Ad Valvas 2010-2011 - pagina 423

wetenschap 7

ad valvas 26 mei 2011

Allemaal beestjes Vlicroben, je walgt van ze, maar je hebt ze nodig. Alles watje van die een-eiïge microgasten niet onder ogen durfde te zien, kun je nu möen in de Microcanon. PETER BREEDVELD Mozaïek over hondsdolheid in het Institut Pasteur in ranjs

U bent gekraakt. Uw lichaam wordt bewoond door vreemd gespuis. Microben. Met miljoenen bungelen ze aan je huig, ze liften mee met je bloed, tot in je hart en je hersenen huizen ze. Ze eten jouw eten en poepen jouw poep.' Aldus bioloog Midas Dekker in zijn inleiding van de Microcanon, waarin de geïnteresseerde leek wordt rondgeleid in de wondere wereld van de microbiologie. "We hopen dat het boek op vwoscholen wordt gebruikt", zegt WiUem Reijnders, een van de samenstellers van het boek en beheerder van de website Microcanon.nl. "We hebben het geschreven voor iedereen die wel eens een wetenschapsbijlage leest", aldus Joen Luirink, een van de auteurs.

Sterk m e r k Meer dan zeventig microbiologen hebben 62 hoofdstukken geschreven over het gevaar van microben, maar ook over hun onmisbaarheid. Ze veroorzaken pest en ebola, maar zonder hen IS er geen spijsvertering, geen weerstand tegen ziektes, geen bier, geen kaas, geen geneesmiddelen. Het leven op aarde is 700 miljoen jaar geleden begonnen met microben. En de bestudering van die microben is 338 jaar geleden begonnen, in Nederland, Delft, om precies te zijn. Daar zag Antoni van Leeuwenhoek, handelsman, landmeter, wijnroeier, glasblazer en uitvinder van de microscoop, voor het eerst bacteriën en tekende ze na. Van Leeuwenhoek was dus de eerste microbioloog en sindsdien heeft Nederland zich ontwikkeld tot een sterk merk op dit gebied. "Er waren drie Nobelprijswinnaars, veel andere wereldberoemde wetenschappers en een kroonprins bij de presentatie van de Microcanon, die plaatsvond ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de Nederlandse Vereniging voor Microbiologie", zegt Luirink om te illustreren hoe belangrijk Nederland is voor de microbiologie. Luirink en Reijnders, beiden werkzaam aan de VU, de eerste als universitair hoofddocent en de laatste - na dertig jaar op de afdeling microbiologie - voor de Arbodienst, zijn beiden ook

Microbenclub "Het is een fantastische club", vertelt Reijnders. "We hebben de club zes jaar geleden opgericht en zelfs een speldje laten maken, met de beeltenis van Antoni van Leeuwenhoek. Het is begonnen als een gezelligheidsclub. Een studentikoze jongensclub. Eens in de zoveel tijd komen we bij elkaar, we eten en drinken samen, of we doen iets in het kader van microbiologie, zoals laatst in Delft, toen we naar het Beijerinck Museum zijn geweest." Luirink vult aan- "Na afloop komen we wel altijd ergens in de kroeg terecht. En inmiddels is de club uitgegroeid tot een breed netwerk van professionals." De club kenmerkt zich niet door een specifieke benadering van de microbiologie, en ook niet

breed onder de aandacht zou brengen. We besloten allemaal een hoofdstuk te schrijven en te zien waar we uitkwamen. En welke leemtes er nog moesten worden gevuld." Toen de club ermee naar de Nederlandse Vereniging voor Microbiologie stapte, bleek die ook een idee te hebben voor een boek. "We hebben de twee projecten samengevoegd", vertelt Luirink. "Zo hebben we dat handig aangepakt." Aanvankelijk was er nog niet echt een visie, volgens Reijnders. "Om er wat lijn in te brengen, hebben we een eindredacteur aangetrokken, Claud Biemans, die ook de canon van natuurkunde heeft gedaan. En zo begon het met een paar mensen, dan gaat het lopen, krijg je de eerste resultaten te zien. En ik moet zeggen, het is veel mooier geworden dan ik had verwacht."

Griezelen met abcessen

de mens nuttige eiwitten te produceren zoals geneesmiddelen, maar ook wasmiddel-enzymen.

Genetisch modificeren Vroeger was er een aparte afdeling microbiologie aan de VU, maar dat is allang niet meer zo. "Microbiologie spreidt zich nu uit over bijna alle vakgebieden", vertelt Luirink. "Je hebt moleculaire microbiologie, moleculaire celfysiologie, medische microbiologie en tandheelkundige microbiologie. Neurobiologen, ecologen en chemici maken in hun onderzoek ook gebruik van micro-organismen en zelfs voor filosofen is microbiologie van belang, omdat micro-organismen een cruciale rol spelen bij het ontstaan van het leven." Reijnders noemt de Amerikaanse moleculair bioloog J. Craig Venter. "Vorig jaar is Venter erin geslaagd een kunstmatige mycoplasma, een relatief simpele bacterie, na te maken door 580.000 nucleotiden, de bouwstenen van DNA, aan elkaar te koppelen", vertelt Reijnders. "Venter heeft geen nieuw leven geschapen, maar wel aangetoond dat het mogelijk is bacteriën genetisch zeer drastisch te modificeren, zodat ze bijvoorbeeld enzymen gaan aanmaken die schadelijke stoffen in het milieu afbreken."

door een rebelse houding jegens de gevestigde wetenschap. "We hebben allemaal hetzelfde gevoel voor humor", aldus Luirink. "Op een bepaald moment kregen we de behoefte ook iets serieus te doen", vervolgt Reijnders. "We kwamen op het idee een boek samen te stellen dat het belang van de microbiologie

Het boek begint met de definitie van microben, de kleinst levende organismen op aarde de éénceUigen. Het gaat over het ontstaan van leven op aarde uit aparte moleculen - waarbij aangestipt wordt hoe moeilijk het is om een definitie van 'leven' vast te stellen. Het gaat verder over het DNA, waaruit blijkt dat we genetisch ook weer niet zó veel anders zijn dan microben, over de zoektocht naar microben in de ruimte, in de oceaan. Het behandelt het broeikaseffect en beschrijft de biologische diversiteit en ziekteverwekkende microben, de ontwikkeling van vaccins door Louis Pasteur, die de rol van microben bij ziektes ontdekte. En hoe je microben kunt bestrijden door mensen een beetje te besmetten, zodat hun afweersysteem in werking komt. Je kunt griezelen bij foto's van slechte gebitten en enge abcessen, er is een gedeelte over virussen en antibiotica en tenslotte een sectie over 'microben in dienst van de mens'. Veel microben produceren bijvoorbeeld waterstofgas en zijn dus van belang bij de zoektocht naar alternatieve energiebronnen. En ExxonMobil investeert miljoenen in onderzoek naar biodiesel uit microalgen. Ook kunnen microben goedkoop worden ingezet om voor

Hork aan de macht

Auto of snel paard

Chlamydia-test

Inhaalslag

Mensen die zomaar jouw koffie pakken, hun poten op tafel leggen en hun sigarettenas op de grond aftikken, krijgen door anderen meer macht toegedicht dan personen die zich netjes gedragen. Dat macht corrumpeert, wisten we al Maar uit onderzoek met proefpersonen van de VU en de UvA blijkt dat normoverschrijdend gedrag mensen het aanzien van macht geeft. De onderzoeksresiiltaten verschenen eerder deze week in het tijdschrift Social Psychological and Personality Science. Volgens psycholoog Astrid Homan (VU) is er sprake van een zichzelf Versterkend effect, als je macht hebt, vertoon je meer normoverschrijdend gedrag - en als je dat doet, denken mensen datje meer macht hebt.

Onderzoek onder consumenten levert weinig bruikbare informatie op voor ontwerpers van producten. De maatschappij heeft namelijk zowel behoefte aan nieuwe vormgeving en nieuwe producten, als een sterke voorliefde voor onveranderlijkheid in het algemeen. Dit zegt Timo de Rijk in De Telegraaf. De Rijk hield 25 mei zijn oratie ter gelegenheid van zijn benoeming op de Premsela Leerstoel bij de masterspecialisatie design cultures. Ter illustratie haalt hij een uitspraak aan van autofabrikant Henry Ford. 'Als ik aan mijn Idanten had gevraagd wat ze wilden hebben, was dat een sneller paard geweest.' De Premsela Leerstoel is ingesteld om wetenschappelijk onderzoek te doen naar de betekenis van allerlei aspecten van vormgeving in de samenleving. (DdH)

Chlamymydia-trachomatis, de soa die tot onvruchtbaarheid leidt, kent maar liefst negentien subtypen, waarvan sommige een zwaardere antibiotica-kuur vragen. Biomedicus Koen Quint promoveert op een test waarmee duidelijk wordt met welk subtype of subtypes een persoon is besmet. Quint onderzocht ook het eerder gevonden verband tussen chlamydia en baarmoederhalskanker. Hij vond echter geen relatie bij HPV-gemfecteerde vrouwen (geïnfecteerd met het humaan papillomavirus dat baarmoederhalskanker veroorzaakt). Waarschijnlijk is het eerder gevonden verband te verklaren doordat chlamydia en HPV op dezelfde manier overdraagbaar zijn, namelijk door seks. (WV)

Tweelingen halen hun groeiachterstand in. Dat blijkt uit onderzoek van kinderarts in opleiding Frederick Estourgie-van Burk. Zij promoveerde hierop bij de faculteit Psychologie en Pedagogiek. Tweelingen worden over het algemeen na een kortere zwangerschapsduur en met een lager gewicht geboren dan eenlingen. Tegen de tijd dat de tweelingen vier zijn, zijn ze bijna voUedig op gewicht. Op 18-jarige leeftijd is een tweeling net zo lang als zijn broers, zussen en leeftijdgenoten. Estourgie-van Burk "Opvallend is wel dat tweelingen, hoewel even lang, wat dunner zijn dan hun broers en zussen." (FB)

'h 1

ISO

lid van de Microbenclub, een gezelschap van microbiologen die allemaal aan de VU hebben gewerkt of gestudeerd.

De microbenclub begon als een studentikoze jongensclub: 'We hebben dezelfde humor'

De microbenclub heeft inmiddels de smaak te pakken. Het volgende project dient zich al aan. de MicroZoo. Dit nieuwe initiatief van Artis directeur Haig Balian moet leiden tot een wereldprimeur een pavilj oen waarin microben centraal staan. De club zal meedenken over de inrichting van dit paviljoen en de manier waarop jongeren enthousiast kunnen worden gemaakt voor deze wetenschap van de toekomst. Henk Smit, Willem Reijnders, Joop van Doorn e a Microcanon, watje beslist moet weten over microbiologie, uitgeverij Veen Magazines 2011, 246 pagina's, prijs € 42,50 Reageren"? Mail naar reclactie@advalvas vu nl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen