartfalen. (PB)

Hans Boutellier, De improvisatiemaatschappij Over de sociale ordening van een onbegrensde wereld, Boom Lemma uitgevers, 191 biz , € 25 Reageren'? Mail naar redactie@advalvas.vu.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen