Ad Valvas 2010-2011 - pagina 383

/

wetenschap 7

ad valvas 28 april 2011

Religie is een ernstige zaak, toch? Spotten met andermans geloof kan je de kop kosten. Toch is religiesatire van alle tijden, blijkt uit de scriptie van Robin de Wever.

beten fanatisme waarmee atheïsten vandaag de dag tekeer gaan tegen religie geen verbazing in een tijd waarin gelovigen toch al in de verdediging zijn gedrukt? "Nou ja", reageert De Wever, "het is zo dat de kerk allang niet meer zo oppermachtig is als in de Middeleeuwen, maar de vorige Amerikaanse president sleepte wel in elk debat zijn geloof erbij, en op veel Amerikaanse scholen is het verboden om de evolutieleer te onderwijzen."

PETER BREEDVELD

Moslimkomiek

'Je hebt van die christenen die nog liever Jezus zelf zouden beledigen dan dat ze zelfs maar het onschuldigste grapje over een bisschop of een vorst tolereren, vooral als dat grapje over geld gaat', schreef de Rotterdamse monnik Desiderius Erasmus in zijn Lof der Zotheid (1512), de snoeiharde satirische uithaal naar de corrupte adel en de hypocriete rooms-katholieke kerk. "Daar moest iedereen om lachen, maar het is wel frappant dat een paar jaar later de Reformatie losbarstte, de opstand tegen de roomskatholieke kerk", zegt Robin de Wever (24) masterstudent religie en levensbeschouwing die zijn eindscriptie over religiesatire schreef Voor de goede orde: De Wever gelooft niet dat de Reformatie is begonnen met Lof der Zotheid. "Ik denk dat Erasmus een sentiment vertolkte 1 dat al heel lang leefde onder het volk."

En zo komt in De Wevers scriptie een bonte stoet aan religiesatire voorbij, vooral gericht op christenen, zoals The Church of the Flying Spaghetti Monster, de Landover Baptist Church (nu met gratis Playstation!) en The Church of the SuhGenius. Moslims lijken niet aan religiesatire

'Erasmus is nooit gestraft voor zijn kwetsende grappen'

Kwetsende grappen Een sentiment waarop Maarten Luther, leider van de Reformatie, handig inspeelde. Maar Luther was geen vriend van Erasmus. De twee raakten in 1523 verwikkeld in een theologische polemiek en Luther oordeelde uiteindelijk dat Erasmus geen christen kon zijn. Toch is Erasmus nooit gestraft voor zijn kwetsende grappen. Wellicht omdat de kerkleiders te druk waren met oorlog voeren: 'Ze zetten alles opzij om zich voUedig aan oorlogen te wijden. Dan zie je dat zelfs die afgetakelde oude mannen een jeugdig elan vertonen en niet bezwaard zijn door de kosten', aldus de satiricus Erasmus. Waarom bedrijven mensen religiesatire? De Wever: "Omdat je met humor dingen kunt zeggen die je anders in moeilijkheden zouden brengen." In zijn scriptie onderscheidt hij vier functies van religiesatire. Een spiegel voorhouden, daar is Lof der Zotheid een voorbeeld van. Moraliseren, zoals Jonathan Swift doet in zijn satire A Tale of Tub. Swift hekelt daarin christenen die procrusteaans in het evangelie snijden (interpreteren zoals het hen uitkomt). Ridiculiseren, zoals in de beroemde Monty Python-film Life of Brian over een messias tegen wil en dank. En tot slot: beschimpen, zoals in de beruchte Mohammed-cartoons van de Deense Kurt Westergaard en de cartoons van de Nederlandse Gregorius Nekschot, die driejaar geleden door de politie van zijn bed werd gelicht en ternauwernood aan vervolging ontkwam.

te doen. "Ik denk dat dat komt doordat voor moslims meer heüig is dan voor christenen", redeneert De Wever. "Ik heb de Nederlandse imam Abdulwahid van Bommel gebeld. Hij heeft het boek Valt er nog wat te lachen met die moslims geschreven. Van Bommel vertelde me dat bijvoorbeeld een imam niet snel op de korrel wordt genomen, omdat hij wordt gezien als een aardse vertegenwoordiger van de profeet. Maar er zijn wel moslimkomieken, zoals de Amerikaan Azhar Usman. Hij speelt met de vooroordelen van buitenstaanders ten aanzien van moslims, maar hij maakt ook grappen over fundamentalisten binnen de eigen groep."

Bloggen over religiesatire

'Blasfemie', (1494) houtsnede van Albrecht Dürer, uit 'Het Narrenscliip'

Joden komen in De Wevers scriptie nauwelijks aan bod. "Ik was daarmee begonnen, maar er is zo ontzettend veel, dat ik besloten heb me te beperken tot christenen en moslims." Onderdeel van zijn studie was een stage op de redactie van dagblad Trouw, de deehedactie Religie en Levensbeschouwing om precies te zijn. Daarna ontstond het idee om over religiesatire te bloggen op de site van Trouw. Inmiddels heeft De Wever er twee stukken op staan, het makkelijkste te vinden via zijn website robindewever.nl. "Ik ben deze master gaan doen nadat ik mijn hbo-opleiding journalistiek in Tilburg had afgerond", vertelt De Wever. "Het leek me nuttig om me ergens echt in te verdiepen." Niet dat hij per se redacteur Religie en Levensbeschouwing wil worden. "Die banen liggen niet voor het oprapen, dat weet ik ook wel."

gens bedreven katholieken net zulke keiharde propaganda tegen de protestanten."

"De cartoons van Nekschot zijn vermomd als islamkritiek, maar ik kan me toch niet aan de indruk onttrekken dat er ook wel wat xenofobie in zit", oordeelt De Wever. "Hij zet moslims op een neerbuigende manier neer. Een satiricus

die een minderheidsgroep op zo'n manier te grazen neemt, wordt er beslist niet sympathieker op." Wat is dan het wezenlijke verschil met de propagandaoorlog van de protestanten die in de zeventiende eeuw een tsunami aan spotprenten over rooms-katholieken verspreidden? In zijn scriptie heeft De Wever er een paar voorbeelden van afgedrukt: een kerkvader die, als je de prent omdraait, verandert in de duivel. Een volgevreten monnik die zich vergrijpt aan een non, dronken en wellustig, terwijl vanachter een gordijn de paus verlekkerd toekijkt. "Ik denk dat het de context is", zegt De Wever na enig nadenken. "De protestantse spotprenten zijn gericht tegen de almachtige kerk. Overi-

¥U-neanderthalers

Kaal door rat

Taboe

Alle beetjes helpen

Hoogleraar dierecologie Nico van Straalen komt terug op zijn bewering uit 2007 dat er geen neanderthalers in het college van bestuur van de VU zitten. Tijdens de nieuwjaarsreceptie van dat jaar analyseerde hij het dna van de collegeleden. In zijn column in het Haarlems Dagblad schreef hij vorig week over een recente ontdekking van Duitse wetenschappers dat het dna van Europeanen en Aziaten voor 2,5 procent met dat van de neanderthaler overeenkomt. Er zit dus wel degelijk een piepklein stukje neanderthaler-dna m het genetisch materiaal van het bestuur. Van Straalen: "Ik hoop maar dat ze hun beleid baseren op die andere 97,5 procent van hun dna, maar daar ben ik niet zeker van." (FB)

De bewoners van Paaseiland hebben hun eigen leefklimaat niet vernietigd. Dat zegt hoogleraar müieukunde Jan Boersema in zijn onlangs verschenen boek Beelden van Paaseiland. Over de duurzaamheid van een cultuur Volgens de huidige theorie zouden de Polynesiérs te veel bomen hebben omgekapt om hun gigantische voorouderbeelden mee te vervoeren. Door de kaalslag op het eiland zou er hongersnood, gebrek aan brandhout en houten boten zijn ontstaan. Waarschijnlijk is niet de mens, maar de Pol3mesische rat die boomzaden en jonge scheuten eet, de belangrijkste veroorzaker van de ontbossing. Boersema achterhaalde bovendien dat de bewoners geen hongersnood leden, maar simpelweg hun voeding aanpasten. In plaats van op zee te vissen, vingen ze vis vanaf het strand. (FB)

Macht en geld geven een beroep aanzien. Dat beweert Marius Rietdijk, VU-docent strategische gedragsverandering in het Financieele Dagblad. Toch strookt die mening rdet met de uitslag van een enquête in Intermediair. Daarin geven hoogopgeleiden aan dat ze vooral verantwoordelijkheid belangrijk vinden. Rietdijk: "Het is een taboeonderwerp. Men durft het niet toe te geven. Maar kinderen op de kleuterschool willen al macht hebben." Hij ziet een verschuiving naar een meer Angelsaksische waardering, waarin geld steeds belangrijker wordt. Dat is volgens hem op de universiteit al zichtbaar. Voorheen hoefde een hoogleraar minder les te geven als hij in wetenschappelijke tijdschriften publiceerde. "Nu hoeft hij minder les te geven naarmate hij meer geld vanuit het bedrijfsleven weet binnen te halen." (FB)

Tien procent afvallen is voor mensen met ernstig overgewicht het hoogst haalbare. Dat zegt voedingswetenschapper Jaap Seidell in zijn boek Te^enmicht. Meer zit er op de lange termijn, zelfs met een gezonde levensstijl niet in. Toch vindt Seidell tien procent afvallen een goed resultaat. Wie zoveel kwijtraakt, heeft al een flinke gezondheidswinst. De kans op suikerziekte wordt gehalveerd. Daarnaast hebben deze mensen minder last van artrose en rugpijn. Ook slapen ze beter doordat ze minder last hebben van een stokkende ademhaling. Wie toch meer wil afvallen, moet voor een maagoperatie kiezen. Vanwege de kans op complicaties, ziet de hoogleraar dit pas als laatste noodgreep. (FB)

Volgevreten m o n n i k

Ontzettend moralistisch Als je deel uitmaakt van de gevestigde orde, en het object van je spot is een toch al geplaagde minderheidsgroep, krijgt de satire iets naargeestigs. Hoe zit het dan met een documentaire als Religulous van Bill Mäher, waarin christenen door een atheïst voor schut worden gezet? "Die film lijkt de draak te steken met gelovigen, maar is in feite ontzettend moraHstisch", aldus De Wever. "Maher gebruikt dè christenen die hij interviewt als illustratie voor zijn punt dat geloof onnozel en achterlijk is." Wekt het ver-

De scriptie is te lezen op robindewever nl. Reageren? Mail naar redactie@advalvas.vu.nl.

A\

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen