Ad Valvas 2011-2012 - pagina 99

wetenschap

ad valvas 27 oktober 2011

11

STRIJDEN MET POËZIE •

•

De stille generatie worden ze genoemd - Annerikaanse dichters die dienden in de Tweede Wereldoorlog. Hoogleraar Diederik Oostdijk legt in zijn onlangs verschenen boek bloot waarom ze niet of nauwelijks publiceerden. En hij snapt de dichters volkomen. TEKST: ZAHRA ASTITOU FOTO: StudioVU/YVONNE COMPIER

Hij heeft een fascinatie voor de Tweede Wereldoorlog. Door de verhalen die zijn moeder hem erover vertelde, maar vooral door de onvertelde verhalen van zijn vader, die in Nederlands-Indie diende. Die vertelde en onvertelde verhalen hebben de basis gevormd van wie hij is geworden, vertelt hoogleraar Engelstalige letterkunde, Diederik Oostdijk (39). Onlangs verscheen zijn boek Among the Nightmare Fighters, een uitgebreide studie naar mannelijke, Amerikaanse dichters uit de Tweede Wereldoorlog, onder wie Randall Jarrell, Anthony Hecht en Howard Nemerov. "Ik ben opgegroeid in Nijmegen, waar de oorlog nog zichtbaar was. Er is daar een Canadese oorlogsbegraafplaats en Nijmegen is tijdens de oorlog gebombardeerd door de Amerikanen, omdat ze dachten dat het Duitsland was. De Amerikanen waren de bevrijders, maar ze hadden wel per ongeluk Nederlanders gedood. Daar werd nooit over gesproken, omdat het niet paste bij het beeld dat de Amerikanen goed waren en de Duitsers slecht. Wat mij bezighoudt, is welke verhalen er wel worden verteld, en vooral welke niet."

Masculien

establishment, "maar dan op een heel brave manier", voegt hij er verlegen aan toe. Hij probeert studenten over gevestigde normen na te laten denken door ze te confronteren met onverwachte vragen en kijkt hoe ze daarop reageren. "Het mooist vind ik het wanneer mensen onzeker worden over hun eigen denkbeelden en dingen misschien anders beginnen te zien."

Arabische dichtvorm via literatuur kun je jezelf ook beter leren kennen, vindt Oostdijk. In zijn coUeges probeert hij actief zijn studenten te prikkelen om hun eigen denkbeelden te herzien. "Ik probeer verder dan de nationale grenzen te kijken, en heb bijvoorbeeld onlangs een Arabische dichtvorm - de ghazal geïntroduceerd tijdens mijn colleges Poetry. Literatuur wordt normaal via nationale literatuur bestudeerd, maar hoe classificeer je dichters die tot verschillende werelden tegelijk behoren of die zich andere tradities toeeigenen?" De Joods-Amerikaanse dichteres Adrienne Rich bijvoorbeeld begon in de jaren zestig plotseling de ghazal te gebruiken, die vooral werd geassocieerd met de Arabische wereld. "Wanneer zij die gebruikt, wordt de vorm vanzelf politiek geladen. Die dynamiek vind ik interessant. Soms is de vorm en inhoud complementair, maar soms creëren ze ook spanningen." Als wetenschapper houdt Oostdijk nooit op met het stellen van vragen. De vraag die hem tegenwoordig het meest bezighoudt, is de vraag wat het is om Nederlander te zijn. "In de jaren vijftig was men daar al verdeeld over en dat is men nu nog steeds. Hoe harder - krampachtiger zelfs - mensen zich daarover uiten, hoe groter de wanhoop is. De oorzaak daarvan is dat men de nieuwe realiteit niet kan accepteren. We leven immers in een globaliserende samenleving waarin mensen tot verschillende werelden tegelijk kunnen behoren."

Dat is ook het thema van zijn boek. In tegenstelling tot dichters uit voorgaande oorlogen, publiceerden mannelijke, Amerikaanse dichters tijdens de Tweede Wereldoorlog weinig of niet. Dat leverde hun het label van de 'stiUe generatie' op. Oostdijk kwam er door intensief archiefonderzoek achter dat de dichters wel degelijk schreven, maar ze publiceerden hun werk niet. De dichters hadden moeite met het beeld van mannelijkheid dat er heerste: je moest als soldaat een oorlog meegemaakt hebben om een man te worden. Oostdijk pakt spontaan zijn boek op en leest met een onvervalst Amerikaans accent voor; "Quietly rejecting the soldier as a masculine ideal, the World War 11 poets de-emphasized the qualities that are usually associated with it, such as roughness, domiMachinegeweren nation, loudness, repression of empathy, and being fiercely rivalrous. Dit citaat vat de essentie van die zijn favoriete oorlogsgedicht The Death of the dichters samen. Het meemaken van een oorlog Ball Turret Gunner, heeft de titel van zijn boek als soldaat werd niet meer gezien als een nte of voortgebracht. "Een hall turret is een soort baarpassage. Een aantal van deze dichters heeft met tegenzin en dubbele gevoe- moeder van een oorlogsvliegtuig, waarin doorgaans een klein mannetje werd geplaatst met twee machinegeweren. Het gebeurde regelmatig dat lens gediend in de oorlog." Hij leest verder; 'These qualities were replaced hy characteristics that can het radiocontact met deze schutter werd verbroken en hij, wanneer het he equally manly and which also rhymed with their professions of poets -for vliegtuig landde, dood bleek te zijn. Om zijn overblijfselen eruit te krijgen instance, their intellectual curiosity, their hroadmindedness, and their independ-werd een stoomslang gebruikt. Dit gedicht laat zien hoe kwetsbaar menence/rom social pressure.'Met dit citaat benadrukt Oostdijk het stUle protest sen zijn en hoe de soldaten zich voelden. De Tweede Wereldoorlog werd van deze dichters, die vonden dat masculiniteit niet per definitie gepaard gedomineerd door machines; mensen waren uitwisselbaar. Die oorlog had hoeft te gaan met ruwheid. Deze mannen gaven veel meer de voorkeur aan weinig te maken met hoe mannelijk je bent, of met heroïek. De dichters uit die tijd zagen dat in." onafhankelijkheid van de gevestigde normen.

'Wat mij bezighoudt, is welke verhalen er wel worden verteld, en vooral welke niet'

Worsteling Als je letterkunde wilt doceren", vindt Oostdijk, "moet je je openstellen. Het vergt een bepaald soort gevoeligheid die ik deel met de dichters over wie ik schrijf Er zijn alternatieven voor traditionele mannelijkheid. Mijn boek zou in die zin als een verkapte vorm van autobiografie kunnen worden gezien, omdat het thema heel dichtbij mij staat." Ook is het doceren van literatuur volgens hem heel persoonlijk. "Ik denk constant na over wat mijn studenten denken en hoe ze de stof vertalen en opnemen." In het verleden heeft Oostdijk wel eens geprobeerd zelf te dichten, maar het liefst blijft hij op de achtergrond. "Ik kan mijn creativiteit heel goed kwijt in onderzoek." Oostdijk beschrijft zichzelf als anti-

1N H h l

KORT

Diederik Oostdijk I 1994 doctoraal Amerikanistiek, Nijmegen, cum laude 11995 doctoraal Engelse taal cultuur, Nijmegen, cum laude I 2000 promotie, Nijmegen I 2001 universitair docent VU I 20092011 onderzoeksdirecteur, Facultert Letteren I 2010 faculteitsbestuur, portefeuillehouder onderzoek I 2011- heden hoogleraar Engelstalige letterkunde I 2011- heden voorzitter stuurgroep Summer School UCLA-VU

ANDEREN OVER OOSTDIJK 'Diederik zit nooit langer dan een paar minuten stil achter zijn bureau. Bij een klop op de deur, een opmerking van een kamergenoot, of een leuke Ingeving van hem zelf geeft hij zijn bureaustoel op wieltjes een zwieper en mengt hij zich in een gesprek. Al die publicaties van hem moet hij thuis geschreven hebben.' Babs Boter, collega 'Diederik is een letterkundige in hart en nieren. Ik bewonder zijn vakmanschap in archiefonderzoek en het close reading van teksten. Hij laat zich niet beïnvloeden door de laatste ideeën op theoretisch gebied, maar werkt vanuit de literaire tekst en de vragen die door die tekst worden opgeroepen.' Kristine Steenliergh, collega

Aiierican Foet^ oi World War I I

The Death of the Ball Turret Gunner by Randall Jarrell From my mother's sleep I fell into the State, And I hunched in its belly till my wet fur froze. SIX miles from earth, loosed from the dream of life, I woke to black flak and the nightmare fighters. When I died they washed me out of the turret with a hose.

Reageren? Mail naar redactie@advalvas.vu nl.

JilHiHtlTJ ItliHiblBi!^

Diederik Oostdijk, Among the Nightmare Fighters, American Poets Of World War II, University of South Carolina Press (2011), € 42,99.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen