Ad Valvas 2010-2011 - pagina 118

10 onderwijs Beleid

Succesvol samenwerken met kleine bedrijven Samenwerken met het bedrijfsleven, daar zijn Nederlandse universiteiten heel goed in. Ze horen op dat punt zelfs bij de beste ter wereld, volgens de Timesranking. Hun geheim? 'Ga met kleine bedrijven in zee en blijf onafhankelijk.' TEKST: ROBERT V I S S C H E R / H O P FOTO: MC-VU/PETER SMITH

Stel, een medische wetenschapper ontwikkelt een wondermiddel, waarmee hij een ernstige ziekte kan genezen. Dan wil hij uiteraard dat het middel de patiënten zo snel mogelijk bereikt. Maar hoe krijgt hij dat voor elkaar? Waar haalt hij geld vandaan om het medicijn te testen? En hoe brengt hij het op de markt, zodat het uiteindelijk in het medicijnkastje van patiënten belandt? In zo'n geval kun je maar het best met een bedrijfin zee gaan, ontdekte hoogleraar GertJan van Ommen, hoofd Humane en Klinische Genetica van het Leids Universitair Medisch Centrum en oprichter van het Genome Technology Center. Samen met coUega's ontwikkelde hij een 'genetische therapie' tegen de spierziekte Duchenne. De eerste resultaten zijn zeer veelbelovend en Van Ommen wü de therapie zo snel mogelijk toepassen op patiënten. "Maar zonder samenwerking met de industrie is dat vrijwel onmogelijk. In de ontwikkeling van de therapie moeten miljoenen gestoken worden."

Beter onderzoek In 2003 kwam hij in contact met het bedrijf Prosensa. "Dat mocht onze octrooien gebruiken en wij konden verder werken aan de ontwikkeling van de therapie", zegt Van Ommen. De samenwerking is medisch succesvol - het daadwerkelijke geneesmiddel komt steeds dichterbij - maar ook in financieel opzicht. Want Prosensa sloot weer een overeenkomst met de grote farmaceut GSK voor een totaalwaarde van maar liefst 455 miljoen euro als alle vervolgstappen slagen. Is dat het geval, dan ontvangt de Universiteit Leiden daar zo'n tien procent van. Van Ommen- "Met het geld kopen wij nieuwe apparatuur, zetten we meer mensen in en doen we daardoor beter onderzoek." Het is een van de grote triomfen in de samenwerking met het bedrijfsleven. Nederlandse universiteiten zijn daar goed in, om niet te zeg-

De VU en het bedrijfsleven VU-wetenschappers die hun uitvindingen op de markt willen brengen, kunnen op de VU terecht bij het Technology Transfer Office (TTO). Ada Kruisbeek, hoogleraar kennisvalorisatie aan het VUmc en wetenschappelijk directeur van het TTO: "Er zijn bij de VU en het VUmc honderden projecten waarin wetenschappers met bedrijven samenwerken." Kruisbeek onderschrijft de stelling helemaal niet dat de samenwerking tussen wetenschappers en kleine bedrijven beter loopt dan die tussen wetenschappers en grote bedrijven: "Dat ligt aan de situatie. Voor sommige projecten heb je juist meer aan grote bedrijven." Zo werkt het VUmc samen met Philips in een project dat nieuwe methodes ontwikkelt om lichaamsweefsel in beeld te brengen. Wetenschappelijke objectiviteit is volgens Kruisbeek goed te waarborgen met afspraken en transparantie. (WV)

gen. top of the bill. Op het deelgebied innovation staan maar liefst drie Nederlandse instellingen in de top-tien van de Times Higher Education World University Ranking. Leiden voert samen met een aantal buitenlandse universiteiten de lijst aan en de technische universiteiten van Eindhoven en Delft bezetten de negende en de tiende plaats. De VU staat op de 26ste plaats in deze lijst. De Times-lijst is gebaseerd op het totaal aan inkomsten uit de industrie (de zogeheten derde geldstroom) en wordt afgezet tegen het aantal werknemers per instelling. Dus omgerekend krijgen deze universiteiten per werknemer veel geld van het bedrijfsleven.

Te toegepast Maar niet via de grote multinationals, zoals Shell en Philips. Opvallend genoeg werken universiteiten vooral samen met relatief kleine bedrijven, stelt hoogleraar composietmaterialen en constructies Adriaan Beukers van de TU

Successen wekken al snel de jaloezie van andere afdelingen

Delft. "Tot twintig jaar geleden investeerden grote Nederlandse bedrijven in onderzoek aan universiteiten. Na het verdwijnen van de meeste afdelingen research development zijn ze vooral met hun kwartaalcijfers bezig en niet meer met onderzoek." Ook voor Van Ommen was de samenwerking met grote bedrijven vrijwel onmogelijk. "De ziekte van Duchenne is zeer zeldzaam. De grote industrie heeft weinig belangstelling voor de ontwikkeling van therapieën. Kleine, speciahstische bedrijven hebben dat wel." Beukers was inventief genoeg om zijn eigen markt te creëren, hij moedigde afstudeerders aan om bedrijven te starten met behulp van de ruim vijftig patenten die zijn groep de afgelopen tien jaar aanvroeg. Er kwamen succesvolle bedrijfjes uit voort met namen als Dutch Thermoplastic Composits (werkt mee aan de Boeiing 787), Actiflow (stromingspecialisten) enTaniq (makers van vezelversterkte rubberconstructies). "Zij starten onderzoeksprojecten en vragen daarvoor subsidie aan", zegt Beukers. "Een deel van dat geld komt tot mijn genoegen vaak bij ons terecht. Neem Taniq. Dat ontving onlangs 324 duizend euro via het Europese Eurekaprogramma. Daarvan investeert het bedrijf 42 duizend in onderzoek dat wij verrichten. En dat is slechts het resultaat van één aanvraag." Samenwerking met de industrie is noodzakelijk, zegt hij. "Normaal gesproken ontvangen afdelingen weleens geld van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Maar NWO vindt ons onderzoek te toegepast en dus krijgen we niets. Zonder geld uit de industrie heb ik geen lab, promovendi of postdocs."

Moleculair bioloog Sue Gibbs en Rik Scheper, hoogleraar bij de afdeling Pathologie van VUmc

Nieuwe huid Een voorbeeld van een succesvolle samenwerking tussen wetenschap en het bedrijfsleven is het bedrijf A-Skin, dat nieuwe huid maakt voor chronische open wonden. Sue Gibbs, hoofd van het Dermatologie laboratorium van het VUmc ontdekte in 2005 hoe ze huid van patiënten in het laboratorium kon kweken. Samen met hoogleraar Rik Scheper vroeg ze patent aan. Door de stukjes huid op de wond te leggen, wordt het genezingsproces op gang gebracht en groeit de huid dicht. Om die techniek verder te ontwikkelen, werd het bedrijf A-Skin opgericht, waarvan Gibbs, naast haar werk bij het VUmc, directeur is. Binnenkort gaan de eerste klinische onderzoeken met patiënten van start. IWV)

Maar ook de wetenschap zelf loopt gevaar. Blijven onderzoekers wel objectief als ze met het bedrijfsleven samenwerken? Zo'n pact tussen universiteit en commercie is niet alleen maar rozengeur en maneschijn. Wetenschappers moeten vooral uitkijken dat ze niet in

Robbert Dijkgraaf, KNAW-voorzitter: 'De onafhankelijkheid mag absoluut niet in het geding komen'

Dodelijk voor reputatie De tot dusver geboekte successen hebben ook een keerzijde- ze wekken al snel de jaloezie van andere afdelingen. De TU Delft mag dan een goede omgeving zijn voor samenwerking met de industrie, sinds een paar jaar dreigt er gevaar. Beukers: "Er zijn binnen de faculteit financiële problemen. Die worden niet bij de wortel aangepakt. Managers denken met het geld van bedrijven dat wij binnenhalen, de bodemloze put van andere afdelingen te moeten aanvullen. Daardoor kan ik minder onderzoek doen en minder opdrachten binnenslepen, en zo raken we in een doodlopende neerwaartse spiraal."

valkuUen trappen, waarschuwt de president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Robbert Dijkgraaf "De onafhankelijkheid mag absoluut niet in het geding komen", benadrukt hij. "Onafhankelijkheid is de kracht van de universiteit. De beloning voor het onderzoek mag niet afhangen van de uitkomst. Echte misstappen zijn overigens zeldzaam. Maar op het moment dat het gebeurt, wordt het enorm opgeblazen en gezien als karakteristiek voor de wetenschap. Dat is dodelijk voor de reputatie."

Zelfs de schijn vanbelangenverstrengeling moeten wetenschappers vermijden. Ruim twee jaar geleden kwam een bijzonder hoogleraar van Wageningen Universiteit in het nieuws, die tevens onderzoeksdirecteur bij Campina was. Hij noemde melk gezond. Wij van WC-eend adviseren WC-eend, schamperde de Volkskrant toen. Goede afspraken zijn cruciaal, zeggen ook Van Ommen en Beukers. Maar ach, de industrie is zo kwaad nog niet. "Die waardeert onze onafhankelijkheid juist", zegt Van Ommen. "Slecht onderzoek beschadigt ook hun reputatie. De industrie is als de dood dat mensen te horen zouden krijgen dat resultaten zijn gemanipuleerd."

Therapie tegen migraine Zo gaat dat dus aan Nederlandse universiteiten kies kleine bedrijfjes uit en investeer het verdiende geld weer in onderzoek. Daarom scoren ze wereldwijd zo goed op het punt van samenwerking met de industrie. In het geval van de therapie van Van Ommen tegen de ziekte van Duchenne raken nu ook grotere bedrijven geïnteresseerd- "Omdat we via ons onderzoek naar specifieke ziekten ook meer te weten komen over de werking van andere ziekten en therapieen. Wij zijn momenteel bezig om een therapie te ontwikkelen tegen reuma en migraine. Ook daarvoor zou ik graag weer samenwerken met de industrie." Reageren"? Mail naar. redactie@advalvas.vu.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen