Ad Valvas 2010-2011 - pagina 371

wetenschap 7

j ad valvas 21 april 2011

Medische missers voorl<omen Veel medische fouten zijn volstrekt onnodig. José Jansma heeft een cursus ontwikkeld voor artsen in opleiding om ze alert te maken. TEKST: FLOOR B A L FOTO: MC-VU/RIECHELLE VAN DER VALK

Een dodelijke dosis van een medicijn, een fatale fout bij een operatie- naar schatting sterven in Nederland jaarlijks zo'n 1800 patiënten door een medische fout in het ziekenhuis Daarnaast worden in ziekenhuizen dagelijks fouten met mmder funeste gevolgen gemaakt. Om het aantal missers terug te dringen, deed José Jansma onderzoek naar onderwijs in patientveUigheid voor arts-assistenten. Afgelopen maandag promoveerde ze hierop bij de geneeskundefaculteit.

Lange werkdagen "Artsen in opleiding, de arts-assistenten, lopen een groter risico dan medisch specialisten om fouten te maken", vertelt José Jansma. "Ze hebben nog niet zoveel werkervaring en draaien bovendien vaak lange dagen. Gelukkig is het met zo erg als in de Verenigde Staten, waar arts-assistenten vaak werkweken van tachtig uur draaien. In Nederland hebben ze een

Geruchtmakende missers

1> Een patiënte pleegde zeHmoord, nadat

een neuroloog van het Medisch Spectrum Twente haar had verteld dat ze een dodelijke hersenziekte had. Helaas zat de specialist er helemaal naast. Tussen 1998 en 2004 stelde hij tientallen verkeerde diagnoses. Zonder goed onderzoek te doen, vertelde hij mensen dat ze Alzheimer, Parkinson of MS hadden. De man weet zijn fouten aan een medicijnenverslaving. Hij mag zijn beroep in Nederland niet meer uitoefenen. Justitie doet momenteel nog onderzoek naar zijn betrokkenheid bij de zelfdoding. > Veertien ernstige postoperationele complicaties staan op naam van een vaatchirui^ die tussen 2002 en 2007 in Venio en Winschoten werkte. Sommige complicaties hadden de dood tot gevolg. Volgens zijn collega's zou de alcoholische arts als een cowboy opereren en hield hij zich niet aan medische voorschriften. De man werkt momenteel in Schotland. > Een maagchirui^ van het Scheper Ziekenhuis in Emmen wordt verdacht van dood door schuld en het veroorzaken van letsel bij patiënten. Vijf patiënten zouden zijn overleden, onder meer na complicaties bij maagverkleiningen. Volgens een onderzoek van de Inspectie voor de Gezondheidszorg maakte hij technische fouten, leverde hij slechte zoig en communiceerde hij slecht.

iewustzijn De belangrijkste functie van ons bewustzijn is het voorstellen van denkbeeldige situaties. Dat legde psycholoog Roy Baumeister al eerder uit in Psychological Review (samengevat in NRC Handelsblad, 5 augustus 2010). We kunnen dmgen, die al gebeurd zijn, voor ons geestesoog laten afspelen, op zoek naar de fouten waarvan we kunnen leren. Het bewustzijn helpt ons te leven in de menselijke cultuur met zijn onzichtbare normen en waarden, geschreven en ongeschreven wetten en regels, roddels, onderhandelingen en kunstuitingen. Dankzij het bewustzijn komen we afspraken na en halen we het vliegtuig. Dat vliegtuig gaat namelijk alleen de lucht in als iedereen hetzelfde cultureel gedeelde concept van tijd hanteert. Baumeister zet een en ander uiteen in zijn oratie, op 27 april om 15 45 uur in de aula van het VU-hoofdgebouw. (PB)

contract voor 48 uur per week, maar daarnaast gaan er ook nog uren zitten in voorbereiding. Er wordt een grote inzet van assistent-artsen verwacht. Vermoeidheid als gevolg hiervan kan nare consequenties hebben." Daar komt bij dat de artsen in opleiding in een afhankelijke positie ten opzichte van hun opleider zitten. De specialist heeft het vaak druk en niet iedereen is bereid om goede ondersteuning te bieden. Aankomende specialisten durven daardoor soms niet om advies over de behandeling te vragen. Vandaar dat Jansma, samen Bart Bijnen en Cordula Wagner, voor VUmc een cursus ontwikkelde om arts-assistenten met risico's en medische fouten te leren omgaan. Deze is inmiddels in de opleiding tot specialist van VUmc opgenomen.

Cursus Soms leidt hun onervarenheid ertoe dat artsassistenten fouten maken. "Ik heb specialisten en artsen in opleiding gevraagd hoe zij de veiligheid in het ziekenhuis inschatten. Daaruit blijkt dat de assistenten de situatie in de zorg eerder veüig vinden dan hun meer ervaren opleiders. Dat kan erop duiden dat zij een minder realistisch beeld van veiligheid hebben." De cursus begint met het bespreken van de omvang van het aantal medische fouten en de

Arts-assistenten krijgen tien (taartjes mee, waarop ze elke fout kunnen noteren rol van mensen daarin. "Mensen zijn feilbaar. Het is heel belangrijk dat artsen in opleiding erkennen dat ze fouten kunnen maken. Van elke fout kun je leren." De cursisten worden getraind in het waarnemen en melden van incidenten. Iedereen krijgt tien kaartjes mee, waarop ze elke fout die ze tussen twee cursusdagen meemaken, kurmen noteren. Daarna gaan de cursisten hun notities analyseren om te leren hoe ze zulke fouten in de toekomst kunnen voorkomen.

Ziekenhuis Sinds een halfjaar werkt Jansma als stafadviseur patientveUigheid bij VUmc. Het ziekenhuis besteedt daar de laatste jaren veel aandacht aan. Zo heeft elke afdeling een meldingscommissie. De commissie bespreekt de fouten en zoekt naar oplossingen. Veel fouten in ziekenhuizen vinden plaats bij de wisseling van de diensten. Door de wisseling gaat regelmatig relevante patientinformatie verloren, zoals vergeten over te dragen dat een patient allergisch is voor antibiotica. Verschillende afdelingen hebben inmiddels een gestructureerde informatieoverdracht ingevoerd, waardoor iedereen, ook de nachtverpleging of de co-assistent, dezelfde informatie krijgt. Een andere veelvoorkomende

José Jansma: 'Het is belangrijk dat artsen in opleiding erkennen dat ze fouten kunnen maken'

Onderzoel^ naar gezondheid > EMGO+ is een van de onderzoeksinstituten van VUmc waarin door de faculteiten Geneeskunde, Aard- en Levenswetenschappen en Psychologie en Pedagogiek onderzoek wordt gedaan naar gezondheidszorg in Nederland. > Samen met het NIVEL, het Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszoi%, wordt er binnen onderzoekscentrum Safety 4 Patients onder leiding van hoogleraar Cordula Wagner onderzoek naar patientveUigheid gedaan.

fout vindt plaats jaar in de operatiekamer. VUmc heeft een checklist ingevoerd voor het operatieve proces, met aUe gegevens, inclusief medicijngebruik van de patient. Sommige oplossingen zijn effectief in hun eenvoud. Bij operaties aan ledematen wordt tegenwoordig een pijl op het juiste lichaamsdeel gezet. En wel door de patient zelf. Niemand hoeft dus de verkeerde arm in het ziekenhuis achter te laten. Jansma "Al komt een verwisseling gelukkig niet vaak voor, toch is het belangrijk er alles aan te doen om het voorkomen." Reageren' Mail naar redactie@aclvalvas vu nl

Hoop bij asbestkanker Collectezak

Besmette groenten

Dankzij de ontdekking van specifieke lichaamseigen biomarkers is door asbest veroorzaakte kanker beter te behandelen medicijnen kunnen bij patiënten beter worden gedoseerd waardoor minder bijwerkingen optreden. Helaas is deze vondst niet voor iedereen een goede boodschap. Mensen met weinig biomarkers hebben meer baat bij de behandeling dan mensen met veel markers. In Nederland komt asbestkanker in vergelijking met de rest van Europa relatief vaak voor. De ziekte is moeilijk te behandelen en te genezen. Een operatie om de tumoren uit de longen te verwijderen, is tot nu toe niet mogelijk. Patienten worden alleen behandeld met medicijnen. Het onderzoek is gedaan door het VU Medisch Centrum en het Italiaanse Instituto Clinico Humanitas. De resultaten zijn gepubliceerd in het tijdschrift van de American Association for Cancer Research. (DdH)

Zelfs in biologisch geteelde groenten komen bacteriën voor die resistent zijn voor antibiotica. Dat blijkt uit een onderzoek van het VU Medisch Centrum. De onderzoekers namen 120 monsters van groenten, zoals tavigé, radijs, lente-ui en pastinaak. In zeven monsters zaten de verdachte bacteriën. Vier monsters waren gekocht in natuurvoedingswinkels. Mogelijk zijn de groenten besmet geraakt door het gebruik van dierUjke mest. Een andere verklaring van de onderzoekers is dat de bodem waarin de groenten geteeld werd, resistente bacteriën bevatte. Mensen die veel met dergelijke bacteriën in aanraking komen, kunnen zelf ook immuun worden voor antibiotica. Vorig jaar bleek uit een Frans onderzoek dat van de 399 monsters dertien procent van de groenteen fruitmonsters de verdachte bacteriën bevatten (DdH)

Nederlanders geven meer aan de kerk dan aan andere goede doelen. Dat blijkt uit het rapport Geven m Nederland 2011 dat de werkgroep filantropische studies op 19 aprü presenteerde. Van de 4,7 miljard die in 2009 aan goede doelen werd gegeven, ging 891 miljoen euro (negentien procent) de collectezak van de kerk in. De helft van dit bedrag is voor de kerken zelf, volgens Theo Schuyt, hoogleraar filantropie. De andere helft gaat naar goede doelen waar de kerk voor collecteert. Gereformeerden zijn van alle Nederlanders het gulst als het om goede doelen gaat zij geven per huishouden 323 euro per jaar. Gemiddeld ligt dat bedrag op 210 euro per huishouden. (WV)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen