Ad Valvas 2010-2011 - pagina 213

wetenschap 7

id valvas 13 januari 2011

ublieke mening staat centraal op nanofestival

ego spelen met atomen /etenschappelijke jn maatschappelijke luizendpoot Peter Nijkamp baas van een commissie lie het nationale debat )ver nanotechnologie wil stimuleren. Op 27 januari culmineert dat in een groots lanofestival.

tenprogramma's bestookten met begrippen als 'voor God spelen' en 'Frankensteinvoedsel'.

Geen verstand van n a n o "Dat moeten we met nanotechnologie niet hebben", aldus Nijkamp. "Die technologie is nog relatief jong, de toepassing staat nog in de kinderschoenen, en er is dus nog alle ruimte om het publiek eerst goed kennis te laten maken met wat het is, wat de risico's zijn en wat de voordelen, voordat er een democrati­ sche beslissing over wordt genomen." De commissie is daarom volledig onafhanke­ lijk. "We kregen ongeveer vier miljoen euro budget voor de opzet van een maatschappe­ hjke dialoog en de regering had niks te zeggen over de besteding daarvan." "Nu zul je wel denken, wat moet een ruimtelijk econoom nou aan het hoofd van een commissie die zich met nanotechnologie bezighoudt? Wat weet hij er nou van?" zegt Nijkamp. "Nou, ik wist er ook helemaal niets van. Toen ik begon, had ik geen kaas gegeten van nanotechnologie, en daar laat ik me ook op voorstaan. Want als er iemand uit de wereld van het nano­onderzoek was aangesteld als voorzitter, zou die zeker vanaf de eerste dag al door het pubhek worden gewantrouwd­ die wil ons natuurhjk nanotoe­ passingen opdringen!"

rEKST: PETER BREEDVELD BEELD: SIMPLE SCIENCE Slanotechnologie maakt het mogelijk te verken met deeltjes waarvan de grootte wordt bepaald in nanometers. Een nanometer is een nUjardste van een meter. De diameter van ^én haar is honderdduizend nanometer. Daar gaat nanotechnologie dus over: hele werelden iie in de binnenkant van één haar passen. ['Nanotechnologie is legoen met atomen", aldus Dave Blank, wetenschappehjk directeur van NanoLab Mesa+. Iet bedrijfsleven investeert wereldwijd miljar­ den in nanotechnologie. Ook de wetenschap laat zich niet onbetuigd. De mogelijkheden Bijken dan ook onbeperkt: van toepassingen 1 de voedselindustrie (antiklontermiddelen) itot doorbraken in de geneeskunde. Wie i reaUseert dat enz)rmen, de eiwitten die [reacties in onze cellen regelen, eigenlijk een [soort machientjes zijn, begrijpt dat het niet denkbeeldig is dat dergelijke machientjes dankzij nanotechnologie ook kunstmatig wor­ iden gebouwd. Een timior kan dan plaatselijk bestreden worden, door geneesmiddelen heel gericht op die tumor te concentreren, zonder dat omliggende organen worden belast en beschadigd. Maar er zijn ook risico's. Als zonnecrèmes worden voorzien van nanodeeltjes, wat gebeurt er dan als die het lichaam binnen­ dringen? Zouden de gezondheidsrisico's vergeHjkbaar zijn met die van asbest? Bekend [is dat nanodeeltjes van stoffen plotseling andere eigenschappen kunnen aannemen. [Goud staat erom bekend dat het niet oxideert en niet giftig is. Onder bepaalde omstandig­ heden worden nanodeeltjes goud echter wél giftig. En volgens onderzoek van de University of Massachusetts zouden nanodeeltjes dna kunnen beschadigen en kanker kunnen ver­ oorzaken. Democratie m o e t zegevieren "Er zijn risico's", beaamt ruimtelijk econoom Peter Nijkamp, "maar ook enorm veel voor­ delen, ik vraag vaak aan mensen die nano­ technologie willen verbieden omdat ze alleen maar aan de risico's denken: kijk eens naar de medische zorgen, stel datje aan een redelijk ongeneeshjke vorm van kanker zou lijden die met nanodeeltjes zou kunnen worden bestre­ den. Zou je dan ookzo mordicus tegen zijn?" Niet dat Nijkamp nanotechnologie wil pro­ moten. Dat mag hij als voorzitter van de Com­ missie Maatschappelijke Dialoog Nanotech­ nologie helemaal niet, maar een dialoog dient aandacht te hebben voor de voors en de tegens. De commissie is begin 2009 door de regering m het leven geroepen om de maatschappelijke meningsvorming over nanotechnologie te stimuleren. "De overheid heeft gezegd­ voordat we van nanotechnologie speerpunt­ beleid maken, moet de bevolking uitmaken of we er wel aan willen", zegt Nijkamp. "De democratie moet zegevieren. Dat is ontspoord bij het debat over genetisch gemodificeerd voedsel. Oorzaak­ genetische modificatie werd als voldongen feit gepresenteerd. Bedrijven probeerden het publiek klakkeloos genetisch gemodificeerde producten op te dringen, ter­ wijl lobb)dsten de opiniepagina's en actualitei­

Voor iedereen De afgelopen twee jaar timmerde de com­ missie fhnk aan de weg om het debat over nanotechnologie op gang te brengen. Met tv­producties, advertentiecampagnes in damesbladen en op websites, waarin de lezers gevraagd werd cosmeticaproducten aan te wijzen om op nanodeeltjes te worden getest, een nanospecial van het populairwe­ tenschapelijke tijdschrift Quest, een lesbrief op middelbare scholen over de ethische aspecten van nanotechnologie, theaterdebat­ ten voor middelbare scholieren, een nanolab op Lowlands, sciencecafés, interreligieuze nanodebatten, alledaagse nanoproducten in een 'Nano­supermarkt', enzovoort. De reeks projecten vindt haar apotheose in een groots opgezet Nanofestival, op 27 januari in het Amsterdamse Science Center Nemo, waarop de afgelopen twee jaar nog eens dunnetjes worden overgedaan met lezingen van wetenschappers, een Lagerhuis­debat door de Consumentenbond, demonstraties en experimenten in laboratoria, filmpjes, een Nano­warenhuis en tal van andere acti­ viteiten. Deze manifestatie is voor iedereen toegankelijk.

Niet achterlijk "Ook op het Nanofestival zijn kritische geluiden welkom", zegt Nijkamp. Maar zijn eigen visie op nanotechnologie wil hij niet geven. "Misschien na 27 januari, als de com­ missie wordt opgeheven, dan mag ik weer een mening hebben. En dan nog, wat doet die ertoe?" Ik werp tegen dat de mening van een gerenommeerd wetenschapper die zich twee jaar lang intensief met nanotechnologie heeft beziggehouden, er wel degelijk toe doet. Nijkamp lacht. "Dat is waar, maar uiteindeUjk gaat het toch om de mening van het publiek, want dat bepaalt wat we met nanotechnologie gaan doen." "Niet dat iedereen er verstand van moet heb­ ben. We rijden zonder vrees over een brug, zonder dat we precies weten hoe die is gecon­ strueerd. Maar we weten hoe het bouwen van een brug tot stand komt, dat er deskundigheid aan te pas komt, dat erop wordt toegezien dat veiligheidsnormen in acht worden genomen. Zo moet het ook met nanotoepassingen. Daar­ voor moet eerst vertrouwen zijn en dat win je niet zomaar, het publiek is niet achterlijk."

Kijken op nanoniveau: een sterk uitvergroot preparaat

Nanofes­tival, 'de kracht van het kleine' op do 27 januari van 18 30 23 uur in het Science Center Nemo, meer info op nanopodium nl Reageren'' Mail naar redactie@advalvas.vu nl

>Kort Slecht energiebeleid Het verlagen van de prijs van groene energie heeft geen zin, zolang fossiele energie niet duurder wordt. Anders stimuleer je alleen maar dat er in totaal meer energie wordt ver­ bruikt. Dat stelt hoogleraar milieu­economie Jeroen van den Bergh in een opiniestuk in NRC Handeïshlad van 10 januari. Van den Bergh is voorstander van een nieuw internationaal CO2­ verdrag waarin uitstoot hoger wordt belast. Dat heeft volgens hem meer effect dan inzetten op nieuwe technologie. Als er geen uitstootbelas­ ting komt, en daar lijkt het op, is het logisch dat energiebedrijven meer nieuwe kolencentrales gaan bouwen, zoals nu al gebeurt. (WV)

Zonder collecte De filantropische sector lijdt niet onder het feit dat de huis­aan­huiscoUecte aan het verdwijnen is. Dat bHjkt uit onderzoek van René Bekkers en Evelien Boonstoppel van Sociale Wetenschap­ pen. Het gaat niet goed met de collecte, de opbrengsten dalen en het is steeds moeilijker om nieuwe collectanten te werven. Dat hoeft geen drama te zijn. In de Verenigde Staten is de collecte al vijftig jaar verdwenen en de giften aan goede doelen nemen daar alleen maar toe. Het zijn bovendien vooral de grote fondsen die minder geld ophalen. Kleinere organisaties zoals Alzheimer Nederland, het Nationaal MS Fonds (Multiple Sclerose), het Astma Fonds, het Reumafonds én de Dierenbescherming haalden ook in 2010 meer geld binnen. [FB)

Samenwerking Mensen zijn meer geneigd tot samenwer­ king als ze verwachten dat anderen ook samenwerken. Dit blijkt uit onderzoek van gedragsbioloog Susanne Rebers, die hierop woensdag 26 januari promoveert. Rebers testte de theorie van culturele groepsselectie, het evolutionaire proces waarbij normen of ideeën binnen een groep de overlevingskans van de groep beïnvloeden. Die theorie leidt tot twee voorspellingen de eerste, dat mensen meer samenwerken als gelijkgestemden profiteren, bHjkt onwaar. Of het nou gelijkgestemden zijn of niet, het gaat er vooral om of ze geneigd zijn tot samenwerking. De tweede voorspelling, dat mensen meer samenwerken in een groep als die in competitie is met een andere groep, blijkt te kloppen. Ook in dit geval is het cruciaal dat mensen van anderen bereidheid tot samenwer­ king verwachten. Die bereidheid wordt hoger ingeschat als er sprake is van competitie. (PB)

Yoga helpt Vrouwen met borstkanker voelen zich prettiger dankzij yoga, zegt bewegingswetenschapper Laurien Buffart in Elsevier Magazine van 6 j anu­ ari. 'Uit interviews kwam vooral naar voren dat ze beter met vermoeidheidsklachten leerden omgaan. Ze sliepen beter en het lukte hen beter om hun energie over de dag te verdelen', aldus Buffart die bij het medisch onderzoeksinstituut EMGO werkt. Dat instituut geeft zelf yogales­ sen aan 45­plussers om te bekijken of die zich door de bewegingsoefeningen fitter voelen. Hoeveel yogabeoefenaars er in Nederland zijn, is niet precies bekend. Maar er zijn inmiddels zo'n duizend yogascholen en het Yoga Magazint claimt negentigduizend lezers. Omdat zo veel mensen aan yoga doen, is het vreemd dat de gezondheidseffecten daarvan nauwelijks syste­ matisch zijn onderzocht, stelt Biseuier. (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen