Ad Valvas 2010-2011 - pagina 90

10 SENIOR GENOMINEERDE #2

ad valvas 14 oktober 201

Met een succesvolle traumatherapie zette Ad de Jongh, bijzonder hoogleraar angst­ en gedragsstoornissen, de bestrijding van tandartsangst op de kaart. TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: JORDI HUISMAN

Traumatherapie tegen tandartsangst Eye Movement Desensitization and Reprocessing (afgekort EMDR) is een trauma­ therapie waarbij de patient terugdenkt aan een traumatische ervaring terwijl op dat moment zijn aandacht wordt afgeleid. De therapeut kan dat doen door zijn vinger voor het gezicht van zijn cliënt heen en weer te bewegen of met geluiden in een koptelefoon, die beurtelings links en rechts te horen zijn. Het 'geheim' van de therapie is dat het werkgeheugen een beperkte aandachtscapa­ citeit bezit. Omdat de herinnering, tegelijk met het volgen van de vingers van de therapeut, erg veel geheugencapaciteit kost, verliest die herinnering zijn emotionele component.

Verdrietig Bijzonder hoogleraar angst­ en gedragsstoornissen Ad de Jongh, verbonden aan het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (Acta), heeft EMDR begin jaren negentig in Nederland gemtroduceerd. Oorspronkelijk als therapie voor de behandeling van de gevolgen van ontwrichtende ervaringen. Maar de methode bleek ook effectief ter bestrijding van ernstige vormen van tandartsfobie. "Tandartsangst heeft veel overeenkomsten met een post­trau­ matische stressstoornis", zei De Jongh, die zowel tandarts als psycholoog is, in 2003 tegen Ad Valvas. Ongeveer 800.000 Nederlanders lijden daaraan, zo'n vijf tot zeven procent van de bevolking. "Als tandarts heb ik jarenlang met Ad samengewerkt in een khniek in Delft, en van dichtbij gezien dat die therapie werkte", zegt Dyonne Broers, die nu direc­ teur Zorg is bij de Stichting Bijzondere Tandheelkunde Amsterdam, de stich­ ting die verantwoordelijk is voor De Jonghs bijzondere leerstoel. "Ik heb ook gezien hoe verdrietig hij werd van de enorme weerstand tegen de therapie." De vingerbeweging bij EMDR doet denken aan de slingerbeweging waarmee psychiaters in stripverhalen en oude horrorfilms hun patiënten onder hyp­

Genetische oorzaken Het onderzoek naar tandartsangst en de werking van EMDR is nooit af. Ad de Jongh verdiept zich tegenwoordig ook in de genetische oorzaken van tandartsangst. "Waarom zijn sommige mensen met nare ervanngen bij de tandarts wel bang en anderen, die dezelfde soort ervaringen hebben meegemaakt, helemaal nief? Een genetische verklanng ligt dan voor de hand", licht De Jongh toe. "We nemen nu dna af bij angstpatiênten en bij mensen zonder angst, om de genetische verschillen tussen beide groepen te onderzoeken. Daarnaast werken we sinds kort samen met biologisch psycholoog Dorret Boomsma, bekend van het genetisch onderzoek onder tweelingen." De reden daarvan is dat er veel soorten extreme angst zijn die allemaal worden geschaard onder de noemer 'tandartsfobie'. "De één IS bang voor het geluid van de boor, de ander om te stikken, en weer een ander voor de injectienaald", aldus De Jongh. "Wat we willen weten IS: hebben deze verschillende angsten een gezamenlijke of juist een verschillende genetische achtergrond'?" Ten slotte heeft hij een project lopen rond propranolol. "Dit is een middel tegen hoge bloeddruk waarvan bekend is dat het angstreducerende eigenschappen heeft. Uit laboratoriumstudies weten we sinds kort dat het middel ook in staat is angstige hennnenngen van hun emotionele lading te ontdoen. We testen dat middel nu in de praktijk onder mensen met extreme tandartsangst. Is het inderdaad zo dat mensen als ze dit middel slikken ook minder onprettige hennnenngen opslaan? En als dit zo is, geldt dit alleen voor de sessie waann je het middel hebt toegediend gekregen, of ook voor akelige hennnenngen aan tandartsbezoeken uit het verleden?"

nose brengen. "Veel psychologen zagen het inderdaad als hocus pocus", aldus Broers. "Maar Ad bleef de therapie enthousiast promoten. Inmiddels is het een van de populairste therapieën bij de behandeling van trauma's."

Waandenkbeelden De Jongh begon zich in tandartsangst te verdiepen toen hij na zijn afstuderen als tandarts bij de Amsterdamse tandartsbus De Witte Jas aan de slag ging. "Daar zag ik veel mensen die bang voor de tandarts waren. Ik dacht: als ik die echt wil helpen, moet ik psychologie gaan studeren." Als psycholoog kwam De Jongh beginjaren negentig terecht bij de vakgroep vanMichiel Eijkman, destijds Acta­hoogleraar sociale tandheelkunde. "Wij waren al sinds de jaren tachtig bezig met tandartsangst", zegt Eijkman, maar wij waren allemaal tandarts. Ad was behalve tandarts ook psycholoog en voor­ zag ons van de wetenschappelijke onderbouwing van behandelmethoden, die angst vanuit evicence­hased denken benaderde." De Jongh is ook de man die een psychologische aanpak van tandartsangst propageerde. "Vroeger werd er lachgas gebruikt om patiënten te kalmeren", zegt Eijkman. "Maar Ad heeft de cognitieve methode gemtroduceerd, hij heeft laten zien dat angst voor de tandarts vaak wordt veroorzaakt door waandenk­ beelden ­ mensen maken zich bijvoorbeeld voorstellingen van enorme injec­ tienaalden ­ die door middel van communicatie goed zijn te verhelpen." Maar het zou onjuist zijn te zeggen dat De Jongh verantwoordelijk is voor erkenning van de tandartsangst. "Hij heeft voortgeborduurd op het werk van pioniers voor hem", zegt Eijkman. "Angsttandarts Peter Makkes is een van hen. Die hield zich er al sinds de vroege jaren tachtig mee bezig."

Farmacologische middelen "Vroeger werd tandartsangst niet serieus genomen", vertelt Makkes. "Toen moest je gewoon even flink zijn. Maar als onderzoeker aan de UvA hield ik me in de jaren tachtig bezig met de behandeling van kinderen en gehandicapten, en toen werden we aangesproken door sommige van hun ouders, die angst voor de tandarts hadden­ 'Waarom is er eigenlijk niks voor ons'" Dus zijn we begonnen door middel van vragenhjsten de zware van de lichtere gevallen van tandartsangst bij volwassenen te scheiden." Makkes omschrijft zich als een 'man van de praktijk'. "Ik was ook meer van het toedekken van de problemen met farmacologische middelen, zoals lachgas. Totdat De Jongh onze afdeling, de Sociale Tandheelkunde, kwam versterken." Behalve dat hij EMDR introduceerde, is De Jongh wel degelijk verantwoor­ delijk voor de erkenning van tandartsangst als aandoening. "Vooral door de zorgverzekeraars, die de behandeling met EMDR vergoeden." Het is ook helemaal niet lang geleden dat er onder collega's geen belangstel­ ling voor tandartsangst was. "Mij werd zo vaak gevraagd waar ik eigenlijk mee bezig was", vertelt De Jongh. 'Ik heb zulke mensen nooit in mijn praktijk", zeiden ze. Tja, als je de deur ook niet voor ze openzet." Reageren"? Mail naar reclactie@advalvas vu nl.

He nh laa los )ie > 1956, geboren in Ridderkerk ;ett > 1985 masterdiploma tandlieelkuiide vlet > 1988­1990: 'Angsttandarts' in ?nt( gezondiieidscentrum Nellestein 'm oe Amsterdam efi fs > 1990 masterdiploma psychologie > 1990 'Angsttandarts' in 'Pl gezondheidscentrum Tanthof in DsHI ver

Wie ïs Ad de Jongh?

> 1991­1999 universitair docent Asta > 1995 proefschrift: 'Dental Anxiety: A cognitive perspective' > 1999 universitair hoofddocent > 2003­nu: bijzonder hoogleraar angst­ en gedragsstoornissen I coördinator van de opleiding tot postinitiële masteropleiding tandarts­angstbegeleiding I directeur van de slachtofferhulporganisatie D.O.E.N. in Dniten I directeur van het Centrum voor Psychotherapie en Psychotrauma te Bilthoven I opleider voor de European EMDR Association (EMDREA) I lid van de wetenschappelijke adviesraad va» stichting War Trauma Foundation (WTF) I bestuurslid van de Verenigini EMDR Nederland, de European EMDR Association (EMDREA) en van de wetenschappelijke commissie van de EMDR International Association (EMDRIA).

,01 Die

> 1

'Vroeger werd er lachgas gebruikt om patiënten te kalmeren'

>f

>S

>t e V

r

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen