Ad Valvas 2010-2011 - pagina 104

8 wetenschap

ad valvas 21 oktober 2010

Op de 130ste verjaardag van de VU werden eredoctoraten uitgereikt aan een misdaadprof en een Alzheimerexpert. W E L M O E D VISSER

Op de eretribune

MICHAEL TONRY is een van de grote namen in de criminologie. En hij stelde een belangrijk boek samen over criminaliteit in Nederland. Overzicht en diepgang. Daar wordt eredoctor Michael Tonry door coUega-criminologen om . geprezen. Tonr/s erepromotor Henk Elffers, hoogleraar criminologie aan de VU, stuurt promovendi geregeld bij Tonry langs. Niet met een specifieke vraag, maar gewoon om hun onderzoek eens met hem door te spreken. "Tonry legt altijd precies de vinger op de zere plek. Hij ziet meteen wat er echt toe doet en wat bijzaak is. En zijn kennis is fenomenaal, waardoor hij mensen bijna altijd verder kan helpen", vertelt Elffers. De Amerikaan Michael Tonry is een van de grote namen binnen de criminologie. Hij is editor en oprichter van de gezaghebbende serie Cnme andjustice, een reeks boeken die telkens een bepaald thema binnen de criminologie behandelen, criminaUteit in het openbaar vervoer bijvoorbeeld, of de criminaliteit in Nederland. Het is een standaardwerk dat veel wordt geciteerd. Deze serie boeken geeft een grondig overzicht van bestaand onderzoek. "Als ik me in een nieuw onderwerp moet verdiepen, kijk ik eerst in Cnme andjustice wat er al verschenen en onderzocht is", vertelt hoogleraar criminologie Catrien Bijleveld. Die boeken komen op een bijzondere manier

Doctor in crime > MICHAEL TONRY is professor CRIMINOLOGIE aan de University of Minnesota en directeur van het Institute of Crime and Public Policy. > Daarnaast heeft hij aanstellingen als deeltijdhoogleraar aan diverse AMERIKAANSE universiteiten en een aantal EUROPESE, waaronder de VU. > Toniy kent Nederland goed. Van 1996 tot 1998 was hij gasthoogleraar in Leiden. > Hij is opgeleid als ADVOCAAT en heeft in het begin van zijn carrière ook als advocaat gewerkt. > Zijn bekendste boek is MALIGN NEGLECTRace, crime and punishment in America (1995). > Tonry is editor en oprichter van de serie CRIME AND JUSTICE, een van de meest prestigieuze periodieken binnen de criminologie.

tot stand. Tonry nodigt een groep auteurs uit, vaak specialisten op het betreffende gebied, en een aantal wetenschappers met een goede algemene kennis. Gezamenlijk bespreken die de eerste versies van artikelen. "Iedereen wordt uitgenodigd over alles mee te praten en mee te denken. Tonry weet een sfeer te creëren waarin dat ook echt gebeurt", vertelt Bijleveld, die intensief met hem samenwerkte bij het tot stand komen van het deel Cnme andjustice in the Netherlands in 2007. "Voor die bijeenkomsten maakt hij heel zorgvuldig een mix van mensen. Het criterium is niet dat het alleen maar briljante wetenschappers moeten zijn. Mensen die bijvoorbeeld absoluut niet kunnen samenwerken, laat hij eruit. En andersom nodigt hij soms ook wetenschappers uit die vooral goed zijn in meedenken."

Het n u t van straffen "Tonry is een bruggenbouwer", vertelt Elffers. De ideeën over het nut van straffen vallen grofweg in twee categorieën uiteen je hebt het pedagogische effect van de strafen het aspect van genoegdoening voor slachtoffers en samenleving. Die scheiding zie je terug in de politiek en de hele samenleving. Ze loopt ook door de criminologie- sommige wetenschappers vinden het leereffect belangrijk, andere focussen meer op het aspect van genoegdoening. Tonry is iemand die beide kampen samen weet te brengen. "In de tijd dat de criminologie nog vooral gefocust was op het leereffect, wees hij erop dat we de genoegdoening niet uit het oog moesten verliezen. En nu het aspect van genoegdoening modieus is geworden, doet hij hetzelfde met het leeraspect", zegt Elffers. Tonr/s rol bestaat vooral uit het faciliteren en organiseren van onderzoek van anderen. Van zijn eigen onderzoek is Malign neglect het bekendst, een studie naar racisme binnen het Amerikaanse justitiële systeem. Hij laat daarin zien dat zwarte Amerikaanse mannen onevenredig hard worden getroffen door de war on drugs. Bijleveld "Dat boek heeft enorme invloed gehad. Tonry heeft me zelf eens verteld dat dominee Jesse Jackson met zijn boek zwaaide."

Een eredoctoraat is een onderscheiding die wordt verleend aan personen die een uitzonderlijke prestatie hebben geleverd in de wetenschap, zonder dat daarover verslag is gelegd in een proefschrift Ook komt het voor dat iemand een eredoctoraat krijgt voor met academische prestaties, bijvoorbeeld op maatschappelijk gebied of in de politiek

DENNIS SËLKOE stond samen m e t VXJ-onderzoekers aan de wieg van de gangbare hypothese over het ontstaan van Alzheimer. Hij is bezig met een medicijn. De Amerikaanse neuroloog Dennis Selkoe is van oorsprong een echte labman. In 1982 deed hij zijn eerste grote ontdekking achter de microscoop- dat er bij Alzheimer een eiwit fout wordt gevouwen binnenin de hersencellen, waardoor de cellen niet meer goed functioneren. Wetenschappers van de VU waren rond die tijd bezig met het ontrafelen van de klonteringen van eiwitten tussen hersencellen, die al in 1906 werden gezien door Alois Alzheimer, de ontdekker van de ziekte. In de jaren tachtig ontdekten ze dat die klonteringen bestonden uitJJ-amyloid, een restproduct datje krijgt als er iets misgaat bij de afbraak van het eiwit amyloidprecursorproteine. Een van de ontdekkers was Annemieke Rozemuller, inmiddels hoogleraar neuropathologie aan het VUmc. "Op dat moment was er bijna geen belangstelling voor- je was eigenlijk een beetje sneu als je als onderzoeker aan Alzheimer werkte en helemaal als je onderzoek deed naar amyloid.

Bij congressen zaten we met vijf onderzoekers in een achterafzaaltje. Nu zijn dat er minstens vijfduizend", vertelt RozemuUer. Ze kent Selkoe sinds het VU Alzheimercongres in 1987. Toen ze met collega's eenjaar later de amyloid-cascade publiceerde, zag hij meteen veel in hun inzichten. "Hij is die theorie gaan verfijnen en op allerlei manieren gaan testen Daaruit is de amyloïdhypothese ontstaan, nu de meest gangbare verklaring van Alzheimer de afbraak van het eiwit amyloidprecursorproteme gaat niet goed, waardoor het voor de hersenen giftige JJ-amyloid ontstaat. Dat zet een keten aan reacties in gang, waaronder de foute eiwitvouwing van celskeleteiwitten, die Selkoe in 1982 al had ontrafeld. "Selkoe is goed in het combineren van dingen. Hij heeft overzicht Hij maakte er één theorie van waarover hij publiceerde in alle belangrijke wetenschappelijke bladen", vertelt Rozemuller. Geen wonder dus dat Selkoe inmiddels de meest geciteerde onderzoeker op zijn vakgebied is. De grote vraag bij Alzheimer blijft wat de keten in gang zet. "Daar is nog geen antwoord op", vertelt Philip Scheltens, erepromotor van Selkoe en directeur van het net geopende Alzheimercentrum van het VUmc. "We denken steeds meer dat het een combinatie van oorzaken moet zijn."

Bedrijfsleven

Vergeetprof > DENNIS SELKOE is HOOGLERAAR NEUROLOGIE aan HARVARD UNIVERSITY. > Daarnaast is hij DIRECTEUR van FARMACIEBEDRIJF Elan, dat 1500 mensen in dienst heeft. > Samen met een aantal onderzoekers van de VU was hij een van de eersten die overtuigd waren van de amyloïdhypothese, de MEEST GANGBARE VERKLARING voor Alzheimer. > Zijn eredoctoraat aan de VU is niet Selkoe's eerste Nederlandse prijs: in 2002 kreeg hij al de Heinekenprijs voor zijn onderzoek.

En de VU... > ... heeft een LANGE TRADITIE op het gebied van Alzheimer-onderzoek. "Al in de JAREN DERTIG werd er hier onderzoek gedaan naar de ziekte", vertelt Annemieke Rozemuller, hoogleraar neuropathologie. Dat het onlangs geopende ALZHEIMERCENTRUM juist aan de VU zit, is volgens haar dus geen wonder.

Selkoe ontwikkelde genetisch gemanipuleeide muizen die uit zichzelf de giftige stukjes eiwat aanmaken. Scheltens "Die kregen inderdaad last van Alzheimerachtige verschijnselen." Selkoe en zijn collega's ontwikkelden een antistof, die de giftige stukjes eiwit opruimt en het ziekteproces afremt. Beginjaren negentig richtte Selkoe een bedrijf op voor de ontwikkeling van medicijnen die op dit principe gebaseerd zijn, tegen Alzheimer en andere neurale ziekten. Het bedrijf dat eerst Athena Neurosciences heette, bestaat sinds 1996 onder de naam Elan en heeft inmiddels 1500 mensen in dienst. Vooral in de beginjaren was het ongebruikelijk dat een wetenschapper zich zo direct inliet met het bedrijfsleven. "We kregen felle kritiek van collega's van de UvA omdat we met een wetenschapper als Selkoe samenwerkten", herinnert Rozemuller zich. De eerste door Elan ontwikkelde medicijnen tegen Alzheimer zijn nu in fase 3. Dat betekent dat ze op grote schaal op Alzheimerpatienten worden getest. "Als ze de tests doorstaan, komen ze rond 2014 op de markt", vertelt Scheltens. Reageren'' Mail naar redactie@advalvas vu.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen