Ad Valvas 2011-2012 - pagina 134

6 I wetenschap

ad valvas 24 november 2011

Ze promoveerde op zeventiendeeeuwse pornografie, maar hield onlangs haar oratie over een van de eerste aandelencrises ooit. Hoogleraar Inger Leemans over het historische verband tussen seks en geld. TEKST: FLOOR BAL FOTO: PETER VALCKX

Van porno naar windhandel Geldzucht en geilheid, voor de zeventiendeeeuwer lagen ze dicht bij elkaar. "Beide draaien om winzucht", zegt Inger Leemans. Zo gek is het dus niet dat deze nieuwe hoogleraar cultuurgeschiedenis in 2002 promoveerde op pornografische boeken en onlangs haar oratie hield over een van de eerste aandelencrises- de windhandel van 1720. Leemans vertelt hoe het verband tussen seks en geld in de gouden eeuw soms heel direct gelegd werd. "Zo kwam ik een windhandelgravure tegen die eerder in een erotische roman was geplaatst. Met een ander onderschrift was het van een pornografische afbeelding een commentaar op de aandelenhandel geworden. Het enige verschil was dat in plaats van een jonge vrouw Mercurius, de god van de handel, hardhandig werd genomen."

literatoren, zij wilden de werkelijkheid tonen. Die was, volgens hen, dat mensen door eigenbelang, geldzucht en seksuele drift gedreven worden." Het is daarmee aan de verlichting te danken dat de anonieme schrijver van De doorluchtige daden vanjan Stront enthousiast kan vertellen over het

'Erotica werd een economisch product en Nederland werd liiermee de sekssliop van Europa'

Seksshop Als studente Nederlands in Utrecht raakte Leemans benieuwd naar de boeken die mensen vroeger als amusement lazen. Na een inspirerend coUege over de uitvinding van pornografie besloot ze te promoveren op radicale verlichtingsideeën in erotische romans uit de zeventiende eeuw. Waar voorheen in de Hteratuur de nadruk op de deugden en op het onderdrukken van passies werd gelegd, hielden radicale, verlichte filosofen in de gouden eeuw zich voortaan bezig met de vraag hoe hartstochten en het libido werkten. "Deze verlichte filosofen vroegen zich af of het inperken van seksuele verlangens wel zo'n goed idee was", vertelt Leemans. De schrijvers van erotische romans in de zeventiende eeuw werden door deze zienswijze geïnspireerd. "Het creëren van een ideale wereld lieten deze pornografen over aan andere

veinzen van maagdelijkheid, het gebruik van dildo's en de voor- en nadelen van verschUlende standjes. Ook hij legt de connectie tussen geld en seks: "Sluit hij zijn geldbeurs toe, sluit dan ook uw middeldeurtje. En opent hij ze weer, zo opent ook uw scheurtje."

Beurs en boeken Tijdens het schrijven van haar proefschrift verdiepte Leemans zich in de uitgevers van de tien Nederlandse pornografische romans die in de tweede helft van de zeventiende eeuw verschenen. "Normaal doe je onderzoek naar de auteur van een boek. Maar omdat die allemaal anoniem waren, kon dat niet", aldus Leemans. Juist het economische aspect van de seksindustrie trok haar aandacht. De uitgevers van erotica wisten een nieuwe internationale markt aan te boren.

Oh my God.

"In de gouden eeuw probeerde men voor het eerst geld te verdienen aan porno, erotica werd een economisch product. Met succes Nederland werd hiermee de seksshop van Europa." De broodschrijvers en uitgevers beperkten zich niet tot prikkelende uitgaven. Ook de windhandel had een hausse aan boeken en artikelen tot gevolg. "De hele letterkundige wereld stortte zich op dit onderwerp." Beurs en boekenwereld waren bovendien nauw verbonden. "Eén broodschrijver werd door speculatie superrijk en schreef prompt nooit meer. Een failliete beurshandelaar probeerde juist weer bij te verdienen door een lofdicht op de beurs te schrijven."

Hartstochten Beurshandelaren uit Frankrijk, Engeland en de Nederlandse Republiek handelden in 1720 koortsachtig in de aandelen van verschillende compagnieën. Sommigen waren vooraanstaand, zoals de VOC en de Mississippi Compagnie, anderen verkochten gebakken lucht. Na enkele maanden klapte de beurs in elkaar. "Hier was de schade beperkt, maar in Frankrijk en Engeland had het grote financiële gevolgen." Veel publicaties gingen over de psychologische kant van de crisis. "Bijvoorbeeld over hoe je een windhandelaar kon herkennen. Auteurs meenden dat als de handelaren koortsachtig over de beursvloer renden, er sprake was van windhandel." Waar men het tegenwoordig vooral in negatieve zin over de hebzucht van bankiers heeft, werd dat in de gouden eeuw meestal als een positieve drift gezien. "Een goede koopman had een gezond streven naar eigen belang, daardoor maakte hij winst. Men was indertijd vooral geïnteresseerd in de scheidslijn tussen gewone gelddrang en gokzucht."

bewijzen valt, bijvoorbeeld doordat God zich in die wereld ophoudt en zijn eigen bestaan openbaart. Daaruit volgt de conclusie dat God niet niet kan bestaan. Volgt u het nog' Het is tenslotte een filosofendebat.

Draak van een redenering De vraag of God bestaat, houdt de gemoederen flink bezig op de site van Ad Valvas. Wie 'exist God' googlet, krijgt ongeveer 500 miljoen hits, helaas zonder het ultieme antwoord. De vraag of God al dan niet bestaat, houdt blijkbaar veel mensen bezig. Hoeveel 'godsbewijzen' zijn er wel niet in de loop der eeuwen geproduceerd? Recentelijk is weer een nieuwe poging gedaan het bestaan van God te bewijzen, althans

logisch te beredeneren, door VU-promovendus Emanuel Rutten. Zijn betoog haalde op 23 oktober de filosofiesite van The New York Times, die zijn redenering 'interesting' noemde. De site van Ad Valvas maakt melding van deze citatie. Van Ruttens promotor Jeroen de Ridder tracht in het bericht het godsbewijs uiteen te zetten. Het gaat om het samenvoegen van twee redeneringen. De eerste uitspraak is als je niet kunt bewijzen dat de uitspraak 'God bestaat niet' waar is, is de uitspraak 'God bestaat niet' onwaar. De andere uitspraak is. er is een wereld denkbaar waarin het bestaan van God te

Het bericht 'God bestaat' leidt tot een uitgebreide discussie op de Ad Valvas-site, die inmiddels ook tot nu.nl is doorgedrongen. Vooral wetenschapsjournalist Elmar Veerman roert zich. 'Dit soort filosofische denkoefeningen kan heel nuttig zijn, maar dit 'godsbewijs' vind ik echt een draak van een redenering. Hij klopt gewoon niet. Dit is volgens mij onzin', reageert hij op 9 november. De Ridder laat het er niet bij zitten. 'Je kunt toch nooit echt zeker weten dat hij (zij, het?) niet bestaat. Het blijft altijd een epistemische mogelijkheid dat hij toch bestaat en zich

Of het nu over de aandelenmarkt of over erotische boeken gaat. Leemans onderzoekt hoe mensen naar hartstochten kijken. Zo hield ze haar oratie over de verbeelding van de economie en de beurshandel rond 1700. Geen afstandelijke rekenkundige modellen, maar de mens stond indertijd centraal. "Hier geen zakelijke symbolen, grafieken, onbemande schermen of ontzielde beurskoersen, maar overvolle straten, koffiehuizen en beursvloeren. De crisis was mensenwerk, zo geven de beelden aan." Reageren' Mail naar redactie@advalvas vu nl

Geen FEITEN maar EMOTIES > Hoogleraar cuttuurgeschiedenis Inger Leemans is een van de oprichters van het nieuwe VUinstituut Access (Amsterdam Centre for CrossDisciplinary Emotion and Sensory Studies). Het doel is om meer onderzoeksuitwisseling te stimuleren op het gebied van culturele productie en expressie van emoties en zintuigen in het heden en verleden. > Onder invloed van de opkomende Interesse in de neurobiologie en neuropsychologie zijn cultuurhistorici zich de afgelopen tien jaar meer gaan verdiepen in de emoties van mensen uit het verleden. > Op de VU vond Leemans wetenschappers die net als zij in emoties geïnteresseerd zijn zoals Kristine Steenbei^h, Herman Roodenburg, Edwina Hagen en Fred van Liebui^. > Access oi^aniseert 10 februari een seminar op de VU. Onderwerp is de overdracht van emoties. Meer informatie op access emotionsandsenses ni

erg goed verborgen houdt' En zo gaat het nog een tijdje door. Tja, dat er absoluut geen God in een mogelijk parallel universum bestaat, is inderdaad niet te bewijzen, geeft Veerman toe. Wat schieten we op met deze discussie? Sociaal wetenschapper Karl Popper schreef al in 1959 dat van geen enkele uitspraak te bewijzen valt dat die waar is. Hooguit dat die onwaar is. Noch de uitspraak dat God bestaat, noch dat God niet bestaat, is volgens Popper wetenschappelijk te falsificeren zonder empirische bewijzen. Een andere sociologische stelling, het zogeheten Thomas-theorema is nog boeiender in dit verband wat mensen als waar aannemen, is waar in zijn consequenties. Dat een hoop mensen denken dat God bestaat, heeft de geschiedenis op overtuigende wijze laten zien.

Enhoe'fDdHJ

Zie advalvas vu nl > nieuws, 7 november

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen